ఏతే తస్యాప్రమేయస్య విష్ణో రూపం మహాత్మనః ॥ ౫,౧.
ఇవన్నీ ఆ అపరిమితమైన, మహాత్ముడైన విష్ణువు యొక్క రూపాలే.
యక్షరాక్షసదైతేయపిశాచోరగదానవాః । గన్ధర్వాప్సరసశ్చైవరూపం విష్ణోర్మహాత్మనః ॥ ౫,౧.
యక్షులు, రాక్షసులు, దైత్యులు, పిశాచులు, పాములు, దానవులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు—ఇవీ అన్నీ మహాత్ముడైన విష్ణువు యొక్క రూపాలే.
గ్రహర్క్షతారకాచిత్రగగనాగ్నిజలానిలాః । అహం చ విషయాశ్చైవ సర్వ విష్ణుమయం జగత్ ॥ ౫,౧.
గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, తారలు, రంగురంగుల ఆకాశం, అగ్ని, నీరు, గాలి, నేనూ, ఇంద్రియాలు—ఈ జగత్తంతా విష్ణుమయం.
తథా చానేకరూపస్య యస్య రూపాణ్య హర్నిశమ్ । బాధ్యబాధకతాం యాన్తి కల్లోలా ఇవ సాగరే ॥ ౫,౧.
అలాగే, అనేక రూపాలున్న ఆయన రూపాలు రాత్రింబవళ్ళు ఒకదానికొకటి బాధిచేయడమూ, బాధపడడమూ సాగుతుంటాయి, సముద్రంలో అలలలా.
తత్సాంప్రతమమీ దైత్యాః కాలనేమిపురోగమాః । మర్త్యలోకం సమాక్రమ్య బాధన్తేఽహర్నిశం ప్రజాః ॥ ౫,౧.
ఇప్పుడు కాలనేమి ముందుండి ఉన్న ఈ దైత్యులు మానవ లోకాన్ని ఆక్రమించి, ప్రజలను రాత్రింబవళ్ళు బాధిస్తున్నారు.
కాలనేమిర్హతో యోఽసౌ విష్ణునా ప్రభవిష్ణునా । ఉగ్రసేనసుతః కంసఃసంభూతఃస మహాసురః ॥ ౫,౧.
ప్రముఖుడైన విష్ణువు సంహరించిన కాలనేమి, ఇప్పుడు ఉగ్రసేన కుమారుడైన కంసుడిగా, ఆ మహాసురుడిగా పుట్టాడు.
ఆరిష్టో ధేనుకః కేశీ ప్రలంబో నరకస్తథా । సుందోఽసురస్తథాత్యుగ్రో బాణశ్చాపి బలేఃసుతః ॥ ౫,౧.
అరిష్టుడు, ధేనుకుడు, కేశి, ప్రలంబుడు, నరకుడు, భయంకరుడైన సుంభుడు, బలిచక్రవర్తి కుమారుడు బాణుడు—
తథాన్యే చ మహావీర్యా నృపాణాం భవనేషు యే । సముత్పన్నా దురాత్మానస్తాన్న సంఖ్యాతుముత్సహే ॥ ౫,౧.
ఇంకా రాజుల ఇళ్లలో పుట్టిన మహాశక్తివంతులైన ఇతర దురాత్ములు కూడా ఉన్నారు. వారిని లెక్కించలేను.
అక్షోహిణ్యోత్ర బహులా దివ్యమూర్తిధరాఃసురాః । మహాబలానాం దృప్తానాం దైత్యేన్ద్రణాం మమోపరి ॥ ౫,౧.
ఇక్కడ అనేక సైన్య విభాగాలు, దివ్యరూపాలున్న దేవతలు ఉన్నారు. నా మీద మహాబలశాలి, గర్వంతో ఉన్న దైత్యాధిపతులు ఉన్నారు.
తద్భూరిభార పీడార్తా న శక్నోమ్యమరేశ్వరాః । బిభర్తుమాత్మానమహమితి విజ్ఞాపయామి వః ॥ ౫,౧.
ఈ భారీ భారంతో బాధపడుతున్న నేను, ఓ అమరేశ్వరులారా, ఇక నన్ను తానే మోయలేను. అందుకే మీకు తెలియజేస్తున్నాను.
క్రియతాం తన్మహాభాగా మమ భారావతారణమ్ । యథా రసాతలం నాహం గచ్ఛేయమతివిహ్వలా ॥ ౫,౧.
కాబట్టి, ఓ మహాభాగులారా, నా భారాన్ని తీయడానికి మీరు ఉపాయం చేయండి. లేకపోతే నేను బలహీనతతో పాతాళానికి పడిపోతాను.
ఇత్యాకర్ణ్య ధరావాక్యమశేషైస్త్రిదశేశ్వరైః । భువో భారావతారార్థం బ్రహ్మా ప్రాహ ప్రచోదితః ॥ ౫,౧.
భూమి మాటలు విని, అన్నీ దేవతాధిపతులు భూభారం తీయడానికి బ్రహ్మను ప్రేరేపించి మాట్లాడించారు.
