గీతం సనత్కుమారేణ యథైలాయ మహాత్మనే । పృచ్ఛతే పితృభక్తాయ ప్రశ్రయావనతాయ చ
ఈ విషయాన్ని సనత్కుమారుడు, పితృదేవతల పట్ల భక్తితో, వినయంతో అడిగిన మహాత్ముడైన ఇళకు చెప్పారు.
శ్రీసనత్కుమార ఉవాచ వైశాఖమాసస్య చ యా తృతీయా నవమ్యసౌ కార్త్తికశుక్లపక్షే । నభస్య మాసస్య చ కృష్ణపక్షే త్రయోదశీ పఞ్చదశీ చ మాఘే
శ్రీ సనత్కుమారుడు ఇలా అన్నాడు: వైశాఖ మాసంలో శుక్ల పక్ష తృతీయ, కార్తీక శుక్ల పక్ష నవమి, నభస్య మాసంలో కృష్ణ పక్ష త్రయోదశి, పౌర్ణమి, అలాగే మాఘ మాసంలో—
ఏతా యుగాద్యాః కథితాః పురాణేష్వనన్తపుణ్యాస్తిథయశ్చతస్రః । ఉపప్లవే చన్ద్రమసో రవేశ్చ త్రిష్వష్టకాస్వప్యయనద్వయే చ
ఈ నాలుగు తిథులు యుగాది రోజులు అని పురాణాలలో చెప్పబడి, అనంతమైన పుణ్యఫలాన్ని ఇస్తాయి. అలాగే చంద్రగ్రహణం, సూర్యగ్రహణం, మూడు అష్టకాలు, రెండు అయనాంతాలు కూడా శుభదాయకం.
పానీయమప్యత్ర తిలైర్విమిశ్రం దద్యాత్పితృభ్యః ప్రయతో మనుష్యః । శ్రాద్ధం కృతే తేన సమాసహస్రం రహస్యమేతత్పితరో వదన్తి
ఈ సందర్భాలలో మనిషి తిలలు కలిపిన నీటిని భక్తితో పితృదేవతలకు సమర్పించాలి. అలా చేసినవాడికి వెయ్యేండ్ల పుణ్యం లభిస్తుంది—ఇది పితృదేవతలు రహస్యంగా చెబుతారు.
మాఘేఽసితే పఞ్చదశీ కదాచిదుపైతి యోగం యది వారుణేన । ఋక్షేణ కాలస్స పరః పితౄణాం న హ్యల్పపుణ్యైర్నృప లభ్యతేఽసౌ
మాఘ మాసంలో కృష్ణ పక్ష పౌర్ణమి రోజున వారుుణ నక్షత్రం కలిసినపుడు, ఆ సమయం పితృదేవతలకు అత్యంత శ్రేష్ఠమైనది. అలాంటి శుభసమయం తక్కువ పుణ్యమున్నవారికి దొరకదు, ఓ రాజా!
కాలే ధనిష్ఠా యది నామ తస్మిన్భవేత్తు భూపాల తదా పితృభ్యః । దత్తం జలాన్నం ప్రదదాతి తృప్తిం వర్షాయుతం తత్కులజైర్మనుష్యైః
ఆ సమయానికి ధనిష్ఠ నక్షత్రం కూడా ఉంటే, ఓ రాజా! కుటుంబసభ్యులు పితృదేవతలకు నీరు, అన్నం సమర్పిస్తే, వారు పది వేల సంవత్సరాలు సంతృప్తిగా ఉంటారు.
తత్రైవ చేద్భాద్రపదా ను పూర్వాః కాలే యథావత్క్రియతే పితృభ్యః । శ్రాద్ధం పరాం తృప్తిముపేత్య తేన యుగం సహస్రం పితరస్స్వపన్తి
అదే సమయంలో పూర్వభాద్రపద నక్షత్రం కూడా ఉంటే, పితృదేవతలకు యథావిధిగా శ్రద్ధ చేయబడితే, వారు పరమ సంతృప్తిని పొంది, వెయ్యు యుగాలు నిద్రిస్తారు.
