స చాప్యచింతయదహోస్య రాజ్ఞో దౌశ్శీల్యం యేనైతన్మాంసమస్మాకం ప్రయచ్ఛతి కిమేతద్ద్ర వ్యజాతమితి ధ్యానపరోభవత్
వశిష్ఠుడు, "హాయ్! రాజు ఎంత దుష్టుడు! మనకు ఈ మాంసాన్ని ఎందుకు ఇస్తున్నాడు? ఇది ఏ మాంసమో?" అని ఆలోచిస్తూ ధ్యానంలో లీనమయ్యాడు.
అపశ్యచ్చ తన్మాంసంమానుషమ్
ఆ మాంసం మానవ మాంసమని అతడు గ్రహించాడు.
అతః క్రోధకలుషీకృతచేతా రాజని సాపముత్ససర్జ
ఆ సమయంలో కోపంతో మనస్సు మబ్బయ్యిన వసిష్ఠుడు, రాజును శపించెను.
యస్మాదభోజ్యమేతదస్మద్విధానాం తపస్వినామవగచ్ఛన్నపి భవాన్మహ్యం దదాతి తస్మాత్తవైవాత్ర లోలుపతా భవిష్యతీతి
మీరు మనలాంటి తపస్వులకు తినడానికి అనర్హమైనదని తెలిసినా, నాకిది ఇచ్చారు. అందుకే, ఈ విషయంలో మీకే అత్యాశ కలుగుతుంది.
అనంతరం చ తేనాపి భగవతైవాభిహితోస్మీత్యుక్తే కిం కిం మయాభహితమితి మునిః పునరపి సమాధౌ తస్థౌ
అంతే కాకుండా, రాజు — 'ఇది భగవంతుడు చేయమన్నాడు' అని చెప్పగానే, నేను ఏదైనా తప్పు చేసానేమో అని ఆలోచిస్తూ ముని మళ్లీ ధ్యానంలోకి వెళ్లిపోయాడు.
సమాధివిజ్ఞానావగతార్థశ్చానుగ్రహం తస్మై చకార నాత్యంతికమేతద్ద్వాదశాబ్దం తవ భోజనం భవిష్యతీతి
ధ్యానంలో సత్యాన్ని గ్రహించిన వసిష్ఠుడు, 'ఈ ఆహార నియమం శాశ్వతంగా ఉండదు; పన్నెండు సంవత్సరాలపాటు మాత్రమే ఉంటుంది' అని అనుగ్రహం చేశాడు.
అసావపి ప్రతిగృహ్యోదకాంజలిం మునిశాపప్రదానాయోద్యతో భగవన్నయమస్మద్గురుర్నార్హస్యేనం కులదేవతాభూతమాచార్యం శప్తుమితి మదయంత్యా స్వపత్న్యా ప్రసాదితస్సస్యాంబుదరక్షణార్థం తచ్ఛాపాంవు నోర్వ్యాం న చాకాశే చిక్షేప కిం తు తేనైవ స్వపదౌ సిషేచ
రాజు కూడా నీళ్లు చేతిలో తీసుకుని మునిని శపించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు. కానీ అతని భార్య మదయంతీ, వసిష్ఠుడు తమ గురువు, కుటుంబదైవమని భావించి, అతన్ని శాంతింపజేసింది. వర్షమేఘాన్ని కాపాడాలనే ఉద్దేశంతో, ఆ నీళ్లను భూమిపై గానీ, ఆకాశంలో గానీ పోయకుండా తనే కాలులకు పోశాడు.
తేన చ క్వోధాశ్రితేనాంబునా దగ్ధచ్ఛాయౌ తత్పాదౌ కల్మాషతాముపగతౌ తతస్స కల్మాషపాదసంజ్ఞామవాప
ఆ నీళ్లు ఎక్కడా పోక, రాజు పాదాలను కాల్చాయి. దాంతో అతని పాదాలు నలుపు రంగులో మారాయి. అందుకే అతడికి 'కల్మాషపాదుడు' అనే పేరు వచ్చింది.
