అయం హి వంశోతిబలపరాక్రమద్యుతిశీలచేష్టవద్భిరతిగుణాన్వితైర్నహుషయయాతి-కార్తవీర్యార్జునాదిభిర్భూపాలైరలంకృతః తమహం కథయామి శ్రూయతామ్
ఈ వంశాన్ని నహుషుడు, యయాతి, కార్తవీర్యార్జునుడు వంటి మహాపురుషులు తమ బలంతో, పరాక్రమంతో, తేజస్సుతో, మంచితనంతో, సత్కార్యాలతో అలంకరించారు. ఇప్పుడు నేను ఈ వంశాన్ని వివరంగా చెబుతాను, విను.
అఖిలజగత్స్రష్టుర్భగవతో నారాయణస్య నాభిసరోజసముద్భవాబ్జయోనేర్బ్రహ్మణః పుత్రోఽత్రిః
అఖిల లోకాలను సృష్టించిన నారాయణుని నాభిలోని కమలంలో జన్మించిన బ్రహ్మాకు కుమారుడు అత్రి.
అత్రేస్సోమః
అత్రికి సోముడు పుట్టాడు.
తం చ భగవానబ్జయోనిః అశ్షోఔ!షధీద్విజనక్షత్రాణామాధిపత్యేఽభ్యషేచయత్
అప్పుడా కమలంలో జన్మించిన బ్రహ్మా, సోముని మొక్కలు, ఔషధాలు, నక్షత్రాలకు అధిపతిగా అభిషేకించాడు.
స చ రాజసూయమకరోత్
ఆ సోముడు రాజసూయ యజ్ఞం నిర్వహించాడు.
తత్ప్రభావాదత్యుత్కృష్టాధిపత్యాధిష్ఠాతృత్వాచ్చైనం మద ఆవివేశ
ఆయన గొప్ప శక్తి, అధికారం, పరిపాలన వల్ల అతనిలో అహంకారం కలిగింది.
మదావలేపాచ్చ సకలదేవగురోర్బృస్పతేస్తారాం నామ పత్నీం జహార
ఆ అహంకారంతో, దేవతల గురువు బృహస్పతికి భార్య అయిన తారను అపహరించాడు.
బహుశశ్చ బృహస్పతిచోదితేన భగవతా బ్రహ్మణా చోద్యమానసకలైశ్చ దేవర్షిభిర్యాచమానోపి న ముమోచ
బృహస్పతి, బ్రహ్మా మరియు దేవర్షులు పదే పదే వేడుకున్నా, సోముడు తారను విడిచిపెట్టలేదు.
తస్య చంద్ర స్య చ బృహస్పతేర్ద్వేషాదుశనా పార్ష్ణిగ్రాహోభూత్
సోముడు, బృహస్పతికి శత్రువుగా ఉండడంతో, ఉశనుడు (శుక్రుడు) సోమునికి సహాయంగా నిలిచాడు.
అంగిరసశ్చ సకాశాదుపలబ్ధవిద్యో భగవాన్రుద్రో బృహస్పతేః సహాయ్యమకరోత్
అంగిరసుని వద్ద విద్యను పొందిన రుద్రుడు, బృహస్పతికి సహాయంగా వచ్చాడు.
యతశ్చోశనా తతో జంభకుంభాద్యాః సమస్తా ఏవ దైత్యదానవనికాయా మహాన్తముద్యమం చక్రుః
ఉశనుని వల్ల, జంభుడు, కుంభుడు మొదలైన దైత్య, దానవ గణాలంతా గొప్ప ప్రయత్నం చేశారు.
బృహస్పతేరపి సకలదేవసైన్యయుతః సహాయః శక్రోఽఽభవత్
బృహస్పతికి సహాయంగా, దేవతల సైన్యాలతో కూడిన ఇంద్రుడు కూడా వచ్చాడు.
ఏవం చ తయోరతీవోగ్రసంగ్రామస్తారానిమిత్తస్తారకామయో నామాభూత్
ఇలా వారిద్దరి మధ్య తార కారణంగా భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది. ఆ యుద్ధాన్ని 'తార కోసం జరిగిన యుద్ధం' అని పిలిచారు.
తతశ్చ సమస్తశస్త్రాణ్యసురేషు రుద్ర పురోగమా దేవా దేవేషు చాశ్షోదానవా ముముచుః
ఆ తరువాత రుద్రుడు ముందుండి దానవుల మధ్య దేవతలు ఆయుధాలు వదిలారు. అలాగే దేవతల మధ్య దానవులు కూడా ఆయుధాలు ప్రయోగించారు.
ఏవం దేవాసురాహవసంక్షోభక్షుబ్ధహృదయమశ్షోమేవ జగద్బ్రహ్మాణం శరణం జగామ
అలా దేవతలు, దానవుల యుద్ధం వల్ల వారి హృదయాలు కలవరపడి, మొత్తం లోకమే అశాంతిగా మారింది. అందరూ బ్రహ్మను ఆశ్రయించేందుకు వెళ్లారు.
