విష్ణుపురాణమ్

శ్రీపరాశర ఉవాచ అవికారాయ శుద్ధాయ నిత్యాయ పరమాత్మనే । సదైకరూపరూపాయ విష్ణవే సర్వజిష్ణవే

శ్రీ పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు — మార్పు లేని, పవిత్రమైన, శాశ్వతమైన, పరమాత్మ అయిన, ఎప్పుడూ ఒకే రూపంగా ఉండే, అన్నింటిని జయించే విష్ణువుకు నమస్కారం.

నమో హిరణ్యగర్భాయ హరయే శంకరాయ చ । వాసుదేవాయ తారాయ సర్గస్థిత్యన్తకారిణే

హిరణ్యగర్భుడికి, హరికి, శంకరుడికి, వాసుదేవుడికి, లోకాన్ని సృష్టించే, నిలిపే, అంతం చేసే రక్షకునికి నమస్కారం.

ఏకానేకస్వరూపాయ స్థూలసూక్ష్మాత్మనే నమః । అవ్యక్తవ్యక్తరూపాయ విష్ణవే ముక్తిహేతవే

ఒక్క రూపమైనా, అనేక రూపాలుగా ఉన్న, స్థూలమైనదీ, సూక్ష్మమైనదీ అయిన, వ్యక్తమైనదీ, అవ్యక్తమైనదీ అయిన, మోక్షానికి కారణమైన విష్ణువుకు నమస్కారం.

సర్గస్థితివినాశానాం జగతో యో జగన్మయః । మూలభూతో నమస్తస్మై విష్ణవే పరమాత్మనే

ఈ జగత్తులో సృష్టి, స్థితి, లయాలకు మూలమైన, జగత్తు అంతటినీ ఆవరించిన పరమాత్మ అయిన విష్ణువుకు నమస్కారం.

ఆధారభూతం విశ్వస్యాప్యణీయాంసమయీయసామ్ । ప్రణమ్య సర్వభూతస్థమచ్యుతం పురుషోత్తమమ్

ఈ విశ్వానికి ఆధారంగా ఉండే, అత్యంత సూక్ష్మమైనవారిలో కూడా మరింత సూక్ష్మమైన, అన్ని జీవుల్లో నివసించే, అచ్యుతుడైన పురుషోత్తమునికి నేను వందనం చేస్తున్నాను.

జ్ఞానస్వరూపమత్యన్తనిర్మలం పరమార్థతః । తమేవార్థస్వరూపేణ భ్రాన్తిదర్శనతః స్థితమ్

జ్ఞానం అసలు స్వరూపం పరమంగా నిర్మలంగా ఉంటుంది. అదే, మనకు తప్పుడు భావన వల్ల, వస్తువుల స్వరూపంలా కనిపిస్తుంది.

విష్ణుం గ్రసిష్ణుం విశ్వస్య స్థితౌ సర్గే తథా ప్రభుమ్ । ప్రణమ్య జగతామీశమజమక్షయమవ్యయమ్

ప్రపంచాన్ని సంరక్షించే, సృష్టించే, అన్నిటికీ అధిపతిగా ఉన్న, జన్మలేని, నశించని, మారని జగత్పతిగా ఉన్న వాసుదేవునికి నమస్కరిస్తూ,

కథయామి యథాపూర్వ దక్షాద్యైర్మునిసత్తమైః । పృష్ట ప్రోవాచ భగవానబ్జయోనిః పితామహః

డక్షుడు మొదలైన మహర్షులు అడిగినప్పుడు, పద్మలోచనుడైన పితామహుడు చెప్పినదాన్ని, మునుపటిలాగే నేను మీకు వివరంగా చెబుతాను.

తైశ్చౌక్తం పురుకుత్సాయ భూభుజే నిర్మదాతటే । సారస్వతాయ తేనాపి మహ్మం సారస్వతేన చ

సారస్వతుడు నర్మదా తీరంలో భూమిని పాలించిన పురుకుత్సునికి చెప్పినదాన్ని, ఆ సారస్వతుడు నాకు చెప్పాడు, నేను మళ్లీ సారస్వతునికి చెప్పాను.

పరః పరాణాం పరమః పరమాత్మాత్మసంస్థితః । రూపవర్ణాదినిర్దేశవిశేషణవివర్జితః

అతడు పరమాత్మ, పరములలో పరముడు, తనలో తానే స్థితుడై ఉంటాడు. రూపం, రంగు, ఇతర లక్షణాలు అన్నీ అతనికి లేవు.

