క్రథస్య స్నషాపుత్రస్యకున్తిరభవత్ ॥ ౪,౧౨.
క్రథుని కోడలివల్ల కుంతి అనే కుమారుడు పుట్టాడు.
కున్తేర్ధృష్టిః ధృష్టేర్నిధృతిః నిధృతేర్దశార్హస్తతశ్చ వ్యోమః తస్యాపి జీమూతః తతశ్చ వికృతిః తతశ్చ భీభరథః తస్మాన్నవరథః తస్యాపి దశరథః తతశ్చ శకునిః తత్తనయః కరంభిః కరంభేర్దేవరాతోఽభవత్ ॥ ౪,౧౨.
కుంతినుంచి ధృష్టి, ధృష్టినుంచి నిధృతి, నిధృతినుంచి దశార్హుడు, దశార్హునుంచి వ్యోముడు, అతనివల్ల జీమూతుడు, తర్వాత వికృతి, భీభరథుడు, నవరథుడు, దశరథుడు, శకుని, అతని కుమారుడు కరంభి, కరంభినుంచి దేవరాతుడు పుట్టారు.
తస్మాద్దేవక్షత్రః తస్యాపి మధుః మధోః కుమారవంశః కుమారవంశాదనుః అనోః పురుమిత్రః పృథివీపతిరభవత్ ॥ ౪,౧౨.
ఆయన నుండి దేవక్షత్రుడు పుట్టాడు. దేవక్షత్రుని నుండి మధువు, మధువు నుండి కుమారవంశం, కుమారవంశం నుండి అనువు, అనువు నుండి పురుమిత్రుడు, భూమిపై పాలకుడైన పురుమిత్రుడు జన్మించాడు.
తతశ్చాంశుస్తస్మాచ్చ సత్వతః ॥ ౪,౧౨.
అతని తరువాత అంశుడు, అంశుని నుండి సాత్వతుడు పుట్టాడు.
సత్వతాదేతే సాత్వతాః ॥ ౪,౧౨.
సాత్వతుని వంశస్థులను సాత్వతులు అని పిలుస్తారు.
ఇత్యేతాం జ్యామఘస్య సంతతిం సమ్యక్ఛ్రద్ధాసమన్వితః శ్రుత్వా పుమాన్మైత్రేయ స్వపాపైః ప్రముచ్యతే ॥ ౪,౧౨.
మైత్రేయా, జ్యామఘుని వంశాన్ని ఈ విధంగా శ్రద్ధతో వినేవాడు తన పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
శ్రీపరాశర ఉవాచ । భజనభజమానదివ్యాంధకదేవావృధమహాభోజవృష్ణిసంజ్ఞాస్సత్వతస్య పుత్రా బభూవుః
శ్రీపరాశరుడు ఇలా చెప్పాడు: భజినుడు, భజమానుడు, దివ్యుడు, అంధకుడు, దేవవృద్ధుడు, మహాబోజుడు, వృష్ణి— వీరందరూ సాత్వతుని కుమారులు, సాత్వతులు అని ప్రసిద్ధి పొందారు.
భజమానస్య నిమికృకణవృష్ణయస్తథాన్యే ద్వైమాత్రాః శతజిత్సహస్రజిదయుతజిత్సంజ్ఞాస్త్రయః
భజమానునికి నిమి, కృకణుడు, వృష్ణి అనే కుమారులు పుట్టారు. అలాగే, రెండువురి తల్లుల నుండి శతజిత్, సహస్రజిత్, అయుతజిత్ అనే ముగ్గురు కుమారులు పుట్టారు.
దేవావృధస్యాపి బభ్రుః పుత్రోఽభవత్
దేవవృద్ధునికి బభ్రువు అనే కుమారుడు పుట్టాడు.
తయోశ్చాయం శ్లోకో గీయతే
ఈ ఇద్దరిని గురించి ఈ శ్లోకం పాడబడుతుంది:
యథైవ శృణుమో దూరాత్సంపశ్యామస్తథాంతికాత్ । బభ్రుః శ్రేష్ఠో మనుష్యాణాం దేవైర్దేవావృధస్సమః
దూరంలో వినిపించేదాన్ని వినడమూ, దగ్గరగా ఉన్నదాన్ని చూడడమూ ఎలా ఉంటాయో, అలాగే బభ్రువు మానవులలో శ్రేష్ఠుడు, దేవవృద్ధుడు దేవతలకు సమానుడు.
పురుషాః షట్ చ షష్టిశ్చ సహస్రాణి తథాఽష్ట యే । తేఽమృతత్వమనుప్రాప్తా బభ్రోర్దేవావృధాదపి
బభ్రువు, దేవవృద్ధుల వంశంలో అరవై ఆరు వేల మంది, ఇంకా ఎనిమిది మంది అమృతత్వాన్ని పొందారు.
మహాభోజస్త్వతిధర్మాత్మా తస్యాన్వయే భోజాః మృత్తికావరపురనివాసినో మార్త్తికావరా బభూవుః
మహాబోజుడు ధర్మానికి ప్రతిరూపంగా ఉండేవాడు. అతని వంశంలో మట్టికావరపురంలో నివసించే మట్టికావరులు అనే బోజులు పుట్టారు.
వృష్ణే సుమిత్రో యుధాజిచ్చ పుత్రావభూతామ్
వృష్ణికి సుమిత్రుడు, యుధాజిత్ అనే ఇద్దరు కుమారులు పుట్టారు.
తతశ్చానమిత్రః తథానమిత్రాన్నిఘ్నః
ఆ తరువాత అనమిత్రుడు, అనమిత్రుని నుండి నిఘ్నుడు పుట్టాడు.
