భరతోపి గంధర్వవిషయసాధనాయ గచ్ఛన్ సంగ్రామే గంధర్వకోటీస్తిస్రో జఘాన
భరతుడు కూడా గంధర్వుల రాజ్యాన్ని జయించేందుకు వెళ్లి, యుద్ధంలో మూడు కోట్ల గంధర్వులను సంహరించాడు.
శత్రుఘ్నేనాప్యమితబలపరాక్రమో మధుపుత్రో లవణో నామ రాక్షసో నిహతో మథురా చ నివేశితా
అపారబలపరాక్రమశాలి శత్రుఘ్నుడు, మధుపుత్రుడైన లవణ అనే రాక్షసుడిని సంహరించి, మథుర నగరాన్ని స్థాపించాడు.
ఇత్యేవమాద్యతిబలపరాక్రమవిక్రమణైరతిదుష్టసంహారిణోశ్షోస్య జగతో నిష్పాదితస్థితయో రామలక్ష్మణభరతశత్రుఘ్నాః పునరపి దివమారూఢాః
ఇలా, అపూర్వమైన బలపరాక్రమాలతో, దుష్టులను సంహరించి, రాముడు, లక్ష్మణుడు, భరతుడు, శత్రుఘ్నుడు ఈ లోకంలో ధర్మాన్ని స్థాపించి, అనంతరం స్వర్గానికి చేరారు.
యేఽపి తేషు భగవదంశ్ష్వోనురాగిణః కోసలనగరజానపదాస్తేపి తన్మనసస్తత్సాలోక్యతామవాపుః
ఈ భగవంతుని అవతారాలపై భక్తితో ఉన్న కోసల దేశ ప్రజలు కూడా, వారి మనస్సుతో కూడి, ఆ లోకాన్ని పొందారు.
అతిదుష్టసంహారిణో రామస్య కుశలవౌ ద్వౌ పుత్రౌ లక్ష్మణస్యాంగదచంద్ర కేతూ తక్షపుష్కలౌ భరతస్య సుబాహుశూరసేనౌ శత్రుఘ్నస్య
దుష్ట సంహారుడైన రామునికి ఇద్దరు కుమారులు—కుశుడు, లవుడు. లక్ష్మణునికి అంగదుడు, చంద్రకేతుడు. భరతునికి తక్షుడు, పుష్కలుడు. శత్రుఘ్నునికి సుబాహు, శూరసేనుడు.
కుశస్యాతిథిరతిథేరపి నిషధః పుత్రోఽభూత్
కుశునికి అతిథి కుమారుడు, అతిథికి నిషధుడు కుమారుడు.
తస్మాద్ధిరణ్యనాభః యో మహాయోగీస్వరాజ్జైమినేశ్శిష్యాద్యాజ్ఞవల్క్యాద్యోగమవాయ
ఆ విశ్వసహుని కుమారుడు హిరణ్యనాభుడు. అతడు గొప్ప యోగి. రాజు జైమినికి అతడు గురువు. యాజ్ఞవల్క్యుడు యోగాన్ని ఇతని దగ్గర నేర్చుకున్నాడు.
హిరణ్యనాభస్య పుత్రః పుష్యస్తస్మాద్ ధ్రువసంధిస్తతస్సుదర్శనస్తస్మాదగ్నివర్ణస్తతశ్శీఘ్రగస్తస్మాదపి మరుః పుత్రోఽభవత్
హిరణ్యనాభుని కుమారుడు పుష్యుడు. పుష్యుని కుమారుడు ధృవసంధి. ధృవసంధి కుమారుడు సుదర్శనుడు. సుదర్శనుని కుమారుడు అగ్నివర్ణుడు. అగ్నివర్ణుని కుమారుడు శీఘ్రగుడు. శీఘ్రగుని కుమారుడు మరు.