బ్రహ్మోవాచ యథాహ వసుధా సర్వం సత్యమేవ దివౌకసః । అహం భవో భవన్తశ్చ సర్వే నారాయణాత్మకాః ॥ ౫,౧.
బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: భూమి చెప్పినట్లే నిజం, ఓ దేవలోకవాసులారా! నేను, శివుడు, మీరు అందరూ నారాయణుని స్వరూపమే.
విభూతయశ్చ యాస్తస్య తాసామేవ పరస్పరమ్ । ఆధిక్యన్యూ౬ అతాబాధ్యబాధకత్వేన వర్తతే ॥ ౫,౧.
ఆయనకు ఉన్న శక్తులలో పరస్పరం ఉన్నతత, తక్కువత, బాధించేవాడు, బాధపడేవాడు అనే స్థితులు ఒకదానికొకటి ఆధారపడి ఉంటాయి.
తదాగచ్ఛత గచ్ఛామః క్షీరాబ్ధేస్తటముత్తమమ్ । తత్రారాధ్య హరిం తస్మై సర్వం విజ్ఞాపయామ వై ॥ ౫,౧.
అప్పుడు మనం కలసి ఆ క్షీరసాగర తీరానికి వెళ్లి, అక్కడ హరిను భక్తిగా ఆరాధించి, మన సమస్యలన్నీ ఆయనకు వివరిద్దాం.
సర్వథైవ జగత్యర్థే స సర్వాత్మా జగన్మయః । సత్త్వాంశేనావతీర్యోర్వ్యాం ధర్మస్య కురుతే స్థితిమ్ ॥ ౫,౧.
ఈ లోకానికి మేలు కోసం, ఆ జగత్తునంతా వ్యాపించిన పరమాత్మ, తన పవిత్ర స్వరూపంలో భాగంగా భూమిపై అవతరించి, ధర్మాన్ని స్థాపిస్తాడు.
శ్రీపరాశర ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా ప్రయయో తత్ర సహ దేవైః పితామహః । సమాహితమనాశ్చైవం తుష్టావ గరుడధ్వజమ్ ॥ ౫,౧.
శ్రీ పరాశరుడు చెప్పాడు: ఇలా అన్న తరువాత, బ్రహ్మదేవుడు దేవతలతో కలిసి అక్కడికి వెళ్లి, ఏకాగ్రతతో గరుడధ్వజుడైన హరిని స్తుతించాడు.
బ్రహ్మోవాచ ద్వే విద్యే త్వమనామ్నాయపరా చైవాపరా తథా । త ఏవ భవతో రూపే మూర్తామూర్తాత్మికే ప్రభో ॥ ౫,౧.
బ్రహ్మదేవుడు ఇలా అన్నాడు: ప్రభూ! నీవే రెండు విధాలైన విద్యలు — పరా, అపరా — అని వేదాలు చెబుతున్నాయి. అవే నీ మూర్తిమంతమైన, అమూర్తమైన రూపాలు.
ద్వే బ్రహ్మణీ త్వణీయోతిస్థూలాత్మన్సర్వ సర్వవిత్ । శబ్దబ్రహ్మపరం చైవ బ్రహ్మ బ్రహ్మమయస్య యత్ ॥ ౫,౧.
సర్వజ్ఞుడా! నీవే సూక్ష్మమైన బ్రహ్మం, స్థూలమైన బ్రహ్మం; నీవే శబ్దబ్రహ్మం, పరబ్రహ్మం — బ్రహ్మస్వరూపమైనది అంతా నీవే.
ఋగ్వేదస్త్వం యజుర్వేదఃసామవేదస్త్వథర్వణః । శిక్షాకల్పో నిరుక్తం చ చ్ఛన్దో జ్యోతిషమేవ చ ॥ ౫,౧.
నీవే ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వవేదం; నీవే శిక్ష, కల్పం, నిరుక్తం, ఛందస్సు, జ్యోతిష్యం కూడా.
ఇతిహాసపురాణే చ తథా వ్యాకరణం ప్రభో । మీమాంసా న్యాయశాస్త్రం చ ధర్మశాస్త్రాణ్యధోక్షజ ॥ ౫,౧.
ప్రభూ! నీవే ఇతిహాసాలు, పురాణాలు, వ్యాకరణం; నీవే మీమాంస, న్యాయశాస్త్రం, ధర్మశాస్త్రాలు, ఓ అధోక్షజా!
ఆత్మాఽత్మదేహగుణవద్విచారాచారి యద్వచ । తదప్యాద్యపతే నాన్యదధ్యాత్మాత్మస్వరూపవత్ ॥ ౫,౧.
ఆదిపతీ! ఆత్మ, దాని శరీరం, లక్షణాల గురించి చెప్పినదంతా కూడా, నిజంగా ఆత్మస్వరూపమే తప్ప వేరేదేమీ కాదు.
త్వమవ్యక్తమనిర్దేశ్యమచిన్త్యానామవర్మవత్ । అపాణిపాదరూపం చ శుద్ధం నిత్యం పరాత్పరమ్ ॥ ౫,౧.