అపక్షయవినాశాభ్యాం పరిణామర్ధిజన్మభిః । వర్జితః శక్యతే వక్తుంయః సదాస్తీతి కేవలమ్

క్షయం, నాశనం, మార్పు, పెరుగుదల, జననం ఇవేవీ అతనికి లేవు. అతడిని 'అతడు ఎప్పుడూ ఉన్నవాడు' అని మాత్రమే చెప్పగలం.

సర్వత్రాసౌ సమస్తం చ వసత్యత్రేతి వై యతః । తతః స వాసుదేవేతి విద్వద్భిః పరిపఠ్యతే

అతడు అన్నింటిలోనూ వ్యాపించి, అన్నిటిలో నివసిస్తాడు కనుక, పండితులు ఆయనను వాసుదేవుడు అని పిలుస్తారు.

తద్‌బ్రహ్మ పరంమం నిత్యమజమక్షయమవ్యయమ్ । ఏకస్వరూపం తు సదా హేయాభావాచ్చ నిర్మలమ్

ఆ పరబ్రహ్మం నిత్యం, జన్మలేని, నశించని, మారని స్వరూపం. ఎప్పుడూ ఒక్కటే స్వరూపంగా, త్యజించాల్సినదేమీ లేక నిర్మలంగా ఉంటుంది.

తదేవ సర్వమేవైతద్‌వ్యక్తావ్యక్తస్వరూపవత్ । తథా పురుషరూపేణ కాలరూపేణ చ స్థితమ్

అది అన్నీ, కనిపించేవి కాని, కనిపించని రూపంతో కూడి, పురుషరూపంగా, కాలరూపంగా కూడా స్థితమై ఉంది.

పరస్య బ్రహ్మణో రూపం పురుషః ప్రథమం ద్విజ । వ్యక్తావ్యక్తే తథైవాన్యే రూపే కాలస్తథా పరమ్

ద్విజులారా! పరబ్రహ్మ స్వరూపాల్లో పురుషుడు మొదటిది. అలాగే, కనిపించేది, కనిపించనిది, కాలం ఇవన్నీ కూడా పరమమైన రూపాలే.

ప్రధానపురుషవ్యక్తకాలానాం పరమం హి యత్ । పశ్యన్తి సూరయః శుద్ధం తద్విష్ణోః పరమం పదమ్

ప్రధానం, పురుషుడు, కనిపించేది, కాలం వీటి కన్నా మించినది ఏదో ఉందని ఋషులు చూస్తారు. అదే విష్ణువు యొక్క పరమ స్థానం.

ప్రధానపురుషవ్యక్తకాలాస్తు ప్రవిభాగశః । రూపాణి స్థితిసర్గాన్తవ్యక్తిసద్భావహేతవః

ప్రధానం, పురుషుడు, కనిపించేది, కాలం ఇవి వేర్వేరు రూపాలుగా, సృష్టి, స్థితి, లయాలకు కారణమవుతాయి.

వ్యక్తం విష్ణుస్తథావ్యక్తం పురుషః కాల ఏవ చ । క్రీడతో బాలకస్యేవ చేష్టాం తస్య నిశామయ

విష్ణువు కనిపించేది, కనిపించనిది, పురుషుడు, కాలం అన్నీ. ఆయన క్రీడను పిల్లవాడి ఆటలా చూడు.

అవ్యక్తం కారణం యత్తత్ప్రధానమృషిసత్తమైః । ప్రోచ్యతే ప్రకృతిః సూక్ష్మా నిత్యం సదసదాత్మకమ్

కనిపించని కారణాన్ని, ఋషిశ్రేష్టులు ప్రధానం అంటారు. అది సూక్ష్మమైన ప్రకృతి, నిత్యం ఉండేది, సత్తా లేకపోయినదిగా కూడ ఉంటుంది.

అక్షయ్యం నాన్యదాధారమమేయమజరం ధ్రువమ్ । శబ్దస్పర్శవిహీనం తద్రూపాదిభిరసంహితమ్

అది నశించని, వేరే ఆధారం లేని, కొలవలేని, వృద్ధాప్యం లేని, స్థిరమైనది. శబ్దం, స్పర్శ లేవు, రూపాది లక్షణాలు కూడా లేవు.

త్రిగుణం తజ్జగద్యోనిరనాదిప్రభవాప్యయమ్ । తేనాగ్రే సర్వమేవాసీద్వ్‌యాంత్పం వై ప్రలయాదను

అది మూడు గుణాలు కలిగి, జగత్తుకు మూలమైనది, ఆది లేని, అంతం లేని, మార్పు లేని ప్రకృతి. అందుకే సృష్టికి ముందు, లయానికి తర్వాత కూడా అన్నీ అదే.

