యజ్ఞసమాప్తౌ చ భాగగ్రహణాయాగతాన్ దేవాన్ ఋత్విజ ఊచుః, యజమానాయ వరో దీయతామితి । దేవై శ్ఛన్దితో నిమిరాహ ।। ౪-౫-
యాగం పూర్తయ్యాక, దేవతలు తమ భాగం కోసం వచ్చినప్పుడు, ఋత్వికులు 'యజమానునికి వరం ఇవ్వండి' అని కోరారు. అప్పుడు దేవతలు అడిగినపుడు, నిమి ఇలా అన్నాడు.
భగవన్తోఽఖిలసంసారదూః ఖసఙ్ఘాతస్య చ్ఛత్తోరః న హ్యతోవజ్జగత్యన్యద దుః ఖమస్తి, యచ్ఛరీరాత్మనోర్వ్వియోగో భవతి, తదహమిచ్ఛామి సకలలోక లోచనేషు వస్తుమ్, న పునః శరీరగ్రహణం కర్త్తుమ్ । ఇత్యుక్తే దేవైరసావశేష భూతానాం నైత్రేష ఆసాం కారితః । తతో భూతాన్యున్మేషనిమేషం చక్రుః ।। ౪-౫-
'ప్రపంచంలో శరీరం, ఆత్మ వేరుపడటం కన్నా పెద్ద బాధ లేదు. అందుకే నేను మళ్లీ శరీరాన్ని పొందకుండా, అన్ని జీవుల కళ్లలో నివసించాలనుకుంటున్నాను.' అని నిమి కోరగా, దేవతలు అతడిని అన్ని భూతాల కళ్లలో నివసించేలా చేశారు. అప్పటి నుంచి జీవులు మిట్టమిట్ట మూసుకోవడం మొదలైంది.
అపుత్రస్య చ తస్య భూభుజః శరీరమరాజకభీరవస్తే మునయోఽరణయాం మమన్థుః ।। ౪-౫-
ఆ రాజు కుమారుడు లేకుండా మరణించడంతో, రాజ్యం పాలకుడు లేకపోతుందనే భయంతో, ఋషులు అరణ్యంలో అతని శరీరాన్ని మథించారు.
తత్ర కుమారో జజ్ఞే, జననాజ్జనకసంజ్ఞాఞ్చాసా వవాప ।। ౪-౫-
అలా ఒక కుమారుడు జన్మించాడు. పుట్టినందున అతడికి జనకుడు అనే పేరు పెట్టారు.
ఇత్యేతే మైథిలాః। ప్రాచుర్య్యణఏతేషామాత్మవిద్యాశ్రయిణోభూపాలా భవిష్యన్తీతి ।। ౪-౫-
ఇవే మిథిలా రాజులు. వీరిలో చాలామంది రాజులు ఆత్మజ్ఞానానికి అంకితమై ఉంటారు.
మైత్రేయ ఉవాచ । సూర్యస్య వంశ్యా భగవన్కథితా భవతా మమ । సోమస్యాప్యఖిలాన్వశ్యాఞ్ఛ్రోతుమిచ్ఛామి పార్థివాన్
మైత్రేయుడు ఇలా అడిగాడు: భగవంతుడా! మీరు నాకు సూర్యవంశపు వంశజులను వివరించారు. ఇప్పుడు సోముని వంశంలో పుట్టిన రాజుల గురించి కూడా వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
కీర్త్త్యతే స్థిరకీర్త్తీనాం యేషామద్యాపి సంతతిః । ప్రసాదసుముఖస్తాన్మే బ్రహ్మన్నాఖ్యాతుమర్హసి
బ్రాహ్మణుడా! ఇప్పటికీ వారి వంశం నిలిచిఉన్న వారిని, మహిమగలవారిని, కృపతో మెరిసే ముఖాలవారిని నాకు వివరించండి.
శ్రీపరాశర ఉవాచ । శ్రూయతాం మునిశార్దూల వంశః ప్రతిథతేజసః । సోమస్యానుక్రమాత్ఖ్యాతా యత్రోర్వీపతయోఽభవన్
శ్రీ పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: మునిశార్దూలా! ఇప్పుడు సోముని వంశాన్ని, దాని గొప్పతనాన్ని, అందులో పుట్టిన భూపతులను క్రమంగా విను.