నీవు అవ్యక్తమైనవాడు, వర్ణించలేనివాడు, ఊహించలేనివాడు, రక్షణ లేకపోయినవాడు; చేతులు, కాళ్లు లేని రూపంలో, శుద్ధుడవు, నిత్యుడవు, పరమపరుడవు.
శృణోష్యకర్ణః పరిపశ్యసి త్వమచక్షురూపో బహురూపరూపః । అపాదహస్తో జవనో గ్రహీతా త్వం వేత్సి సర్వం చ సర్వవేద్యః ॥ ౫,౧.
నీవు చెవులు లేకుండానే వింటావు, కళ్ళు లేకుండానే చూస్తావు; అనేక రూపాలవాడవు, రూపం లేనివాడవు; కాళ్లు, చేతులు లేకపోయినా వేగంగా కదిలి, పట్టుకుంటావు; నీవు అన్నింటినీ తెలుసు, అందరికీ తెలిసినవాడవు.
అణోరణీయాం సమసత్స్వరూపం త్వాం పశ్యతో జ్ఞాననివృత్తిరగ్ర్యా । ధీరస్య ధీరస్య బిభర్తి నాన్యద్వరేణ్యరూపాత్పరతః పరాత్మన్ ॥ ౫,౧.
అతి సూక్ష్మమైనవాడవైన నీవు, అన్నింటిలోనూ నిజమైన స్వరూపంగా ఉన్నావు; నిన్ను చూస్తే, శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానం కలుగుతుంది; ధీరులకు, నీ అత్యుత్తమ రూపం తప్ప వేరే దేనికీ స్థానం లేదు, పరమాత్మా!
త్వం విశ్వనాభిర్భువనస్య గోప్తా సర్వాణి భూతాని తవాన్తరాణి । యద్భూతభవ్యం యదణోరణీయః పుమాంస్త్వమేకః ప్రకృతేః పరస్తాత్ ॥ ౫,౧.
నీవే విశ్వానికి ఆధారం, లోకాలకు రక్షకుడు; అన్ని జీవులు నీలోనే ఉన్నాయి. గతంలో ఏది ఉన్నా, భవిష్యత్తులో ఏది ఉన్నా, అతి సూక్ష్ముడవైన నీవే ప్రకృతికి అతీతుడవు.
ఏకశ్చతుర్ధా భగవాన్హుతాశో వర్చోవిభూతం జగతో దదాసి । త్వం విశ్వతశ్చక్షురనన్తమూర్తే త్రేధా పదం త్వం నిదధాసి ధాతః ॥ ౫,౧.
ఏకైక భగవంతుడు నీవు, నలుగురుగా అవతరించి, హవిస్సును స్వీకరించే అగ్నివైనవాడు; నీవు జగత్తుకు కాంతి, వైభవాన్ని ప్రసాదిస్తావు. అనంతమైన రూపాలతో, అన్ని వైపులా కళ్ళతో, సృష్టికర్తవైన నీవు మూడు అడుగులు స్థాపించావు.
యథాగ్నిరేకో బహుధా సమిధ్యతే వికారభేదైరవికారరూపః । తథా భవాన్సర్వగతైకరూపీ రూపాణ్యశేషాణ్యనుపుష్యతీశ ॥ ౫,౧.
ఎలా ఒక్కటి అయిన అగ్ని, మార్పులు వచ్చినా తన స్వరూపాన్ని మార్చుకోకుండా అనేక రూపాల్లో వెలిగిపోతుందో, అలాగే నీవు, ఓ ప్రభూ! అన్ని చోట్లా ఒకే స్వరూపంతో ఉండి, అన్ని రూపాలను ప్రదర్శిస్తావు.
ఏకం తవాగ్ర్యం పరమం పదం యత్పశ్యన్తి త్వాం సూరయో జ్ఞానదృశ్యమ్ । త్వత్తో నాన్యత్కిఞ్చిదస్తి స్వరూపం యద్వా భూతం యచ్చ భవ్యం పరాత్మన్ ॥ ౫,౧.
నీ ఒక్క పరమ పదాన్ని, జ్ఞానదృష్టితో మునులు దర్శిస్తారు; పరాత్మా! నీవు తప్ప వేరే నిజమైన స్వరూపం లేదు, గతమో భవిష్యత్తో ఏదీ లేదు.
వ్యక్తావ్యక్తస్వరూపస్త్వం సమష్టివ్యష్టిరూపవాన్ । సర్వజ్ఞఃసర్వనిత్సర్వశక్తిజ్ఞానబలర్ధిమాన్ ॥ ౫,౧.
నీవు వ్యక్తమైనదిగా, అవ్యక్తమైనదిగా, సమష్టి, వ్యష్టి రూపాలుగా ఉన్నవాడు; సర్వజ్ఞుడు, అన్నింటిలోనూ వ్యాపించినవాడు, సమస్త శక్తి, జ్ఞానం, బలము, ఐశ్వర్యం కలవాడు.