గంగాం శతద్రూం యమునాం విపాశాం సరస్వతీం నైమిశగోమతీం వా । తత్రావగాహ్యార్చనమాదరేణ కృత్వా పితౄణాం దురితాని హన్తి
గంగ, శతద్రు, యమున, విపాశ, సరస్వతి, లేదా నైమిశ గోమతి నదుల్లో స్నానం చేసి, ఆతరువాత భక్తితో పితృదేవతలను పూజిస్తే, వారి దురదృష్టాలు తొలగిపోతాయి.
గాయన్తి చైతత్పితరః కదాను హర్షాదమీ తృప్తిమవాప్య భూయః । మాఘాసితాంతే శుభతీర్థతోయైర్యాస్యామ తృప్తిం తనయాదిదత్తైః
పితృదేవతలు ఇలా పాడుతారు: 'మాఘ మాసం కృష్ణ పక్షం చివరికి పవిత్ర తీర్థ జలాలతో మేము మళ్లీ సంతృప్తిని పొందినప్పుడు, మా సంతానం ఇచ్చే దానాలతో మేము ఎప్పుడు సంతృప్తి పొందుతామో!''
చిత్తం చ విత్తం చ నృణాం విశుద్ధం శస్తశ్చ కాలః కథితో విధిశ్చ । పాత్రం యథోక్తం పరమా చ భక్తిర్నృణాం ప్రయచ్ఛన్త్యభివాఞ్ఛితాని
మనిషి మనస్సు, ధనం శుద్ధంగా ఉంటే, సరైన సమయం, విధి, యోగ్యమైన పాత్ర, అత్యున్నత భక్తి—ఇవి అన్నీ కలిస్తే, కోరుకున్న ఫలితాలు లభిస్తాయి.
పితృగీతాన్తథైవాత్ర శ్లోకాంస్తాఞ్ఛృణు పార్థివ । శ్రుత్వా తథైవ భవతా భావ్యం తత్రాదృతాత్మనా
ఇప్పుడు, ఓ రాజా! పితృదేవతలు పాడిన ఈ శ్లోకాలను విను. వాటిని వినిన తరువాత, నీవు భక్తిపూర్వకంగా ఆచరించాలి.
అపి ధన్యః కులే జాయాదస్మాకం మతిమాన్నరః । అకుర్వన్విత్తశాఠ్యం యః పిణ్డాన్నో నిర్వపిష్యతి
మా వంశంలో జన్మించిన, ధనంలో మోసం చేయకుండా, ముద్దలు, అన్నం సమర్పించే జ్ఞానవంతుడు నిజంగా ధన్యుడు.
రత్నం వస్త్రం మహాయానం సర్వభోగాదికం వసు । విభవే సతి విప్రేభ్యో యోఽస్మానుద్దిశ్య దాస్యతి
ఎవరైనా ధనవంతుడు, ముత్యాలు, వస్త్రాలు, రథాలు, ఇతర సుఖసమాగ్రులను మా పేరుతో బ్రాహ్మణులకు ఇస్తే—
అన్నేన వా యథాశక్త్యా కాలేఽస్మిన్భక్తినమ్రధీః । భోజయిష్యతి విప్రాగ్ర్యాంస్తన్మాత్రవిభవో నరః
లేదా తన శక్తికి అనుగుణంగా, ఈ సమయాన భక్తితో, వినయంతో ఉత్తమ బ్రాహ్మణులను అన్నపానములతో ఆహ్వానించి తృప్తిపరచినవాడు—even if he has only that much wealth—
అసమర్థోఽన్నదానస్య ధాన్యమామం స్వశక్తితః । ప్రదాస్యతి ద్విజాగ్రేభ్యః స్వల్పాల్పాం వాపి దక్షిణామ్
అన్నం ఇవ్వలేని స్థితిలో ఉంటే, తన శక్తికి తగినంత పచ్చ ధాన్యాన్ని లేదా చిన్న కానుక అయినా బ్రాహ్మణులకు సమర్పించాలి.