యోసౌ యోగమాస్థాయాద్యాపి కలాపగ్రామమశ్రిత్య తిష్ఠతి
ఆ మరు యోగాన్ని ఆశ్రయించి, ఇప్పటికీ కలాప గ్రామంలో నివసిస్తున్నాడు.
ఆగామియుగే సూర్యవంశక్షత్రవ్రత ఆవర్త్తయితా భవిష్యతి
రాబోయే యుగంలో, ఆ మరు సూర్యవంశ క్షత్రియ వంశాన్ని తిరిగి స్థాపిస్తాడు.
తస్యాత్మజః ప్రశుశ్రుకస్తస్యాపి సుసంధిస్తతశ్చాప్యమర్షస్తస్య చ సహస్వాంస్తతశ్చ విశ్వభవః
మరుని కుమారుడు ప్రశుశ్రుకుడు. ప్రశుశ్రుకుని కుమారుడు సుసంధి. సుసంధికి కుమారుడు అమర్షుడు. అమర్షునికి కుమారుడు సహస్వాన్. సహస్వానుని కుమారుడు విశ్వభవుడు.
తస్య బృహద్బలః యోర్జునతనయేనాభిమన్యునాభారతయుద్ధే క్షయమనీయత
విశ్వభవుని కుమారుడు బృహద్బలుడు. ఇతడు అర్జునుని కుమారుడు అభిమన్యు చేత భారతయుద్ధంలో హతుడయ్యాడు.
ఏతే ఇక్ష్వాకుభూపాలాః ప్రాధాన్యేన మయేరితాః । ఏతేషాం చరితం శృణ్వన్ సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే
ఇవే నేను చెప్పిన ముఖ్యమైన ఇక్ష్వాకు వంశ రాజులు. వీరి చరిత్రను వినేవాడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
ఇక్ష్వాకుతనయో యోఽసౌనిమిర్నామ, స తు సహస్త్రవత్సర సత్రమారేభ వశిష్ఞ్చ హోతారం వరయామాస ।। ౪-౫-
ఇక్ష్వాకు కుమారుడు నిమి అనే రాజు, వెయ్యేళ్ళ యాగాన్ని ప్రారంభించాడు. అతడు వశిష్ఠుడిని హోతగా ఎంచుకున్నాడు.
తమాహ వశిష్ఠః, అహమిన్ద్రణ పఞ్చవర్షశతం యాగార్థం ప్రథమతర వృతః, తదనన్తర ప్రతిపాల్యతామ్, ఆగత స్తవాపి ఋత్విగూ భవిష్యామి, ఇత్యుక్తే స పృథివీపతినా న కిఞ్చిదుక్తః వశిష్ఠోఽప్యనేన సమన్వీప్సికమిత్యమరపతేర్యాగమకరోత్ ।। ౪-౫-
వశిష్ఠుడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు: 'ఇంద్రుని యాగానికి ఐదు వందల సంవత్సరాల పాటు ముందే నన్ను ఎంపిక చేశారు. ఆ యాగం పూర్తయిన తర్వాత నీ యాగానికి వస్తాను.' అని చెప్పగా, రాజు ఏమీ చెప్పలేదు. వశిష్ఠుడు రాజు మనసు అర్థం చేసుకుని, ఇంద్రుని యాగాన్ని నిర్వహించాడు.
ప్రతిబుద్ధశ్వాసావవనీపతిరపి ప్రాహ, యస్మాన్మా మసమ్భాష్య అజానత ఏవ శయానస్య శాపోతూసర్గమసౌ దుష్టగురుశ్వకార, తస్మాత్ తస్యాపి దహః పతితో భవిష్యతీతి ప్రతిశాపం దత్త్వా దేహమత్యజత్ ।। ౪-౫-
అప్పుడు మేల్కొన్న రాజు ఇలా అన్నాడు: 'నన్ను మాట్లాడకుండా, నిద్రలో ఉన్నపుడే, నీవు నన్ను శపించావు. అందుకే నీకూ శాపం కలుగుతుంది.' అని ప్రతిశాపం ఇచ్చి, తన శరీరాన్ని విడిచిపెట్టాడు.
