ఉత్పన్నబుద్ధిశ్చ మాతరమబ్రవీత్
అతనికి జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, తల్లి దగ్గర అడిగాడు.
అంబ కథయాత్ర వయం క్వ తాతోస్మాకమిత్యేవమాదిపృచ్ఛంతం మాతా సర్వమేవావోచత్
‘అమ్మా, మనం ఎక్కడ ఉన్నాం? మన తండ్రి ఎక్కడ?’ అని అడిగినప్పుడు, తల్లి అన్నీ వివరంగా చెప్పింది.
తతశ్చ పితృరాజ్యాపహరణాదమర్షితో హైహయతాలజంఘాదివధాయ ప్రతిజ్ఞామకరోత్
తర్వాత తండ్రి రాజ్యం పోయిందని కోపంతో, హైహయులు, తాళజంఘులు మొదలైన వారిని సంహరించాలనే ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.
ప్రాయశశ్చ హైహయతాలజంఘాఞ్జఘాన
అతడు హైహయులు, తాళజంఘులను ఎక్కువగా సంహరించాడు.
శకయవనకాంభోజపారదపప్లవాః హన్యమానాస్తత్కులగురుం వసిష్ఠం శరణం జగ్ముః
శకులు, యవనులు, కాంబోజులు, పారదులు, పహ్లవులు సంహరింపబడుతుండగా, వాళ్లు తమ వంశగురువు వశిష్ఠుని ఆశ్రయించారు.
అథైనాన్వసిష్ఠో జీవన్మృతకాన్ కృత్వా సగరమాహ
అప్పుడు వశిష్ఠుడు వారిని బ్రతికిన మృతులుగా చేసి, సగరునితో ఇలా అన్నాడు.
వత్సాలమేభిర్జీవన్మృతకైరనుమృతైః
‘బిడ్డా, ఈ బ్రతికిన మృతులు, మరణించినవారు చాలు, ఇక వీరితో పని వద్దు.’
ఏతే చ మయైవ త్వత్ప్రతిజ్ఞాపరిపాలనాయ నిజధర్మద్విజసంగపరిత్యాగం కారితాః
‘నీ ప్రతిజ్ఞను నిలబెట్టేందుకు, వీరిని నేనే వారి స్వధర్మం, ద్విజుల సాంగత్యం వదిలించాను.’
తథేతి తద్గురువచనమభినంద్య తేషాం వేషాన్యత్వమకారయత్
అలాగని గురువు మాటలు ఆనందంగా ఆమోదించి, వారికి వేర్వేరు రూపాలు కలిగించాడు.
యవనాన్ముండితశిరసోర్ద్ధముండితాఞ్చ్ఛకాన్ ప్రలంబకేశాన్ పారదాన్ పప్లవాఞ్శ్మశ్రుధరాన్ నిస్స్వాధ్యాయవషట్కారానేతానన్యాంశ్చ క్షత్రియాంశ్చకార
యవనులకు తల మొత్తం ముండనం చేయించాడు, శకులకు తలపై భాగం మాత్రమే ముండనం చేయించాడు, పారదులు వెంట్రుకలు పెంచుకునేలా చేశాడు, పహ్లవులు గడ్డం పెంచుకునేలా చేశాడు. వీరందరికీ, ఇతర క్షత్రియులకూ, వేదపఠనం, యజ్ఞాలలో వషట్ అనే మంత్రోచ్చారణ చేయడం వదిలిపెట్టేలా చేశాడు.
ఏతే చాత్మధర్మపరిత్యాగాద్బ్రాహ్మణైః పరిత్యక్తా మ్లేచ్ఛతాం యయుః
ఇలా తమ ధర్మాన్ని వదిలిన వీరిని బ్రాహ్మణులు త్యజించారు. వారు మ్లేచ్ఛులుగా మారిపోయారు.
సగరోపి స్వమధిష్ఠానమాగమ్య అస్ఖలితచక్రస్సప్తద్వీపవతీమిమాముర్వీం ప్రశశాస
సగరుడు తన రాజ్యంలోకి తిరిగి వచ్చి, ఏడు ద్వీపాలతో కూడిన ఈ భూమిని తప్పు లేకుండా పాలించాడు.
శ్రీపరాశర ఉవాచ । కాశ్యపదుహితా సుమతిర్విదర్భరాజతనయా కేశినీ చ ద్వే భార్యే సగరస్యాస్తామ్
శ్రీ పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: కాశ్యపుని కుమార్తె సుమతి, విదర్భ రాజు కుమార్తె కేశినీ — వీరిద్దరూ సగరునికి భార్యలు.
తాభ్యాం చాపత్యార్థమౌర్వః పరమేణ సమాధినారాధితో వరమదాత్
వారితో సంతానం కోసం సగరుడు పరమ ఏకాగ్రతతో ఔర్వ మహర్షిని పూజించాడు. అప్పుడు ఔర్వుడు వరమిచ్చాడు.