తత్రాప్యసామర్థ్యయుతః కరాగ్రాగ్రస్థితాంస్తిలాన్ । ప్రణమ్య ద్విజముఖ్యాయ కస్మైచిద్భూప దాస్యతి
అది కూడా సాధ్యపడకపోతే, వేళ్ల చివర నువ్వులు పెట్టుకుని, గొప్ప బ్రాహ్మణునికి నమస్కరించి, వాటిని సమర్పించాలి.
తిలైస్సప్తాష్టభిర్వాపి సమవేతం జలాఞ్జలిమ్ । భక్తినమ్రస్స్ముద్దిశ్య భువ్యస్మాకం ప్రదాస్యతి
ఏడు లేదా ఎనిమిది నువ్వులతో, లేక భక్తితో నీళ్లు సమర్పించి, వినయంతో భూమిపై మన కోసం అర్పించాలి.
యతః కుతశ్చిత్సమ్ప్రాప్య గోభ్యో వాపి గవాహ్నికమ్ । అభావే ప్రీణయన్నస్మాఞ్చ్ఛ్రద్ధాయుక్తః ప్రదాస్యతి
ఎక్కడి నుండైనా ఏదైనా వస్తువు దొరికినా, లేక పశువుల నుండి వచ్చే రోజువారీ పాలు వంటి దానిని, అవి లేకపోయినా, విశ్వాసంతో మనకు సమర్పించాలి.
సర్వాభావే వనం గత్వా కక్షమూలప్రదర్శకః । సూర్యాదిలోకపాలానామిదముచ్చైర్వదిష్యతి
ఏదీ లేకపోతే, అడవికి వెళ్లి, చెట్ల వేర్లు చూపిస్తూ, సూర్యుడు మరియు ఇతర లోకపాలులకు ఈ విషయాన్ని బిగ్గరగా చెప్పాలి.
న మేఽస్తి విత్తం న ధనం చ నాన్యచ్ఛ్రాద్ధోపయోగ్యం స్వపితౄన్నతోఽస్మి । తృప్యన్తు భక్త్యా పితరో మయైతౌ కృతౌ భుజౌ వర్త్మని మారుతస్య
నాకు ధనం లేదు, సంపద లేదు, శ్రాద్ధానికి ఉపయోగపడే ఏదీ లేదు. నా పితృదేవతలకు నమస్కరిస్తున్నాను. ఈ రెండు చేతులు గాలిలో పైకి ఎత్తి, నా భక్తితో నా పితృదేవతలు తృప్తిపడాలని కోరుతున్నాను.
ఔర్వ ఉవాచ ఇత్యేతత్ పితృభిర్గీతం భావాభావప్రయోజనమ్ । యః కరోతి కృతం తేన శ్రాద్ధం భవతి పార్థివ
ఔర్వుడు ఇలా అన్నాడు — సంపద ఉన్నా లేకపోయినా, పితృదేవతలు చెప్పిన విధంగా చేసే వాడు, అతని శ్రాద్ధం పూర్తయినదే, ఓ రాజా.
విష్ణుపురాణమ్/తృతీయాంశః/అధ్యాయః ౧౫ ఔవ ఉవాచ । బ్రాహ్మణాన్ భోజయేచ్ఛ్రాద్ధే యద్గుణాంస్తాన్నిబోధ మే
ఔర్వుడు ఇలా అన్నాడు — శ్రాద్ధంలో బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టాలి. వారికి ఉండాల్సిన లక్షణాలు ఏమిటో విను.