వసిష్ఠశాపాచ్చ షష్ఠేషష్ఠే కాలే రాక్షసస్వభావమేత్యాటవ్యాం పర్యటన్ననేకశో మానుషానభక్షయత్
వసిష్ఠుని శాపం వల్ల, ప్రతి ఆరు సంవత్సరాలకొకసారి అతడు రాక్షస స్వభావాన్ని పొందుతూ, అడవిలో తిరుగుతూ అనేకమంది మనుషులను తినేవాడు.
ఏకదా తు కంచిన్మునిమృతుకాలే భార్యాసంగతం దదర్శ
ఒకసారి, ఒక మునిని అతని భార్యతో కలిసి ఆమె ఋతుకాలంలో ఉన్నప్పుడు చూశాడు.
తయోశ్చ తమతిభీషణం రాక్షసస్వరూపమవలోక్య త్రాసాద్దంపత్యోః ప్రధావితయోర్బ్రహ్మణం జగ్రాహ
రాజు భయంకరమైన రాక్షస రూపంలో కనిపించడంతో, ఆ దంపతులు భయంతో పారిపోయారు. కానీ రాజు ఆ బ్రాహ్మణుడిని పట్టుకున్నాడు.
తతస్సా బ్రాహ్మణీ బహుశస్తమభియాచితవతీ
ఆ తరువాత, బ్రాహ్మణుడి భార్య అతన్ని ఎన్నోసార్లు వేడుకుంది.
ప్రసీదేక్ష్వాకుకులతిలకభూతస్త్వం మహారాజో మిత్రసహో న రాక్షసః
'ఇక్ష్వాకువంశానికి తిలకమైన మహారాజు మిత్రసహా! మీరు రాక్షసుడు కారు, దయచూపండి' అని ఆమె ప్రార్థించింది.
నార్హసి స్త్రీధర్మసుఖాభిజ్ఞో మయ్యకృతార్థాయామస్మద్భర్త్తారం హంతుమిత్యేవం బహుప్రకారం తస్యాం విలపంత్యాం వ్యాఘ్రః పశుమివాఽరణ్యేఽభిమతం తం బ్రాహ్మణమభక్షయత్
'మీరు స్త్రీధర్మ సుఖాన్ని తెలిసినవారు. నేను ఇంకా సంతానాన్ని పొందని సమయంలో నా భర్తను చంపకండి' అని ఆమె ఎన్నో విధాలుగా విలపించింది. అయినా, ఆ రాజు అడవిలో పశువును తినే పులిలా, ఆ బ్రాహ్మణుడిని తినేశాడు.
తతశ్చాతికోపసమన్వితా బ్రాహ్మణీ తం రాజానం శశాప
దాంతో తీవ్రమైన కోపంతో బ్రాహ్మణుడి భార్య ఆ రాజును శపించింది.
యస్మాదేవం మయ్యతృషప్తాయాం త్వయాయం మత్పతిర్భక్షితః తస్మాత్త్వమపి కామోపభోగప్రవృత్తఓంతం ప్రాప్స్యసీతి
'నేను ఇంకా సంతానాన్ని పొందని సమయంలో నా భర్తను మీరు తినేసారు. అందుకే, మీరు కూడా కామభోగానికి లోనవుతారు' అని శపించింది.
శప్త్వా చైవ సాగ్నిం ప్రవివేశ
శాపం చెప్పిన తరువాత, ఆమె అగ్నిలో ప్రవేశించింది.
తతస్తస్య ద్వాదశాబ్దపర్యయే విముక్తశాపస్య స్త్రీవిషయాభిలాషిణో మదయంతీ తం స్మారయామాస
తర్వాత పన్నెండు సంవత్సరాలు పూర్తయ్యి శాపం తొలిగిన తరువాత, మదయంతీ, స్త్రీల సంగానికి ఆకాంక్షతో ఉన్న రాజును గుర్తు చేసింది.