తస్మాచ్ఛాపాచ్చ మిత్రావరుణయోస్తేజసి వశిష్ఠతేజః ప్రవిష్టమ్, ఉర్వ్వశీదర్శనాం దుద్భూతవీర్య్యప్రపాతయోః సకాశాదూ వశిష్ఠో దేహమపరం లేభే ।। ౪-౫-
ఆ శాపం వల్ల వశిష్ఠుని తేజస్సు, మిత్రావరుణుల తేజస్సులో కలిసిపోయింది. వారు ఉర్వశిని దర్శించి, వారి వీర్యంతో వశిష్ఠుడు మరొక శరీరం పొందాడు.
నిమేరపి తచ్ఛరీరమతిమనోహరతైలగన్ధాదిభరుప స్క్రియమాణం నైవ క్ల దాదిక దోషమవాప, సద్యోమృతమివ తస్థౌ ।। ౪-౫-
నిమి శరీరం అతి అందంగా, నూనె పరిమళంతో మెరిసిపోతూ, ఎలాంటి కుళ్ళిపోవడం లేకుండా, మరణించిన వెంటనే ఉన్నట్టు నిలిచింది.
యజ్ఞసమాప్తౌ చ భాగగ్రహణాయాగతాన్ దేవాన్ ఋత్విజ ఊచుః, యజమానాయ వరో దీయతామితి । దేవై శ్ఛన్దితో నిమిరాహ ।। ౪-౫-
యాగం పూర్తయ్యాక, దేవతలు తమ భాగం కోసం వచ్చినప్పుడు, ఋత్వికులు 'యజమానునికి వరం ఇవ్వండి' అని కోరారు. అప్పుడు దేవతలు అడిగినపుడు, నిమి ఇలా అన్నాడు.
భగవన్తోఽఖిలసంసారదూః ఖసఙ్ఘాతస్య చ్ఛత్తోరః న హ్యతోవజ్జగత్యన్యద దుః ఖమస్తి, యచ్ఛరీరాత్మనోర్వ్వియోగో భవతి, తదహమిచ్ఛామి సకలలోక లోచనేషు వస్తుమ్, న పునః శరీరగ్రహణం కర్త్తుమ్ । ఇత్యుక్తే దేవైరసావశేష భూతానాం నైత్రేష ఆసాం కారితః । తతో భూతాన్యున్మేషనిమేషం చక్రుః ।। ౪-౫-
'ప్రపంచంలో శరీరం, ఆత్మ వేరుపడటం కన్నా పెద్ద బాధ లేదు. అందుకే నేను మళ్లీ శరీరాన్ని పొందకుండా, అన్ని జీవుల కళ్లలో నివసించాలనుకుంటున్నాను.' అని నిమి కోరగా, దేవతలు అతడిని అన్ని భూతాల కళ్లలో నివసించేలా చేశారు. అప్పటి నుంచి జీవులు మిట్టమిట్ట మూసుకోవడం మొదలైంది.
అపుత్రస్య చ తస్య భూభుజః శరీరమరాజకభీరవస్తే మునయోఽరణయాం మమన్థుః ।। ౪-౫-
ఆ రాజు కుమారుడు లేకుండా మరణించడంతో, రాజ్యం పాలకుడు లేకపోతుందనే భయంతో, ఋషులు అరణ్యంలో అతని శరీరాన్ని మథించారు.
తత్ర కుమారో జజ్ఞే, జననాజ్జనకసంజ్ఞాఞ్చాసా వవాప ।। ౪-౫-
అలా ఒక కుమారుడు జన్మించాడు. పుట్టినందున అతడికి జనకుడు అనే పేరు పెట్టారు.