తతశ్చ భగవానబ్జయోనిరప్యుశనసం శంకరమసురాన్దేవాంశ్చ నివార్య బృహస్పతయే తారామదాపయత్
అప్పుడే కమలంలో జన్మించిన భగవంతుడు శంకరుడిని, దానవులను, దేవతలను శాంతింపజేసి, తారను బృహస్పతికి అప్పగించించాడు.
తాం చాంతఃప్రసవామవలోక్య బృహస్పతిరప్యాహ
ఆమె గర్భవతిని చూసిన బృహస్పతి కూడా మాట్లాడాడు.
నైష మమ క్షేత్రే భవత్యాఽన్యస్య సుతో ధార్యస్సముత్సృజైనమలమలమతిధార్ష్ట్యేనేతి
ఈ బిడ్డ నా వంశంలో పుట్టలేదు, ఇతడు ఇంకొకరికి చెందాడు. దయచేసి అతన్ని వదిలిపెట్టు, అతన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా ఉంచవద్దు.
సా చ తేనైవముక్తాతిపతివ్రతా భర్తృవచనానంతరం తమిషీకాస్తంబే గర్భముత్ససర్జ
భర్త మాట విన్న వెంటనే, తార తన భర్తకు అత్యంత విధేయురాలిగా, ఆ గర్భాన్ని ఇషీకా మొక్కపై వదిలింది.
స చోత్సృష్టమాత్ర ఏవాతితేజసా దేవానాం తేజాంస్యాచిక్షేప
ఆ బిడ్డ బయటపడిన వెంటనే, అతని మహత్తర తేజస్సుతో దేవతల తేజస్సును ఆకర్షించుకున్నాడు.
బృహస్పతిమిందుం చ తస్య కుమారస్యాతిచారుతయా సాభిలాషౌ దృష్ట్వా దేవస్సముత్పన్నసందేహాస్తారాం పప్రచ్ఛుః
బృహస్పతి, సోముడు ఇద్దరూ ఆ బాలుడి అపూర్వ సౌందర్యాన్ని చూసి ఆశపడి, దేవతలు సందేహంతో తారను అడిగారు.
సత్యం కథయాస్మాకమితి సుభగే సోమస్యాథ వా బృహస్పతేరయం పుత్ర ఇతి
సుభగే! నిజం చెప్పు, ఈ బిడ్డ సోమునిదా, లేక బృహస్పతిదా?
ఏవం తైరుక్తా సా తారా హ్రియా కించిన్నోవాచ
అలా అడిగినప్పుడు, తార సిగ్గుతో ఏమి చెప్పలేదు.
బహుశోప్యభిహితా యదాఽసౌ దేవేభ్యో నాచచక్షే తతస్స కుమారస్తాం శప్తుముద్యతః ప్రాహ
దేవతలు ఎన్నిసార్లు అడిగినా ఆమె చెప్పలేదు. అప్పుడు ఆ బాలుడు ఆమెను శపించబోతూ ఇలా అన్నాడు.
దుష్టేంవ కస్మాన్మమ తాతం నాఖ్యాసి
పాపమయురాలా! నువ్వు నాకు నాన్న ఎవరో ఎందుకు చెప్పడం లేదు?
అద్యైవ తే వ్యలీకలజ్జావత్యాస్తథా శాస్తిమహం కరోమి
ఈ రోజు నీ అన్యాయమైన సిగ్గు వల్ల నిన్ను తగిన విధంగా శిక్షిస్తాను.
యథా చ నైవమద్యాప్యతిమంథరవచనాభవిష్యసీతి
ఇంకా నువ్వు ఇంత ఆలస్యం చేసి మాటలు చెప్పేలా ఉండకూడదని చూస్తాను.
అథాహ భగవాన్ పితామహః తం కుమారం సన్నివార్య స్వయమపృచ్ఛత్తాం తారామ్
అప్పుడు భగవంతుడు పితామహుడు ఆ బాలుణ్ని ఆపి, తానే తారను అడిగాడు.
కథయ వత్సే కస్యాయమాత్మజః సోమస్య వా బృహస్పతేర్వా ఇత్యుక్తా లజ్జమానాహ సోమస్యేతి
చెల్లెలా, ఈ బిడ్డ ఎవరిది? సోమునిదా, లేక బృహస్పతిదా? అని అడిగినప్పుడు, తార సిగ్గుతో 'సోమునిదే' అని చెప్పింది.
తతః ప్రస్ఫురదుచ్ఛ్వాసితామలకపోలకాంతిర్భగవానుడుపతిః కుమారమాలింగ్య సాధు సాధు వత్స ప్రాజ్ఞోసీతిబుధ ఇతి తస్య చ నామ చక్రే
అప్పుడు చంద్రుడు ఆనందంతో, ఆ బాలుణ్ని ఆలింగనం చేసి, 'బాగా చేశావు బిడ్డా, నీవు జ్ఞానవంతుడవు' అని ప్రశంసించి, అతనికి 'బుధుడు' అనే పేరు పెట్టాడు.