త్రిణాచికేతస్త్రిమధుస్త్రిసుపర్ణష్షడఙ్గవిత్ । వేదవిచ్ఛ్రోత్రియో యోగీ తథా వై జ్యేష్ఠసామగః
మూడు అగ్నులు, మూడు రకాల మధు, మూడు సుపర్ణులు తెలిసినవాడు, వేదానికి ఆరు అంగాలు తెలిసినవాడు, వేదపండితుడు, శ్రోత్రియుడు, యోగి, అలాగే పెద్ద వయసు సామగుడు.
ఋత్విక్ స్వస్రేయదౌహిత్రజామాతృశ్వశురాస్తథా । మాతులోఽథ తపోనిష్ఠః పఞ్చాగ్న్యభిరతస్తథా । శిష్యాః సమ్బన్ధినశ్చైవ మాతాపితృరతశ్చ యః
ఋత్వికుడు, మామ, మనవడు, అల్లుడు, మామగారు, తపస్సు చేసేవాడు, ఐదు అగ్నుల్లో నిమగ్నుడైనవాడు, శిష్యులు, బంధువులు, తల్లిదండ్రుల సేవలో ఉన్నవాడు.
ఏతాన్నియోజయేచ్ఛ్రాద్ధే పూర్వోక్తాన్ ప్రథమే నృప । బ్రాహ్మణాన్ పితృతుష్ట్యర్థమనుకల్పేష్వనన్తరాన్
ఇలాంటి వారు, ముందు చెప్పిన ప్రకారం, మొదటగా శ్రాద్ధానికి ఆహ్వానించాలి. తరువాత ఇతర బ్రాహ్మణులను క్రమంగా పితృదేవతల సంతృప్తికోసం పిలవాలి.
మిత్రధ్రుక్కునఖీ క్లీబః శ్యావదన్తస్తథా ద్విజః । కన్యాదూషయితా వహ్నివేదోజ్ఝః సోమవిక్రయీ
మిత్రులను ద్వేషించేవాడు, వంకర గోళ్లు ఉన్నవాడు, శక్తిలేనివాడు, నల్లటి పళ్ళు ఉన్నవాడు, కన్యను అపహరించిన బ్రాహ్మణుడు, అగ్ని సేవను వదిలేసినవాడు, సోమరసం అమ్మే వాడు.
అభిశస్తస్తథా స్తేనః పిశునో గ్రామయాజకః । భృతకాధ్యాపకస్తద్వద్ భృతకాధ్యాపితశ్చ యః
శాపగ్రస్తుడు, దొంగ, అపవాదం చేసే వాడు, గ్రామంలో యజ్ఞాలు చేసే వాడు, జీతానికి బోధించే వాడు, అలాగే జీతానికి విద్య నేర్చుకున్న వాడు.
పరపూర్వాపతిశ్చైవ మాతాపిత్రోస్తథోజ్ఝకః । వృషలీసూతిపోష్టా చ వృషలీపతిరవే చ
ఇతరుల భార్యను పెళ్లి చేసుకున్నవాడు, తల్లిదండ్రులను వదిలినవాడు, శూద్రస్త్రీని పోషించే వాడు, శూద్రస్త్రీ భర్త అయినవాడు.
తథా దేవలకశ్చైవ శ్రాద్ధే నార్హతి కేతనమ్
అలాగే దేవాలయ పూజారి కూడా శ్రాద్ధానికి ఆహ్వానించదగినవాడు కాడు.
ప్రథమేఽహ్ని బుధః శస్తాఞ్ఛోత్రియాదీన్ నిమన్త్రయేత్ । కథయేచ్చ తథైవైషాం నియోగాన్ పితృదైవికాన్
మొదటి రోజున, జ్ఞానమున్నవాడు శ్రోత్రియులు వంటి శ్లాఘనీయులను ఆహ్వానించి, పితృదేవతలు మరియు దేవతలకు చేయవలసిన విధులను వారికి తెలియజేయాలి.