ఇత్యేతే మైథిలాః। ప్రాచుర్య్యణఏతేషామాత్మవిద్యాశ్రయిణోభూపాలా భవిష్యన్తీతి ।। ౪-౫-
ఇవే మిథిలా రాజులు. వీరిలో చాలామంది రాజులు ఆత్మజ్ఞానానికి అంకితమై ఉంటారు.
మైత్రేయ ఉవాచ । సూర్యస్య వంశ్యా భగవన్కథితా భవతా మమ । సోమస్యాప్యఖిలాన్వశ్యాఞ్ఛ్రోతుమిచ్ఛామి పార్థివాన్
మైత్రేయుడు ఇలా అడిగాడు: భగవంతుడా! మీరు నాకు సూర్యవంశపు వంశజులను వివరించారు. ఇప్పుడు సోముని వంశంలో పుట్టిన రాజుల గురించి కూడా వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
కీర్త్త్యతే స్థిరకీర్త్తీనాం యేషామద్యాపి సంతతిః । ప్రసాదసుముఖస్తాన్మే బ్రహ్మన్నాఖ్యాతుమర్హసి
బ్రాహ్మణుడా! ఇప్పటికీ వారి వంశం నిలిచిఉన్న వారిని, మహిమగలవారిని, కృపతో మెరిసే ముఖాలవారిని నాకు వివరించండి.
శ్రీపరాశర ఉవాచ । శ్రూయతాం మునిశార్దూల వంశః ప్రతిథతేజసః । సోమస్యానుక్రమాత్ఖ్యాతా యత్రోర్వీపతయోఽభవన్
శ్రీ పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: మునిశార్దూలా! ఇప్పుడు సోముని వంశాన్ని, దాని గొప్పతనాన్ని, అందులో పుట్టిన భూపతులను క్రమంగా విను.
నిషధస్యాప్యనలస్తస్మాదపి నభాః నభసః పుండరీకస్తత్తనయః క్షేమధన్వా తస్య చ దేవానీకస్తస్యాప్యహీనకోఽహీనకస్యాపి రురుస్తస్య చ పారియాత్రకః పారియాత్రాద్దేవలో దేవలాద్వచ్చలః తస్యాప్యుత్కః ఉత్కాచ్చ వజ్రనాభస్తస్మాచ్ఛంఖణస్తమాద్యుషితాశ్వస్తతశ్చ విశ్వసహో జజ్ఞే
నిషధుని కుమారుడు అనలుడు. అనలుని నుంచి నభా పుట్టాడు. నభా కుమారుడు పుండరీకుడు. అతని కుమారుడు క్షేమధన్వ. క్షేమధన్వుని కుమారుడు దేవానీకుడు. దేవానీకుని కుమారుడు అహీనకుడు. అహీనకుని కుమారుడు రురు. రురుని కుమారుడు పారియాత్రకుడు. పారియాత్రకుని కుమారుడు దేవలుడు. దేవలుని కుమారుడు వత్సలుడు. వత్సలుని కుమారుడు ఉత్కుడు. ఉత్కుని కుమారుడు వజ్రనాభుడు. వజ్రనాభుని కుమారుడు శంఖనుడు. శంఖనుని కుమారుడు ఆద్యుషితాశ్వుడు. ఆద్యుషితాశ్వుని కుమారుడు విశ్వసహుడు.