నిఘ్నస్య ప్రసేన సత్రాజితౌ
నిఘ్నునికి ప్రసేనుడు, సత్రాజిత్ అనే ఇద్దరు కుమారులు పుట్టారు.
తస్య చ సత్రాజితో భగవానాదిత్యః సఖాఽభవత్
సత్రాజిత్కు ఆది దేవుడు సూర్యుడు మిత్రుడిగా ఉన్నాడు.
ఏకదా త్వంభోనిధితీరసంశ్రయః సూర్యం సత్రాజిత్తుష్టావ తన్మనస్కతయా చ భాస్వానభిష్టూయమానోఽగ్రతస్తస్థౌ
ఒకసారి సముద్రతీరంలో నివసిస్తూ, సత్రాజిత్ మనస్సంతా ఏకాగ్రతతో సూర్యుని స్తుతించాడు. అప్పుడు ప్రకాశవంతుడైన సూర్యుడు ఆనందంగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
తతస్త్వస్పష్టమూర్త్తిధరం చైనమాలోక్య సత్రాజిత్సూర్యమాహ
అప్పుడు స్పష్టంగా కనిపించని రూపంలో ఉన్న సూర్యుని చూసి, సత్రాజిత్ అతనితో మాట్లాడాడు.
యథైవ వ్యోమ్ని వహ్నిపిండోపమం త్వామహమపశ్యం తథైవాద్యాగ్రతో గతమప్యత్ర భగవతా కించిన్న ప్రసాదీకృతం విశ్షోముపలక్షయామీత్యేవముక్తే భగవతా సూర్యేణ నిజకంఠాదున్ముచ్య స్యమంతకం నామ మహామణివరమవతార్యైకాన్తే న్యస్తమ్
ఆకాశంలో నువ్వు అగ్నిపిండంలా కనిపించినట్లే, ఇప్పుడు నువ్వు నా ముందుకు వచ్చినా, ప్రభూ, నాకు ఏదైనా ప్రత్యేకమైన అనుగ్రహం కనపడడం లేదు. అలా చెప్పగానే, సూర్యదేవుడు తన మెడలో నుండి స్యమంతకమణిని తీసి, ఒక ఒంటరిగా ఉన్న ప్రదేశంలో ఉంచాడు.
తతస్తమాతామ్రోజ్జ్వలం హ్రస్వవపుషమీషదాపింగలనయనమాదిత్యమద్రా క్షీత్
అప్పుడతడు అక్కడ నుండి రాగిరంగు కాంతితో మెరిసిపోతున్న, కొంచెం చిన్నదేహంతో, కొద్దిగా పింగళమైన కళ్లతో ఉన్న సూర్యునిని చూశాడు.
కృతప్రణిపాతస్తవాదికం చ సత్రాజితమాహ భగవానాదిత్యస్సహస్రదీధితిః వరమస్మత్తోభిమతం వృణీష్వేతి
సత్రాజిత్ నమస్కరించి నిలుచుండగా, వెయ్యి కిరణాలవాడు అయిన భగవంతుడు సూర్యుడు ఇలా అన్నాడు: 'నీకు నచ్చిన వరం నన్ను అడుగు.'
స చ తదేవ మణిరత్నమయాచత
అతడు అదే మణిరత్నాన్ని కోరాడు.
స చాపి తస్మై తద్దత్త్వా దీధితిపతిర్వియతి స్వధిష్ణ్యమారురోహ
ఆ తేజోమయుడు సూర్యుడు ఆ మణిని అతనికి ఇచ్చి, ఆకాశంలో తన స్థానానికి వెళ్లిపోయాడు.
సత్రాజితోఽప్యమలమణిరత్నసనాథకంఠతయా సూర్య ఇవ తేజోభిరశ్షోదిగంతరాణ్యుద్భాసయన్ ద్వారకాం వివేశ
సత్రాజిత్ మెరిసే మణిరత్నాన్ని మెడలో ధరించి, సూర్యునిలా అన్ని దిక్కులకూ తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ ద్వారకలో ప్రవేశించాడు.
ద్వారకావాసీ జనస్తు తమాయాంతమవేక్ష్య భగవంతమాదిపురుషం పురుషోత్తమమవనిభారావతరణాయాంశ్నో మానుషరూపధారిణం ప్రణిపత్యాహ
ద్వారకలోని ప్రజలు అతడిని వస్తున్నట్టు చూసి, భూమి భారాన్ని తీయడానికి మానవ రూపంలో అవతరించిన పరమపురుషుడు ఇదే అని భావించి నమస్కరించి పలికారు.
భగవన్ భవంతం ద్ర ష్ట్రం నూనమయమాదిత్య ఆయాతీత్యుక్తో భగవానువాచ
'ప్రభూ, ఇదిగో సూర్యుడు మిమ్మల్ని దర్శించడానికి వచ్చాడేమో' అని వారు అన్నారు. భగవంతుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు:
భగవాన్నాయమాదిత్యః సత్రాజితోఽయమాదిత్యదత్తస్యమంతకాఖ్యం మహామణిరత్నం బిభ్రదత్రోపయాతి
భగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఇతడు సూర్యుడు కాదు; ఇతడు సత్రాజిత్. ఇతడు సూర్యునిచే దత్తమైన స్యమంతక మణిని ధరించి ఇక్కడికి వచ్చాడు.'
తదేనం విస్త్రబ్ధాః పశ్యతేత్యుక్తాస్తే తథైవ దదృశుః
'అందువల్ల భయపడకుండా ఇతడిని చూడండి' అని ఆయన చెప్పగా, వారు అలాగే చూశారు.
స చ తం స్యమంతకమణిమాత్మనివేశనే చక్రే
అతడు ఆ స్యమంతక మణిని తన ఇంట్లో ఉంచాడు.