ఇత్యేష కథితః సమ్యఙ్మనోర్వంశో మయా తవ । యత్ర స్థితిప్రవృత్తస్య విష్ణోరంశాంశకా నృపాః
ఇలా, మైత్రేయా! నేను నీకు మనువు వంశాన్ని పూర్తిగా వివరించాను. ఇందులోని రాజులు విష్ణువు యొక్క భాగాలు, ఉపభాగాలుగా భూమిని పరిపాలించారు.
శృణోతి య ఇమం భక్త్యా మనోర్వంశమనుక్రమాత్ । తస్య పాపమశ్షఓం వై ప్రణశ్యత్యమలాత్మనః
ఈ మనువు వంశాన్ని క్రమంగా భక్తితో వినేవారికి, వారి పాపాలు నశించి, వారి ఆత్మ పవిత్రంగా మారుతుంది.
ధనధాన్యర్ద్ధిమతులాం ప్రాప్నోత్యవ్యాహతేంద్రి యః । శ్రుత్వైవమఖిలం వంశం ప్రశస్తం శశిసూర్యయోః
ఈ చంద్రసూర్య వంశాన్ని పూర్తిగా వినేవారికి అపూర్వమైన ధనం, ధాన్యం, ఐశ్వర్యం లభిస్తుంది. వారి ఇంద్రియాలు కూడా నిరంతరం ప్రశాంతంగా ఉంటాయి.
ఇక్ష్వాకుజహ్నుమాంధాతృసగరావిక్షితాన్రఘూన్ । యయాతినహుషాద్యాంశ్చ జ్ఞాత్వా నిష్ఠాముపాగతాన్
ఇక్ష్వాకు, జహ్ను, మాంధాత, సగర, అవిక్షిత్, రఘు, యయాతి, నహుషుడు మరియు ఇతరులు — వీరందరూ చివరకు అంతమయ్యారు అని తెలుసుకోవాలి.
మహాబలాన్మహావీర్యాననన్తధనసంచయాన్ । కృతాన్కాలేన బలినా కథాశ్షోఆ!న్నరాధిపాన్
మహా బలవంతులు, అపారమైన ధన సంపద కలిగినవారు, వారి కథలు ఇప్పుడు కేవలం కథలుగానే మిగిలిపోయాయి. కాలం, బలంతో వారు అంతమయ్యారు.
శ్రుత్వా న పుత్రదారాదౌ గృహక్షేత్రాదికే తథా । ద్ర వ్యాదౌ వా కృతప్రజ్ఞో మమత్వం కురుతే నరః
ఈ కథలు విని, జ్ఞానమున్నవాడు తన కుమారులు, భార్య, ఇల్లు, పొలాలు, ధనం మొదలైన వాటిపై మమకారం పెంచుకోడు.
తప్తం తపో యైః పురుషప్రవీరైరుద్వాహుభిర్వర్షగణాననేకాన్ । ఇష్ట్వా సుయజ్ఞైర్బలినోతివీర్యాః కృతానుకాలేన కథావశేషాః
పురుషోత్తములు ఎన్నో సంవత్సరాలు తపస్సు చేసి, గొప్ప యజ్ఞాలు చేసి, అపారమైన బలాన్ని సంపాదించినా, వారి కథలు కాలంతో మిగిలిపోయినవి మాత్రమే.
పృథుస్సమస్తాన్విచచార లోకానవ్యాహతో యో విజితారిచక్రః । స కాలవాతాభిహతః ప్రణష్టః క్షిప్తం యథా శాల్మలితూలమగ్నౌ
ప్రథు అన్నవాడు అన్ని లోకాల్లో సంచరించి, శత్రువులను జయించి, ఎవరికీ ఓడిపోని వాడైనా, కాలమనే గాలికి తట్టుకోలేక, అగ్నిలో పడిన శాల్మలి పత్తిలా నశించాడు.
యః కార్త్తవీర్యో బుభుజే సమస్తాన్ద్వీపాన్సమాక్రమ్య హతారిచక్రః । కథాప్రసంగేష్వభిధీయమానస్స ఏవ సంకల్పవికల్పహేతుః
కార్తవీర్యుడు అన్ని ద్వీపాలను జయించి, శత్రు రాజులను సంహరించి, వాటి పాలనను అనుభవించాడు. ఇతని గురించి కథల్లో చెబుతారు గాని, నిజానికి ఇతడు మన ఊహలు, సందేహాల ఫలితమే.
దశాననావిక్షతరాఘవాణామైశ్వర్యముద్భాసితదిఙ్ముఖానామ్ । భస్మాపి శిష్టం న కథం క్షణేన భ్రూభంగపాతేన ధిగంతకస్య
రాఘవులలో దశాననుడు అయిన రావణుడి వైభవం అన్ని దిక్కులను ప్రకాశింపజేసింది. అయినా త్రిపుర సంహారకుడు కనుబొమ్మను కుదించగానే, క్షణంలో ఆ మహిమకు బూడిద కూడా మిగలలేదు.