తతః పరమసౌ స్త్రీభోగం తత్యాజ
అతడు ఆ తరువాత స్త్రీలతో సంభోగాన్ని పూర్తిగా వదిలేశాడు.
వసిష్ఠశ్చాపుత్రేణ రాజ్ఞా పుత్రార్థమభ్యర్థితో మదయంత్యాం గర్భాధానం చకార
రాజు సంతానం కోసం వసిష్ఠునిని ప్రార్థించగా, వసిష్ఠుడు మదయంతీతో గర్భాధానాన్ని నిర్వహించాడు.
యదా చ సప్తవర్షాణ్యసౌ గర్భేణ జజ్ఞే తతస్తం గర్భమశ్మనా సా దేవీ జఘాన
ఆ గర్భంలో ఏడేళ్లు గడిచిన తర్వాత, ఆ రాణి తన పొట్టను రాయితో కొట్టింది.
పుత్రశ్చాజాయత
ఆమెకు ఒక కుమారుడు జన్మించాడు.
తస్య చాశ్మక ఇత్యేవ నామాభవత్
ఆ బాలుడికి అశ్మకుడు అనే పేరు పెట్టారు.
అశ్మస్య మూలకో నామ పుత్రోఽభవత్
అశ్మకునికి మూలకుడు అనే కుమారుడు పుట్టాడు.
యోసౌ నిఃక్షత్రే క్ష్మాతలేస్మిన్ క్రియమాణే స్త్రీభిర్వివస్త్రాభిః పరివార్య రక్షితః తతస్తం నారీకవచముదాహరంతి
ఈ భూమిపై క్షత్రియ వంశం నశించిపోతున్నప్పుడు, మూలకుడిని స్త్రీలు చుట్టుముట్టి, వస్త్రాలు లేకుండా కాపాడారు. అందుకే అతడిని 'స్త్రీల కవచంతో రక్షించబడినవాడు' అని అంటారు.
మూలకాద్దశరథస్తస్మాదిలివిలస్తతశ్చ విశ్వసహః
మూలకుని నుంచి దశరథుడు, అతడి తర్వాత ఇలివిలుడు, తరువాత విశ్వసహుడు పుట్టారు.
తస్మాచ్చ ఖట్వాంగః యోసౌ దేవాసురసంగ్రామే దేవైరభ్యర్థితోఽసురాఞ్జఘాన
ఆ విశ్వసహుని నుంచి ఖట్వాంగుడు పుట్టాడు. దేవతలు అడిగినప్పుడు, దేవాసుర సంగ్రామంలో ఖట్వాంగుడు అసురులను సంహరించాడు.
స్వర్గే చ కృతప్రియైర్దేవైర్వరగ్రహణాయ చోదితః ప్రాహ
ఆయన చేసిన పనులకు సంతోషించిన దేవతలు, స్వర్గంలో ఆయనకు వరం కోరుకోమని సూచించాయి.
యద్యవశ్యం వరో గ్రాహ్యః తన్మమాయుః కథ్యతామితి
అప్పుడు ఖట్వాంగుడు, 'వరం తప్పనిసరిగా ఇవ్వాలంటే, నా ఆయుర్దాయం ఎంత ఉందో చెప్పండి' అని అడిగాడు.
అనంతరం చ తైరుక్తం ముహూర్త్తమేకం ప్రమాణం తవాయురిత్యుక్తోథాస్ఖలితగతినా విమానేన లఘిమాదిగుణో మర్త్యలోకమాగమ్యేదమాహ
దేవతలు వెంటనే, 'నీకు ఒక్క క్షణం మాత్రమే మిగిలింది' అని చెప్పారు. అప్పుడు ఖట్వాంగుడు, తేలికగా నడుచుకుంటూ, ఆకాశ రథంలో భూమికి వచ్చి ఇలా అన్నాడు.