వేదవాదవిదో విద్దన్నియతా బ్రహ్మవాదినః । పఠన్తి చైతమేవార్థ ప్రధానప్రతిపాదకమ్

వేదవాదాన్ని తెలిసినవారు, బ్రహ్మవాదులు, ప్రధానం ప్రధానమని స్థాపించే ఇదే అర్థాన్ని చదువుతారు.

నాహో న రాత్రిర్న నభో న భూమి- ర్నాసీత్మమోజ్యోతిరభూచ్చ నాన్యత్ । శ్రోత్రాదిబుద్ధయానుపలభ్యమేకం ప్రాధానికం బ్రహ్మ పుమాంస్తదాసీత్

అప్పుడు రాత్రి లేదు, పగలు లేదు, ఆకాశం లేదు, భూమి లేదు, ఆత్మ లేదు, వెలుగు లేదు, ఇంకొకటి లేదు. ఇంద్రియాలతో, బుద్ధితో అందని ప్రధానమైన బ్రహ్మ ఒక్కటే ఉండేది.

విష్ణోః స్వరూపాత్ప​రతో హి తే ద్వే రూపే ప్రధానం పురుషశ్చ విప్ర । తస్యైవ తేఽన్యేన ధూతే వియుక్తే రూపాంన్తరం తద్‌ద్విజ కాలసంజ్ఞమ్

ఓ ద్విజాతి, విష్ణువు యొక్క అసలు స్వరూపానికి మించి, రెండు రూపాలు ఉన్నాయి — ఒకటి ప్రథానం (మూల ప్రకృతి), మరొకటి పురుషుడు (ఆత్మ). ఈ రెండింటిని వేరు చేసి శుద్ధం చేసినప్పుడు, మరో రూపం కలుగుతుంది, దానిని కాలం అని పిలుస్తారు.

ప్రకృతౌ సంస్థితం వ్యక్తమతీతప్రలయే తు యత్ । తస్మాత్ప్రాకృతసంజ్ఞోఽయముచ్యతే ప్రతిసత్ర్చరః

ప్రకృతిలో మహాప్రళయం జరిగిన తర్వాత కూడా ఏది స్పష్టంగా ఉంటుంది, దానిని జ్ఞానులు ప్రాకృత స్థితి అంటారు. ఇది ప్రతి సృష్టి చక్రంలో నిలిచి ఉంటుంది.

అనాదిర్భగవాన్కాలో నాన్తోఽస్య ద్విజ విద్యతే । అవ్యుచ్ఛిన్నాస్తతస్త్వేతే సర్గస్థిత్యన్తసంయమాః

భగవంతుడైన కాలానికి ఆదియూ లేదు, అంతమూ లేదు, ఓ ద్విజాతి. అందువల్ల సృష్టి, స్థితి, లయాలు ఎప్పటికీ ఆగకుండా కొనసాగుతుంటాయి.

గుణసామ్యే తతస్తస్మిన్పృథక్పూంసి వ్యవస్థితే । కాలస్వరూపం తద్విష్ణోర్మైత్రేయ పరివర్త్తతే

ఓ మైత్రేయా, గుణాలు సమంగా ఉన్నప్పుడు, జీవుడు వేరుగా ఉన్నప్పుడు, ఆ సమయంలో విష్ణువు యొక్క కాల స్వరూపం మారుతుంది.

తతస్తు తప్తరం బ్రహ్మం పరమాత్మా జగన్మయః । సర్వగః సర్వభూతేశః సర్వాత్మా పరమేశ్వరః

ఆ తర్వాత పరమాత్మ, జగత్తు అంతటినీ వ్యాపించినవాడు, అన్ని భూతాలకు అధిపతి, సమస్త ఆత్మలలో వున్న పరమేశ్వరుడు, ప్రకాశించే బ్రహ్మంగా అవతరిస్తాడు.

ప్రధానపురుషౌ చాపి ప్రవిశ్యాత్మేచ్ఛయా హరిః । క్షోభయామాస సమ్ప్రాప్తే సర్గకాలే వ్యయావ్యయౌ

హరి తన సంకల్పంతో ప్రథానం, పురుషునిలోకి ప్రవేశించి, అవినాశి మరియు వినాశి అయిన వాటిని సృష్టి సమయానికి కలిపి కదిలించాడు.