కథాశరీరత్వమవాప యద్వై మాంధాతృనామా భువి చక్రవర్త్తీ । శ్రుత్వాపి తత్కో హి కరోతి సాధుర్మమత్వమాన్మన్యపి మందచేతాః
భూమిపై ప్రసిద్ధి గాంచిన చక్రవర్తి మాంధాతా పేరు ఇప్పుడు కేవలం కథల్లో మాత్రమే మిగిలింది. ఇది విన్నవాడికీ, ఎంత మూర్ఖుడైనా, దీనిలో మమకారం మంచిదని భావించడాన్ని ఎవరు చేస్తారు?
భగీరథాద్యాస్సగరం కకుత్స్థో దశననో రాఘవలక్ష్మణౌ చ । యుధిష్ఠిరాద్యాశ్చ బభూవురేతే సత్యం న మిథ్యా క్వ ను తే న విద్మః
భగీరథుడు మొదలైన వారు, సగరుడు, కాకుత్థుడు, దశాననుడు, రాముడు, లక్ష్మణుడు, యుధిష్ఠిరుడు మొదలైనవారు నిజంగా ఉన్నవారే, కల్పితులు కారు. కానీ ఇప్పుడు వాళ్లు ఎక్కడ ఉన్నారు? మనకు తెలియదు.
యే సాంప్రతం యే చ నృపా భవిష్యాః ప్రోక్తా మయా విప్రవరోగ్రవీయాః । ఏతే తథాఽన్యే చ తథాభిధేయాః సర్వే భవిష్యంతి యథైవ పూర్వే
ఇప్పుడు ఉన్న రాజులు, భవిష్యత్తులో వచ్చే రాజులు, నేను గొప్పవారిగా చెప్పినవారు, వీరితో పాటు మరికొందరు కూడా, గతంలో ఉన్నవారిలానే మారిపోతారు.
ఏత ద్విదిత్వా న నరేణ కార్యం మమత్వమాత్మన్యపి పండితేన । తిష్ఠంతు తావత్తనయాత్మజాయాః క్షేత్రాదయో యే చ శరీరిణోఽన్యే
ఇది తెలిసినవాడు, తన మీద కూడా మమకారం కలిగి ఉండకూడదు. మరి తన కుమారులు, భార్య, పొలాలు, ఇతర శరీరధారులు గురించి చెప్పనక్కర్లేదు.
మైత్రేయ ఉవాచ నృపాణాం కథితఃసర్వో భవతా వంశవిస్తరః । వంశానుచరితం చైవ యథావదనువర్ణితమ్ । అంశావతారో బ్రహ్మర్షే యోఽయం యదుకులోద్భవః । విష్ణోస్తం విస్తరేణాహం శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః ॥ ౫,౧.
మైత్రేయుడు ఇలా అన్నాడు: రాజవంశాల విస్తారాన్ని మీరు పూర్తిగా వివరించారు. వారి చరిత్రను కూడా యథావిధిగా చెప్పారు. యదువంశంలో జన్మించిన విష్ణువు అవతార విశేషాలను, ఆయన నిజమైన కథను నేను పూర్తిగా వినాలనుకుంటున్నాను.
చకార యాని కర్మాణి భగవాన్ పురుషోత్తమః । అంశాంశేనావతీర్యోర్వ్యాం తత్ర తాని మునే వద ॥ ౫,౧.
భగవంతుడు అయిన పురుషోత్తముడు, భాగంగా భూమిపై అవతరించి చేసిన కార్యాలను, ఓ మునివరా, నీవు నాకు వివరంగా చెప్పు.
శ్రీపారశర ఉవాచ మైత్రేయ శ్రూయతామేతద్యత్పృష్టోఽహమిహ త్వయా । విష్ణోరంశాంశసంభూతిచరితం జగతో హితమ్ ॥ ౫,౧.
శ్రీపారాశరుడు ఇలా అన్నాడు: మైత్రేయా! నీవు అడిగిన విష్ణువు భాగావతార చరిత్రను, లోకహితార్థంగా నేను ఇప్పుడు చెబుతాను. విను.
దేవకస్య సుతాం పూర్వం వసుదేవో మహామునే । ఉపయేమే మహాభాగాం దేవకీం దేవతోపమామ్ ॥ ౫,౧.
పూర్వంలో, ఓ మహామునీ! వసుదేవుడు దేవకుని కుమార్తె అయిన, మహాభాగ్యవంతురాలు, దేవతలకు సమానమైన దేవకిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు.
కంసస్తయోర్వరరథం చోదయామాస సారథిః । వసుదేవస్య దేవక్యా సంయోగే భోజనన్దనః ॥ ౫,౧.
బోజవంశజుడైన కంసుడు, వసుదేవుడు-దేవకిల పెళ్లి రథానికి సారథిగా మారాడు. వసుదేవుడు, దేవకితో కలిసాడు.