అయం హి వంశోతిబలపరాక్రమద్యుతిశీలచేష్టవద్భిరతిగుణాన్వితైర్నహుషయయాతి-కార్తవీర్యార్జునాదిభిర్భూపాలైరలంకృతః తమహం కథయామి శ్రూయతామ్
ఈ వంశాన్ని నహుషుడు, యయాతి, కార్తవీర్యార్జునుడు వంటి మహాపురుషులు తమ బలంతో, పరాక్రమంతో, తేజస్సుతో, మంచితనంతో, సత్కార్యాలతో అలంకరించారు. ఇప్పుడు నేను ఈ వంశాన్ని వివరంగా చెబుతాను, విను.
అఖిలజగత్స్రష్టుర్భగవతో నారాయణస్య నాభిసరోజసముద్భవాబ్జయోనేర్బ్రహ్మణః పుత్రోఽత్రిః
అఖిల లోకాలను సృష్టించిన నారాయణుని నాభిలోని కమలంలో జన్మించిన బ్రహ్మాకు కుమారుడు అత్రి.
అత్రేస్సోమః
అత్రికి సోముడు పుట్టాడు.
తం చ భగవానబ్జయోనిః అశ్షోఔ!షధీద్విజనక్షత్రాణామాధిపత్యేఽభ్యషేచయత్
అప్పుడా కమలంలో జన్మించిన బ్రహ్మా, సోముని మొక్కలు, ఔషధాలు, నక్షత్రాలకు అధిపతిగా అభిషేకించాడు.
స చ రాజసూయమకరోత్
ఆ సోముడు రాజసూయ యజ్ఞం నిర్వహించాడు.
తత్ప్రభావాదత్యుత్కృష్టాధిపత్యాధిష్ఠాతృత్వాచ్చైనం మద ఆవివేశ
ఆయన గొప్ప శక్తి, అధికారం, పరిపాలన వల్ల అతనిలో అహంకారం కలిగింది.
మదావలేపాచ్చ సకలదేవగురోర్బృస్పతేస్తారాం నామ పత్నీం జహార
ఆ అహంకారంతో, దేవతల గురువు బృహస్పతికి భార్య అయిన తారను అపహరించాడు.
బహుశశ్చ బృహస్పతిచోదితేన భగవతా బ్రహ్మణా చోద్యమానసకలైశ్చ దేవర్షిభిర్యాచమానోపి న ముమోచ
బృహస్పతి, బ్రహ్మా మరియు దేవర్షులు పదే పదే వేడుకున్నా, సోముడు తారను విడిచిపెట్టలేదు.
తస్య చంద్ర స్య చ బృహస్పతేర్ద్వేషాదుశనా పార్ష్ణిగ్రాహోభూత్
సోముడు, బృహస్పతికి శత్రువుగా ఉండడంతో, ఉశనుడు (శుక్రుడు) సోమునికి సహాయంగా నిలిచాడు.
అంగిరసశ్చ సకాశాదుపలబ్ధవిద్యో భగవాన్రుద్రో బృహస్పతేః సహాయ్యమకరోత్
అంగిరసుని వద్ద విద్యను పొందిన రుద్రుడు, బృహస్పతికి సహాయంగా వచ్చాడు.
యతశ్చోశనా తతో జంభకుంభాద్యాః సమస్తా ఏవ దైత్యదానవనికాయా మహాన్తముద్యమం చక్రుః
ఉశనుని వల్ల, జంభుడు, కుంభుడు మొదలైన దైత్య, దానవ గణాలంతా గొప్ప ప్రయత్నం చేశారు.
బృహస్పతేరపి సకలదేవసైన్యయుతః సహాయః శక్రోఽఽభవత్
బృహస్పతికి సహాయంగా, దేవతల సైన్యాలతో కూడిన ఇంద్రుడు కూడా వచ్చాడు.
ఏవం చ తయోరతీవోగ్రసంగ్రామస్తారానిమిత్తస్తారకామయో నామాభూత్
ఇలా వారిద్దరి మధ్య తార కారణంగా భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది. ఆ యుద్ధాన్ని 'తార కోసం జరిగిన యుద్ధం' అని పిలిచారు.
తతశ్చ సమస్తశస్త్రాణ్యసురేషు రుద్ర పురోగమా దేవా దేవేషు చాశ్షోదానవా ముముచుః
ఆ తరువాత రుద్రుడు ముందుండి దానవుల మధ్య దేవతలు ఆయుధాలు వదిలారు. అలాగే దేవతల మధ్య దానవులు కూడా ఆయుధాలు ప్రయోగించారు.