సోఽపి తతూకాలమేవాన్యైర్గౌతమాదిభిర్యాగమకరోత్ । సమాప్తే చామరపతేర్యాగే త్వరావాన్ విశిష్టో నిమేః కర్మ్మ కరిష్యామీత్యాజగామ, తతూకర్మ్మకర్త్తృ త్వఞ్చ తత్ర గౌత మస్య దృష్ట్వా, అథ స్వపతే తస్మై రాజ్ఞే మామప్రత్యాఖ్యాయైత దనేన గౌతమాయ కర్మ్మాన్తరమర్పితం యస్మాత్, తస్మాదయం విదేహో భవిష్యాతీతి శాపం దదౌ ।। ౪-౫-
ఆ సమయంలో నిమి, గౌతముడు మొదలైన ఇతర ఋత్వికులతో తన యాగాన్ని నిర్వహించాడు. ఇంద్రుని యాగం ముగిసిన తర్వాత, వశిష్ఠుడు త్వరగా వచ్చి, 'ఇప్పుడు నిమి యాగాన్ని నేను నిర్వహిస్తాను' అన్నాడు. అప్పటికే గౌతముడు యాగాన్ని నిర్వహిస్తున్నాడని చూసి, రాజు తనను తిరస్కరించలేదని తెలుసుకుని, కోపంతో గౌతమునికి వేరే కర్మను అప్పగించి, రాజును 'నీవు నన్ను తిరస్కరించకపోయినందున నీవు శరీరరహితుడవుతావు' అని శపించాడు.
అభూదూ విదేహోఽస్య పితేతి వైదేహో మథనాన్మిథిరభూత్ । తస్యోదావసుః పుత్రోఽభూత్ । తతో నన్దివర్ద్ధనః, తస్మాత్ సుకేతుః తస్యాపి దేవరాతః, తతశ్వ బృహదుకూథః, తస్య చ మహావీర్య్యః, తస్యాపి సత్యధృతిః, తతశ్వ ధృష్టకేతుః, ధృష్టకేతోర్హర్య్యశ్వః, తస్య చ మరుః మరోః ప్రతిబన్ధకః తస్మాత్ కృతరథః తస్మాత్ కృతిః, తస్య విబుధః, తస్యాప మహాధృతిః, తస్య చ కృతి రాతః, తతో మహారోమా తతః సువర్ణరోమా, తస్యాపి పుత్రో హ్రస్వరోమా తతః సీర ధ్వజోఽభూత్ । తస్య పుత్రార్థ యజనభువ కృషతః సీరే సీతా దుహితా సముత్పన్నాసీత్ సీరధ్వజస్య భ్రాతా సాఙ్కాశ్యాధిపతిః కుశధ్వజ నామా । సీరధ్వజస్యా పత్యభానుమాన్ ।। ౪-౫-
ఆయనకు ఒక కుమారుడు జన్మించాడు. అతనికి 'విదేహుడు' అని పేరు పెట్టారు. తన తండ్రి కావడంతో అతడిని 'వైదేహుడు' అని కూడా పిలిచారు. మథనుని వంశంలో మిథి పుట్టాడు. మిథికి ఉడావసు కుమారుడు. ఉడావసు కుమారుడు నందివర్ధనుడు. నందివర్ధనుని కుమారుడు సుకేతుడు. సుకేతునికి దేవరాతుడు పుట్టాడు. దేవరాతుని కుమారుడు బృహదుకూతుడు. బృహదుకూతునికి మహావీరుడు కుమారుడు. మహావీరునికి సత్యధృతుడు పుట్టాడు. సత్యధృతునికి ధృష్టకేతుడు. ధృష్టకేతునికి హర్యశ్వుడు. హర్యశ్వునికి మరుడు కుమారుడు. మరునికి ప్రతిబంధకుడు పుట్టాడు. ప్రతిబంధకునికి కృతరథుడు. కృతరథునికి కృతి కుమారుడు. కృతికి విబుధుడు పుట్టాడు. విబుధునికి మహాధృతుడు కుమారుడు. మహాధృతునికి కృతిరాతుడు. కృతిరాతునికి మహారోమా కుమారుడు. మహారోమాకు సువర్ణరోమా కుమారుడు. సువర్ణరోమాకు హ్రస్వరోమా కుమారుడు. హ్రస్వరోమాకు సీరధ్వజుడు పుట్టాడు. సీరధ్వజుడు తనకు కుమారుడు కలగాలని యజ్ఞం చేస్తుండగా, భూమిలోని గీత నుండి సీతా కుమార్తెగా జన్మించింది. సీరధ్వజునికి సోదరుడు కుశధ్వజుడు, అతడు సాంకాశ్య పట్టణానికి రాజు. సీరధ్వజునికి భార్య భానుమతి.