ఏకా వంశకరమేకం పుత్రమపరా షష్టిం పుత్రసహస్రాణాం జనయిష్యతీతి యస్యా యదభిమతం తదిచ్ఛయా గృహ్యతామిత్యుక్తే కేశిన్యేకం వరయామాస
ఒకరు వంశాన్ని కొనసాగించే ఒక కుమారుడిని కనుతుంది, ఇంకొకరు అరవై వేల మంది కుమారులను కనుతుంది. ఎవరికైతే ఏది ఇష్టమో, అది ఎంచుకోమని ఔర్వుడు చెప్పాడు. కేశినీ ఒక్క కుమారుడిని కోరుకుంది.
సుమతిః పుత్రసహస్రాణి షష్టిం వవ్రే
సుమతి అరవై వేల మంది కుమారులను కోరుకుంది.
తథేత్యుక్తే అల్పైరహోభిః కేశినీ పుత్రమేకమసమంజసనామానం వంశకరమసూత
అలాగని ఒప్పుకున్న తర్వాత, కొద్ది రోజుల్లోనే కేశినీ వంశాన్ని కొనసాగించే అసమంజసుడు అనే కుమారుడిని కనింది.
కాశ్యపతనయాయాస్తు సుమత్యాః షష్టిం పుత్రసహస్రాణ్యభవన్
కాశ్యపుని కుమార్తె సుమతికి అరవై వేల మంది కుమారులు పుట్టారు.
తస్మాదసమంజసాదంశుమాన్నామ కుమారో జజ్ఞే
అసమంజసునికి అంశుమాన్ అనే కుమారుడు పుట్టాడు.
స త్వసమంజసో బాలో బాల్యాదేవాసద్వృత్తోభూత్
అసమంజసుడు చిన్నప్పటి నుంచే చెడు ప్రవర్తన కలవాడిగా ఉండిపోయాడు.
పితా చాస్యాచింతయదయమతీతబాల్యః సుబుద్ధిమాన్ భవిష్యతీతి
తన కుమారుడు బాల్యం దాటి మంచి బుద్ధి కలిగి మారతాడని తండ్రి ఆశించాడు.
అథ తత్రాపి చ వయస్యతీతే అసచ్చరితమేనం పితా తత్యాజ
కానీ బాల్యం దాటి కూడా అతడు మారకపోవడంతో, చెడు ప్రవర్తన వల్ల తండ్రి అతన్ని వదిలేశాడు.
తాన్యపి షష్టిః పుత్రసహస్రాణ్యసమంజసచరితమేవానుచక్రుః
అరవై వేల మంది కుమారులు కూడా అసమంజసుని ప్రవర్తనను అనుసరించారు.
తతశ్చాసమంజసచరితానుకారిభిస్సాగరైరపధ్వస్తయజ్ఞైసన్మార్గే జగతి దేవాస్సకలవిద్యామయమసంస్పృష్టమశ్షోదోషైర్భగవతః పురుషోత్తమస్యాంశభూత కపిలం ప్రణమ్య తదర్థమూచుః
అసమంజసుని ప్రవర్తనను అనుసరించిన సగర కుమారులు యజ్ఞాలను భంగం చేశారని, దైవ గుణాలతో, సమస్త విద్యలు తెలిసిన దేవతలు, ఎలాంటి దోషం లేని వారు, భగవంతుని అంసుడైన కపిలుని వందించి, ఆ విషయాన్ని చెప్పేందుకు వచ్చారు.
భగవన్నేభిస్సగరతనయైరసమంజసచరితమనుగమ్యతే
ప్రభూ! సగరుని కుమారులు అసమంజసుని ప్రవర్తనను అనుసరిస్తున్నారు.
కథమేభిరసద్వృత్తమనుసరద్భిర్జగద్భవిష్యతీతి
వీరు ఇలా చెడు ప్రవర్తనను అనుసరిస్తే, ఈ లోకం ఎలా నిలబడగలదు?
అత్యార్త్త జగత్పరిత్రాణాయ చ భగవతోత్ర శరీరగ్రహణమిత్యాకర్ణ్య భగవానాహాల్పైరైవ దినైర్వినంక్ష్యన్తీతి
ఈ లోకానికి ఎంతో బాధ కలిగినప్పుడు భగవంతుడు అవతారం తీసుకుని రక్షిస్తాడని విని, భగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: 'కొద్ది రోజుల్లో వాళ్ళు నశించిపోతారు.'
అత్రాంతరే చ సగరో హయమేధమారభత
ఇంతలో సాగరుడు అశ్వమేధయాగాన్ని ప్రారంభించాడు.
తస్య చ పుత్రైరధిష్ఠితమస్యాశ్వం కోప్యపహృత్య భువో బిలం ప్రవివేశ
ఆ యాగానికి సాగరుని కుమారులు గుర్రాన్ని కాపాడుతుండగా, ఎవరో దొంగిలించి భూమిలోని బిలంలోకి తీసుకెళ్లారు.
తతస్తత్తనయాశ్చాశ్వఖురగతినిర్వంధేనావనీమేకైకో యోజనం చఖ్నుః
దాంతో, ఆ కుమారులు గుర్రం అడుగుల జాడను అనుసరిస్తూ ఒక్కొక్కరు ఒక యోజనం పొడవున భూమిని త్రవ్వారు.