ఏవం దేవాసురాహవసంక్షోభక్షుబ్ధహృదయమశ్షోమేవ జగద్బ్రహ్మాణం శరణం జగామ
అలా దేవతలు, దానవుల యుద్ధం వల్ల వారి హృదయాలు కలవరపడి, మొత్తం లోకమే అశాంతిగా మారింది. అందరూ బ్రహ్మను ఆశ్రయించేందుకు వెళ్లారు.
తతశ్చ భగవానబ్జయోనిరప్యుశనసం శంకరమసురాన్దేవాంశ్చ నివార్య బృహస్పతయే తారామదాపయత్
అప్పుడే కమలంలో జన్మించిన భగవంతుడు శంకరుడిని, దానవులను, దేవతలను శాంతింపజేసి, తారను బృహస్పతికి అప్పగించించాడు.
తాం చాంతఃప్రసవామవలోక్య బృహస్పతిరప్యాహ
ఆమె గర్భవతిని చూసిన బృహస్పతి కూడా మాట్లాడాడు.
నైష మమ క్షేత్రే భవత్యాఽన్యస్య సుతో ధార్యస్సముత్సృజైనమలమలమతిధార్ష్ట్యేనేతి
ఈ బిడ్డ నా వంశంలో పుట్టలేదు, ఇతడు ఇంకొకరికి చెందాడు. దయచేసి అతన్ని వదిలిపెట్టు, అతన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా ఉంచవద్దు.
సా చ తేనైవముక్తాతిపతివ్రతా భర్తృవచనానంతరం తమిషీకాస్తంబే గర్భముత్ససర్జ
భర్త మాట విన్న వెంటనే, తార తన భర్తకు అత్యంత విధేయురాలిగా, ఆ గర్భాన్ని ఇషీకా మొక్కపై వదిలింది.
స చోత్సృష్టమాత్ర ఏవాతితేజసా దేవానాం తేజాంస్యాచిక్షేప
ఆ బిడ్డ బయటపడిన వెంటనే, అతని మహత్తర తేజస్సుతో దేవతల తేజస్సును ఆకర్షించుకున్నాడు.
అభూదూ విదేహోఽస్య పితేతి వైదేహో మథనాన్మిథిరభూత్ । తస్యోదావసుః పుత్రోఽభూత్ । తతో నన్దివర్ద్ధనః, తస్మాత్ సుకేతుః తస్యాపి దేవరాతః, తతశ్వ బృహదుకూథః, తస్య చ మహావీర్య్యః, తస్యాపి సత్యధృతిః, తతశ్వ ధృష్టకేతుః, ధృష్టకేతోర్హర్య్యశ్వః, తస్య చ మరుః మరోః ప్రతిబన్ధకః తస్మాత్ కృతరథః తస్మాత్ కృతిః, తస్య విబుధః, తస్యాప మహాధృతిః, తస్య చ కృతి రాతః, తతో మహారోమా తతః సువర్ణరోమా, తస్యాపి పుత్రో హ్రస్వరోమా తతః సీర ధ్వజోఽభూత్ । తస్య పుత్రార్థ యజనభువ కృషతః సీరే సీతా దుహితా సముత్పన్నాసీత్ సీరధ్వజస్య భ్రాతా సాఙ్కాశ్యాధిపతిః కుశధ్వజ నామా । సీరధ్వజస్యా పత్యభానుమాన్ ।। ౪-౫-
ఆయనకు ఒక కుమారుడు జన్మించాడు. అతనికి 'విదేహుడు' అని పేరు పెట్టారు. తన తండ్రి కావడంతో అతడిని 'వైదేహుడు' అని కూడా పిలిచారు. మథనుని వంశంలో మిథి పుట్టాడు. మిథికి ఉడావసు కుమారుడు. ఉడావసు కుమారుడు నందివర్ధనుడు. నందివర్ధనుని కుమారుడు సుకేతుడు. సుకేతునికి దేవరాతుడు పుట్టాడు. దేవరాతుని కుమారుడు బృహదుకూతుడు. బృహదుకూతునికి మహావీరుడు కుమారుడు. మహావీరునికి సత్యధృతుడు పుట్టాడు. సత్యధృతునికి ధృష్టకేతుడు. ధృష్టకేతునికి హర్యశ్వుడు. హర్యశ్వునికి మరుడు కుమారుడు. మరునికి ప్రతిబంధకుడు పుట్టాడు. ప్రతిబంధకునికి కృతరథుడు. కృతరథునికి కృతి కుమారుడు. కృతికి విబుధుడు పుట్టాడు. విబుధునికి మహాధృతుడు కుమారుడు. మహాధృతునికి కృతిరాతుడు. కృతిరాతునికి మహారోమా కుమారుడు. మహారోమాకు సువర్ణరోమా కుమారుడు. సువర్ణరోమాకు హ్రస్వరోమా కుమారుడు. హ్రస్వరోమాకు సీరధ్వజుడు పుట్టాడు. సీరధ్వజుడు తనకు కుమారుడు కలగాలని యజ్ఞం చేస్తుండగా, భూమిలోని గీత నుండి సీతా కుమార్తెగా జన్మించింది. సీరధ్వజునికి సోదరుడు కుశధ్వజుడు, అతడు సాంకాశ్య పట్టణానికి రాజు. సీరధ్వజునికి భార్య భానుమతి.