బానుమతః శతద్య మ్నః, తస్య శుచిః, తస్మాదూర్జ్జ చవహో నామ పుత్రో జజ్ఞ తస్యాపి సత్యధ్వజః తతః కునిః (క్రిణిః), కునేరఞ్జనః, తతూపుత్రః, ఋతుజిత్, తతోఽరిష్టనేమిః, తస్మాత్ శ్రతాయుః, తతః సూర్య్యాశ్వః, తస్మాత్ సఞ్జయః (సంనయః), తతః క్షేమారిః, తసమా దనేనాః,తస్మాన్మీనరథః (మానరథః) తస్య సత్యరథః, తస్య సాత్యరథిః, సాత్యరథరుపగుః, తస్మాత్ శ్రుతః, తస్మాచ్ఛా పాచ్చ మిత్రావరుణయోస్తేజసి వాంశష్ఠతేజ (సువర్జ్జాః), తస్యాపి సుభాసః, తతః సుశ్రుతః, తస్మాజ్జయః, జయపుత్రో విజయః, తస్య ఋతః, ఋతాత్ సునయః, తతో వీతహవ్యః, తస్మాత్ సఞ్జయః, తస్మాద్ (క్షేమాశ్వః తస్మాత్) ధృతిః ధృతేర్బహులాశ్వః తస్య పుత్రః కృతిః కృతౌ సన్తిష్ఠతేఽయ జనక-వంశః ।। ౪-౫-
భానుమతికి శతద్యుమ్నుడు కుమారుడు. శతద్యుమ్నునికి శుచిః కుమారుడు. శుచికి ఊర్జ్జచవహుడు కుమారుడు. ఊర్జ్జచవహునికి సత్యధ్వజుడు పుట్టాడు. సత్యధ్వజునికి కుని (లేదా కృణి) కుమారుడు. కునికి అంజనుడు కుమారుడు. అంజనునికి ఋతుజిత్ కుమారుడు. ఋతుజిత్కు అరిష్టనేమి కుమారుడు. అరిష్టనేమికి శ్రతాయుః కుమారుడు. శ్రతాయువుకు సూర్యాశ్వుడు కుమారుడు. సూర్యాశ్వునికి సంజయుడు కుమారుడు. సంజయునికి క్షేమారి కుమారుడు. క్షేమారికి దనేనుడు కుమారుడు. దనేనునికి మీనరథుడు (లేదా మానరథుడు) కుమారుడు. మీనరథునికి సత్యరథుడు కుమారుడు. సత్యరథునికి సాత్యరథి కుమారుడు. సాత్యరథికి సాత్యరథరుపగుడు కుమారుడు. సాత్యరథరుపగునికి శ్రుతుడు కుమారుడు. శ్రుతునికి శాపుడు కుమారుడు. శాపునికి మిత్రావరుణుని వంశంలో సువర్జ్జుడు పుట్టాడు. సువర్జ్జునికి సుభాసుడు కుమారుడు. సుభాసునికి సుశ్రుతుడు కుమారుడు. సుశ్రుతునికి జయుడు కుమారుడు. జయునికి విజయుడు కుమారుడు. విజయునికి ఋతుడు కుమారుడు. ఋతునికి సునయుడు కుమారుడు. సునయునికి వీతహవ్యుడు కుమారుడు. వీతహవ్యునికి సంజయుడు కుమారుడు. సంజయునికి ధృతుడు కుమారుడు. ధృతునికి బహులాశ్వుడు కుమారుడు. బహులాశ్వునికి కృతి కుమారుడు. కృతిలో జనకుల వంశం స్థిరపడింది.