సప్తమే రోహిణీ ప్రాప్తే గర్భేగర్భం తతో హరిః । లోకత్రయోపకారాయ దేవక్యాః ప్రవివేశ వై ।। ౫-౨-
ఏడవ నెల రోహిణి నక్షత్రం వచ్చినప్పుడు, హరిదేవుడు మూడు లోకాలకు మేలు కలిగించేందుకు దేవకీ గర్భంలో ప్రవేశించాడు.
యోగనిద్రా యశోదాయాస్తస్మిన్నేవ తతో దినే । సమ్భూతా జఠరే తదూదూ యథోక్తం పరమేష్ఠినా ।। ౫-౨-
అదే రోజున, పరమేశ్వరుడు చెప్పినట్లు, యోగనిద్ర యశోదా గర్భంలోకి ప్రవేశించింది.
తతో గ్రహగణాః సమ్యక్ ప్రచచార దివి ద్రిజ । విష్ణోరంశే బువం యాతే ఋతవశ్వాభవన్ శుభాః ।। ౫-౨-
అప్పుడే, ద్విజుడా, గ్రహాలు ఆకాశంలో సరిగ్గా సంచరించాయి. విష్ణువు భాగం భూమికి వచ్చినప్పుడు, ఋతువులు శుభంగా మారాయి.
న సేహే దేవకీ ద్రష్టుం కశ్విదప్యతితేజసా । జాజ్వల్యమానాం తాం దృష్ట్వా మనాంసి క్షోభమాయయుః ।। ౫-౨-
అత్యంత తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తున్న దేవకీని ఎవరూ చూడలేకపోయారు. ఆమెను చూసి అందరి మనస్సులు కలవరపడ్డాయి.
అదృష్టాం పురుషైః స్త్రీభిర్దేవకీం దేవతాగణాః । విభ్రాణాం వపుషా విష్ణుం తుష్టు వుస్తామహర్నిశమ్ ।। ౫-౨-
పురుషులు, స్త్రీలు చూడలేని విధంగా, దేవతలు రాత్రింబవళ్ళు విష్ణువు రూపాన్ని ధరించిన దేవకీని స్తుతించారు.
ప్రకృతిస్త్వ పరా సుక్ష్మా బ్రహ్మగర్భాభవః పురా । తతో వాణీ జగద్ధాతుర్వ్వేదగర్భాసి శోభనే ।। ౫-౨-
నీవే పరమమైన, సూక్ష్మమైన ప్రకృతి; బ్రహ్మ గర్భానికి మూలమైనవు. అందుకే, అందమైనవాడివి, నీవే జగత్కర్త వాక్కు, వేదాలకు మూలమైనవు.
సూర్య్యస్వరూపగర్భాసి సృష్టిభూతా సనాతని । బీజభూతా తు సర్వ్వస్య యజ్ఞభూతాభవస్త్రయీ ।। ౫-౨-
నీవే సూర్యుని రూపానికి గర్భమైనవు, సృష్టికి శాశ్వత మూలమైనవు. నీవే సమస్తానికి విత్తనం, యజ్ఞానికి త్రయీవేద రూపమైనవు.
ఫలగర్భా త్వమేవేజ్యా వహ్నిగర్భా తథారణిః । అదితిర్దేవగర్భా త్వం దైత్యగర్భా తథా దితిః ।। ౫-౨-
నీవే ఫలాలకు గర్భమైనవు, పూజలకు లక్ష్యమైనవు. నీవే అగ్నికి, అరణికి గర్భమైనవు. నీవే అదితి, దేవతలకు గర్భమైనవు; నీవే దితి, దానవులకు గర్భమైనవు.
జ్యోతూస్త్రా వాసరగర్భా త్వం జ్ఞానగర్భాసి సన్నతిః । నయగర్భా పరా నీతిర్లజ్జా త్వం ప్రశ్రయోదూహా ।। ౫-౨-
నీవే వెలుగుకు, పగటికి గర్భమైనవు; జ్ఞానానికి గర్భమైనవు, వినయమైనవు; నీవే నీతి, ఉత్తమమైన ఆచరణకు గర్భమైనవు; నీవే లజ్జ, గౌరవానికి మూలమైనవు.
కామగర్భా తథేచ్ఛా త్వం తుష్టిః సన్తోషగర్భిణీ । మేధా చ భోధగర్భాసి ధైర్య్యగర్భోదూహా ధృతిః ।। ౫-౨-
నీవే కామానికి, సంకల్పానికి గర్భమైనవు; తృప్తి, సంతృప్తిని కలిగించేవు; నీవే మేధ, జ్ఞానానికి గర్భమైనవు; ధైర్యానికి మూలమైన ధృతివి.