బానుమతః శతద్య మ్నః, తస్య శుచిః, తస్మాదూర్జ్జ చవహో నామ పుత్రో జజ్ఞ తస్యాపి సత్యధ్వజః తతః కునిః (క్రిణిః), కునేరఞ్జనః, తతూపుత్రః, ఋతుజిత్, తతోఽరిష్టనేమిః, తస్మాత్ శ్రతాయుః, తతః సూర్య్యాశ్వః, తస్మాత్ సఞ్జయః (సంనయః), తతః క్షేమారిః, తసమా దనేనాః,తస్మాన్మీనరథః (మానరథః) తస్య సత్యరథః, తస్య సాత్యరథిః, సాత్యరథరుపగుః, తస్మాత్ శ్రుతః, తస్మాచ్ఛా పాచ్చ మిత్రావరుణయోస్తేజసి వాంశష్ఠతేజ (సువర్జ్జాః), తస్యాపి సుభాసః, తతః సుశ్రుతః, తస్మాజ్జయః, జయపుత్రో విజయః, తస్య ఋతః, ఋతాత్ సునయః, తతో వీతహవ్యః, తస్మాత్ సఞ్జయః, తస్మాద్ (క్షేమాశ్వః తస్మాత్) ధృతిః ధృతేర్బహులాశ్వః తస్య పుత్రః కృతిః కృతౌ సన్తిష్ఠతేఽయ జనక-వంశః ।। ౪-౫-
భానుమతికి శతద్యుమ్నుడు కుమారుడు. శతద్యుమ్నునికి శుచిః కుమారుడు. శుచికి ఊర్జ్జచవహుడు కుమారుడు. ఊర్జ్జచవహునికి సత్యధ్వజుడు పుట్టాడు. సత్యధ్వజునికి కుని (లేదా కృణి) కుమారుడు. కునికి అంజనుడు కుమారుడు. అంజనునికి ఋతుజిత్ కుమారుడు. ఋతుజిత్కు అరిష్టనేమి కుమారుడు. అరిష్టనేమికి శ్రతాయుః కుమారుడు. శ్రతాయువుకు సూర్యాశ్వుడు కుమారుడు. సూర్యాశ్వునికి సంజయుడు కుమారుడు. సంజయునికి క్షేమారి కుమారుడు. క్షేమారికి దనేనుడు కుమారుడు. దనేనునికి మీనరథుడు (లేదా మానరథుడు) కుమారుడు. మీనరథునికి సత్యరథుడు కుమారుడు. సత్యరథునికి సాత్యరథి కుమారుడు. సాత్యరథికి సాత్యరథరుపగుడు కుమారుడు. సాత్యరథరుపగునికి శ్రుతుడు కుమారుడు. శ్రుతునికి శాపుడు కుమారుడు. శాపునికి మిత్రావరుణుని వంశంలో సువర్జ్జుడు పుట్టాడు. సువర్జ్జునికి సుభాసుడు కుమారుడు. సుభాసునికి సుశ్రుతుడు కుమారుడు. సుశ్రుతునికి జయుడు కుమారుడు. జయునికి విజయుడు కుమారుడు. విజయునికి ఋతుడు కుమారుడు. ఋతునికి సునయుడు కుమారుడు. సునయునికి వీతహవ్యుడు కుమారుడు. వీతహవ్యునికి సంజయుడు కుమారుడు. సంజయునికి ధృతుడు కుమారుడు. ధృతునికి బహులాశ్వుడు కుమారుడు. బహులాశ్వునికి కృతి కుమారుడు. కృతిలో జనకుల వంశం స్థిరపడింది.