ఆథాన్తరిక్షే వాగుచ్చైః కంసమాభాష్య సాదరమ్ । మేఘగంభీరనిర్ఘోషం సమాభాష్యేదమబ్రవీత్ ॥ ౫,౧.
అప్పుడే, ఆకాశంలో నుండి మేఘగంభీరమైన ధ్వనితో, గౌరవంగా కంసుడిని ఉద్దేశించి ఒక వాణి పలికింది.
యామేతాం వహసే మూఢ సహ భర్త్రా రథే స్థితామ్ । అస్యాస్తవాష్టమో గర్భః ప్రాణానపహరిష్యతి ॥ ౫,౧.
ఓ మూర్ఖా! నీవు ఈ స్త్రీని, భర్తతో కలిసి రథంలో తీసుకెళ్తున్నావు. ఈమె ఎనిమిదవ సంతానం నీ ప్రాణాలను తీసేస్తుంది.
శ్రీపరాశర ఉవాచ ఇత్యాకర్ణ్యం సముత్పాట్య ఖడ్గం కంసో మహాబలః । దేవకీం హన్తుమారబ్ధో వసుదేవోఽబ్రవీదిదమ్ ॥ ౫,౧.
శ్రీపారాశరుడు ఇలా అన్నాడు: ఇది విని, మహాబలుడు కంసుడు ఖడ్గాన్ని తీసి, దేవకిని చంపడానికి సిద్ధమయ్యాడు. అప్పుడు వసుదేవుడు ఇలా అన్నాడు.
న హన్తవ్యా మహాభాగ దేవకీ భవతానఘ । సమర్పయిష్యే సకలాన్గర్భానస్యోదరోద్భవాన్ ॥ ౫,౧.
ఓ పాపరహితుడా! మహాభాగ్యవంతురాలు అయిన దేవకిని నీవు చంపకూడదు. ఆమె గర్భంలో పుట్టే పిల్లల్ని అన్నింటినీ నీకు అప్పగిస్తాను.
శ్రీపరాశర ఉవాచ తథేత్యాహ తతః కంసో వసుదేవం ద్విజోత్తమ । న ఘాతయామాస చ తాం దేవకీంసత్యగౌరవాత్ ॥ ౫,౧.
శ్రీపారాశరుడు ఇలా అన్నాడు: కంసుడు 'అలా జరుగనీ' అని వసుదేవునితో అన్నాడు. తన మాట మీద గౌరవంతో దేవకిని చంపలేదు.
ఏతస్మిన్నేవకాలే తు భూరిభారావపీడితా । జగామ ధరణీ మేరౌ సమాజం త్రిదివౌకసామ్ ॥ ౫,౧.
అదే సమయంలో, భూమి మీద భారంగా మిగిలిన భూమాత, మేరు పర్వతానికి వెళ్లి, దేవతల సభలో చేరింది.
స బ్రహ్మకాన్సురాన్సర్వాన్ప్రణిపత్యాథ మేదిని । కథయామాస తత్సర్వం ఖేదాత్కరుణభాషిణీ ॥ ౫,౧.
అక్కడ, భూమి బ్రహ్మా మరియు అన్ని దేవతలకు నమస్కరించి, తన బాధతో, దయతో కూడిన మాటల్లో, ఆ సంగతులన్నీ చెప్పింది.
భూమిరువాచ అగ్నిఃసువర్ణస్య గురుర్గవాం సూర్యః పరో గురుః । మమాప్యఖిలలో కానాం కురుర్నారాయణో గురుః ॥ ౫,౧.
భూమి ఇలా చెప్పింది: బంగారానికి అగ్ని గురువు, ఆవులకు సూర్యుడు గొప్ప గురువు. అలాగే, నా సహా అన్నీ జీవులకు నారాయణుడు గురువు.
ప్రజాపతిపతిర్బ్రహ్మ పూర్వేషామపి పూర్వజః । కలాకాష్ఠానిమేషాత్మా కాలశ్చావ్యక్తమూర్తిమాన్ ॥ ౫,౧.
ప్రజాపతులకు అధిపతి అయిన బ్రహ్మ, పూర్వకాలంలోనే పుట్టినవాడు, కాలమే. ఆయన క్షణాలు, నిమిషాలు, కాలమానాలతో కూడినవాడు, కనిపించని రూపాన్ని కలవాడు.
తదంశభూతఃసర్వైషాం సమూహో వఃసురోత్తమాః ॥ ౫,౧.
ఆయన భాగమే మీ అందరిలోనూ ఉంది, ఓ ఉత్తమ దేవతలారా.
ఆదిత్యా సరుతఃసాధ్యా రుద్రా వస్వశ్వివహ్నయః । పితరో యే చ లోకానాం స్రష్టారోఽత్రిపురోగమాః ॥ ౫,౧.
ఆదిత్యులు, సాధ్యులు, రుద్రులు, వసువులు, అగ్నులు, పితృదేవతలు, అత్రి మొదలైన లోక సృష్టికర్తలు—