గ్రహర్క్షతారకాగర్భా ద్యౌరస్య ఖిలహైతుకీ । ఏతా విభూతయో దేవి । తథాన్యాశ్వ సహస్త్రశః ।। ౫-౨-
నీవే గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, తారలు అన్నిటికీ గర్భమైనవు; ఆకాశం నీకు ఆధారం. ఇవన్నీ నీ మహిమలు, అమ్మా, ఇంకా వేరు వేరు వేలాది శక్తులు నీలో ఉన్నాయి.
తథాసఙ్ఖయా జగద్ధాత్రి । సామ్ప్రతం జఠరే తవ । సముద్రాద్రి-ద్రీప-వన-పత్తనభూషణా ।। ౫-౨-
అలాగే, జగత్తును పోషించే అమ్మా, సముద్రాలు, పర్వతాలు, ద్వీపాలు, అడవులు, పట్టణాలు లాంటి అనేక అలంకారాలు ఇప్పుడు నీ గర్భంలో ఉన్నాయి.
గ్రామ-ఖర్వ్వట-ఖైటాఢయా సమస్తా పృథివీ శుభే । సమస్తవహ్నయోఽమ్భాంసి సకలాశ్వ సమీరణాః ।। ౫-౨-
గ్రామాలు, చిన్నపల్లెలు, ఇతర నివాసస్థలాలు, ఈ భూమంతా, అన్ని అగ్నులు, జలాలు, ప్రతి గాలి నీలో ఉన్నాయి, శుభమయురాలా.
గ్రహర్క్షతారకాచిత్రం విమానశతసఙూకులమ్ । అవకాశమశేషస్య యదూదదాతినభఃస్థలమ్ ।। ౫-౨-
గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, వందల విమానాలతో నిండిన ఆకాశం, సమస్తమైనదానికి స్థలాన్ని ఇస్తుంది.
భూర్లోకశ్వ భువర్లోకః స్వర్లోకోఽథ మహర్జ్జనః । తపశ్వ బ్రహ్మలోకశ్వ బ్రహ్మాణ్డమఖిలం శుభే ।। ౫-౨-
భూలోకం, భువర్లోకం, స్వర్గలోకం, మహర్, జన, తపో, బ్రహ్మలోకాలు, శుభమయురాలా, మొత్తం బ్రహ్మాండం నీలో ఉంది.
తదన్తరే స్థితా దేవా దైత్య-గన్ధర్వ్వ-చారణాః । మహోరగాస్తథ యక్షా రాక్షసాః ప్రేతగుహ్యకాః ।। ౫-౨-
దానిలో దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, చారణులు, మహానాగులు, యక్షులు, రాక్షసులు, ప్రేతాలు, గుహ్యకులు నివసిస్తున్నారు.
మనుష్యాః పశవశ్వాన్యే యే జ జీవా యశస్విని । తైరన్తః స్థైరనన్తోఽసౌ సర్వేశః సర్వ్వభావనః ।। ౫-౨-
ఓ మహిమగలవాడా, మనుష్యులు, పశువులు, ఇతర ప్రాణులు — వీరి అంతరంగంలోనూ బాహ్యంగానూ, అంతులేని పరమాత్మ, సమస్త జగత్తుకు అధిపతి, సృష్టికర్త నివసిస్తున్నాడు.
రూపకర్మ్మఖరూపాణి న పరిచ్ఛేదగోచరే । యస్యాఖిలప్రమాణాని సి విష్ణుర్గర్భగస్తవ ।। ౫-౨-
యావన్నీ రూపాలు, కార్యాలు మనకు అర్థమయ్యేలా లేవు; అన్ని ప్రమాణాలకూ అతడే ఆధారం. ఆ పరమేశ్వరుడు, ఓ విష్ణుమూర్తీ, నీ గర్భంలో ఉన్నాడు.
త్వం ఖాహా త్వం స్వధా విద్యా సుధా త్వం జ్యోతిరమ్బరే । త్వం స్వాహా త్వం స్వధా విద్యా సుధా త్వం జ్యోతిరమ్బరే । త్వం సర్వ్వలోకరక్షార్థమవతీర్ణా మహీతలే ।। ౫-౨-
నీవే ఆకాశం, నీవే స్వధా, నీవే విద్య, నీవే అమృతం, నీవే ఆకాశంలో వెలుగు; నీవే స్వాహా, నీవే స్వధా, నీవే విద్య, నీవే అమృతం, నీవే ఆకాశంలో వెలుగు; నీవు సమస్త లోకాల రక్షణకోసం భూమిపై అవతరించావు.
ప్రసీద దేవి । సర్వ్వస్య జగతః శం శుభే । కురు । ప్రీత్యా త్వం ధారయేశానం ధృతం యేనాఖిలం జగత్ ।। ౫-౨-
దేవీ, దయచూపు. ఈ జగత్తంతటికి శాంతి, శుభం కలిగించు. ప్రేమతో నీవు ఆ పరమేశ్వరుణ్ణి పోషిస్తున్నావు; ఆయన వల్లే ఈ సృష్టి నిలిచిఉంది.
ఏవం సంస్తూయమానా సా దేవైర్దైవమధారయత్ । గర్భేణ పుణ్డరీకాక్షం జగతస్త్రాణకారణమ్ ।। ౫-౩-
దేవతలు ఇలా స్తుతించినప్పుడు, ఆమె తన గర్భంలో పద్మనేత్రుడైన జగత్తు రక్షణకర్తను ధరించింది.
తతోఽఖిలజగత్పద్మబోధాయాచ్యుతభాన్నా । దేవకీపూర్వ్వసన్ధ్యాయామావిర్భూతం మహాత్మనా ।। ౫-౩-
అంతట, సమస్త లోకానికి జ్ఞానం కలిగించేందుకు, దేవకీ ముందుగా ఉదయించే వేళలో, ఆ మహాత్ముడైన అచ్యుతుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
తజ్జన్మదినమత్యర్థమాహ్లాద్యమలదిఙూముఖమ్ । బభూవ సర్వలోకస్య కౌముదీ శశినో యథా ।। ౫-౩-
ఆయన జన్మదినం, అన్ని దిక్కులకూ అపూర్వమైన ఆనందాన్ని, ఉల్లాసాన్ని తీసుకొచ్చింది; అది చంద్రుని కాంతిలా లోకాన్ని హర్షపరిచింది.
సన్తః సన్తోషమధికం ప్రశమం చణ్డమారుతః । ప్రసాదం నిమ్రగా యాతా జాయమానే జనార్దృనే ।। ౫-౩-
ధర్మవంతులు మరింత సంతోషాన్ని పొందారు; గాలులు శాంతించాయి; అడవి జంతువులు కూడా మృదువుగా మారాయి, జనార్దనుడు జన్మించినప్పుడు.
సిన్ధవో నిజశబ్దేన వాద్య చక్త ర్మనోహరమ్ । జగుర్గన్ధర్వ్వపతయో ననృతుశ్వాప్సరోగణాః ।। ౫-౩-
నదులు తమ స్వరంతో మధురంగా ప్రవహించాయి; గంధర్వాధిపతులు పాడారు, అప్సరసలు నాట్యం చేశారు.
ససృజుః పుష్పవర్షాణి దేవా భువ్యన్తరీక్షగాః । జజ్వలుశ్వాగ్రయః శాన్తా జాయమానే జనార్ద్దనే ।। ౫-౩-
భూమిపై, ఆకాశంలో ఉన్న దేవతలు పుష్పవర్షం కురిపించారు; శాంతమైన అగ్నులు ప్రకాశంగా వెలిగాయి, జనార్దనుడు జన్మించిన వేళ.
మధ్యరాత్రేఽఖిలాధారే జాయమానే జనార్దనే । మన్ద్ర జగర్జ్జుర్జలదాః పూష్పచవృష్టిచో ద్రిచ ।। ౫-౩-
మధ్యరాత్రి, సమస్త జగత్తుకు ఆధారమైన జనార్దనుడు జన్మించినప్పుడు, మేఘాలు మృదువుగా గర్జించాయి, పుష్పవర్షం కురిపించాయి.
ఫుల్లేన్దీవరపత్రాభం చతుర్బీహుముదీక్ష్య తమ్ । శ్రీవత్సవక్షసం జాతం తుష్టావానకదున్దుభిః ।। ౫-౩-
పుష్పించిన నీలకమలదళంలా ప్రకాశించే, నాలుగు చేతులతో, శ్రీవత్సం వక్షస్స్పై ఉన్న ఆ బాలుడిని చూసి వసుదేవుడు సంతోషంగా స్తుతించాడు.
అభిష్టూయ చ తం వాగభిః ప్రసన్నప్తభిర్మహామతిః । విజ్ఞాపయామాస తదా కంసాద్భీతో ద్రిజోత్తమ ।। ౫-౩-
ఆయనను మధురమైన మాటలతో, హర్షభరితమైన మనసుతో స్తుతించిన వసుదేవుడు, కంసుడి భయంతో, ఓ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా, ఆయనతో ఇలా చెప్పాడు.
జ్ఞాతోఽసి దేవదేవేశ । శచఙ్ఖ-చక్ర-గదాధర । దివ్యరూపమిదం దేవ ప్రసాదేనోపసంహర ।। ౫-౩-
దేవతల దేవా, శంఖం, చక్రం, గదను ధరించినవాడా, నిన్ను నేను తెలుసుకున్నాను. ఈ దివ్యరూపాన్ని నీ కృపతో ఉపసంహరించు.