యస్త్వేతాం నియతశ్చర్యాం వానప్రస్థశ్చరేన్మునిః । స దహత్యగ్నివద్దోషాఞ్జయేల్లోకాంశ్చ శాశ్వతాన్
ఈ విధంగా నియమంగా వానప్రస్థాశ్రమాన్ని ఆచరించే ముని, అగ్నిలా తన దోషాలను కాల్చి, శాశ్వత లోకాలను పొందుతాడు.
చతుర్థశ్చాశ్రమో భిక్షోః ప్రోచ్యతే యో మనీషిభిః । తస్య స్వరూపం గదతో మమ శ్రోతుం నృపార్హసి
నాలుగవ ఆశ్రమం అయిన భిక్షువు స్థితిని జ్ఞానులు వివరించారు. దాని స్వరూపం గురించి నేను చెప్పేది విను, రాజా.
పుత్రద్ర వ్యకలత్రేషు త్యక్తస్నేహో నరాధిప । చతుర్థమాశ్రమస్థానం గచ్ఛేన్నిర్ధూతమత్సరః
కుమారులు, బంధువులు, భార్యపై మమకారం విడిచిపెట్టి, అసూయ లేకుండా, నాలుగవ ఆశ్రమంలో ప్రవేశించాలి, నరాధిపా.
త్రైవర్గికాంస్త్యజేత్సర్వానారంభానవనీపతే । మిత్రాదిషు సమో మైత్రస్సమస్తేష్వేవ జంతుషు
భూమీశ్వరా, ధర్మార్థకామాలకు సంబంధించిన అన్ని పనులను విడిచిపెట్టి, స్నేహితులు మొదలైన వారందరితో సమంగా, సమస్త జీవుల పట్ల స్నేహభావంతో ఉండాలి.
జరాయుజాండజాదీనాం వాడ్మనఃకాయకర్మభిః । యుక్తః కుర్వీత న ద్రో హం సర్వసంగాంశ్చ వర్జయేత్
జరాయుజులు, అండజులు మొదలైన అన్ని ప్రాణుల పట్ల మాట, మనసు, శరీరంతో సత్కార్యాలు చేయాలి. ఎవరికీ హాని చేయకుండా, అన్ని బంధాలను విడిచిపెట్టాలి.
ఏకారాత్రస్థితిర్గ్రామే పంచరాత్రస్థితిః పురే । తథా తిష్ఠేద్యథాప్రీతిర్ద్వేషో వా నాస్య జాయతే
ఒక గ్రామంలో ఒక్క రాత్రి, పట్టణంలో అయిదు రాత్రులు ఉండాలి. ఎటువంటి మమకారం లేదా ద్వేషం కలగకుండా ఉండాలి.
ప్రాణయాత్రానిమిత్తం చ వ్యంగారే భుక్తవజ్జనే । కాలే ప్రశస్తవర్ణానాం భిక్షార్థం పర్యటేద్గృహాన్
ప్రాణాలు నిలబెట్టుకోవడానికి, ఎవరి ఇంట్లోనైనా అడగకుండా దొరికిన ఆహారం తినవచ్చు. సరైన సమయంలో, మంచి ప్రవర్తన ఉన్న వారి ఇళ్లకు భిక్ష కోసం వెళ్లాలి.
కామః క్రోధస్తథా దర్పమోహలోభాదయశ్చ యే । తాంస్తు సర్వాన్పరిత్యజ్య పరివ్రాణ్నిర్మమో భవేత్
కామం, కోపం, గర్వం, మాయ, లోభం మొదలైన వాటన్నిటిని విడిచిపెట్టి, పరివ్రాజకుడు మమకారం లేకుండా ఉండాలి.
అభయం సర్వభూతేభ్యో దత్త్వా యశ్చరతే మునిః । తస్యాపి సర్వభూతేభ్యో న భయం విద్యతే క్వచిత్
ప్రతి జీవికి భయమేమీ కలగకుండా మనస్ఫూర్తిగా భరోసా ఇచ్చి, ఆ విధంగా జీవించే మునికి, ఎక్కడా ఎవరి వల్లా కూడా భయం ఉండదు.
కృత్వాగ్నిహోత్రం స్వశరీరసంస్థం శారీరమగ్నిం స్వముఖే జుహోతి । విప్రస్తు భైక్ష్యోపహితైర్హవిర్భిశ్చితాగ్నికానాం వ్రజతి స్మ లోకాన్
తన శరీరంలోనే అగ్నిని స్థాపించి, తన నోటికే హోమం చేసే వాడు, భిక్షతో సంపాదించిన పదార్థాలతో హవిస్సులు సమర్పించే బ్రాహ్మణుడు, చితాగ్ని ప్రాప్తుల లోకాలను పొందుతాడు.
మోక్షాశ్రమం యశ్చరతే యథోక్తం శుచిస్సుఖం కల్పితబుద్ధియుక్తః । అనింధనం జ్యోతిరివ ప్రశాంతస్స బ్రహ్మలోకం శ్రయతే ద్విజాతిః
యథావిధిగా మోక్ష మార్గాన్ని అనుసరించి, పవిత్రంగా, సంతృప్తిగా, స్థిరమైన మనస్సుతో ఉండే ద్విజుడు, ఇంధనం లేని దీపంలా ప్రశాంతంగా బ్రహ్మలోకాన్ని చేరుతాడు.
సగర ఉవాచ కథితం చాతురాశ్రమ్యం చాతుర్వర్ణ్యక్రియాస్తథా । పుంసః క్రియామహం శ్రోతుమిచ్ఛామి ద్విజసత్తమ ॥ ౩,౧౦.
సగరుడు ఇలా అడిగాడు: నాలుగు ఆశ్రమాల కర్తవ్యాలు, నాలుగు వర్ణాల క్రియలు వివరించబడినవి. ఇప్పుడు, మానవుడు చేయవలసిన కర్మలు గురించి వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది, ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడా!
నిత్యనైమిత్తికాః కామ్యాః క్రియాః పుంసామశేషతః । సమాఖ్యాహి భృగుశ్రేష్ఠ సర్వజ్ఞో హ్యసి మే మతః ॥ ౩,౧౦.
భృగువంశంలో శ్రేష్ఠుడా! మానవులు చేయవలసిన నిత్య, నైమిత్తిక, కామ్య కర్మలను పూర్తిగా వివరించు. నిన్ను నేను సర్వజ్ఞుడిగా భావిస్తున్నాను.
ఔర్వ ఉవాచ యదేతదుక్తం భవతా నిత్యనైమిత్తికాశ్రయమ్ । తదహం కథయిష్యామి శృణుష్వైకమనా మమ ॥ ౩,౧౦.
ఔర్వుడు ఇలా అన్నాడు: నువ్వు అడిగిన నిత్య, నైమిత్తిక కర్మల విషయాన్ని నేను వివరంగా చెప్పుతాను. నా మాటలు ఏకాగ్రతతో విను.
జాతస్య జాతకర్మాదిక్రియాకాణ్డమశేషతః । పుత్రస్య కుర్వీత పితా శ్రాద్ధం చాభ్యుదయాత్మకమ్ ॥ ౩,౧౦.
పుట్టిన వెంటనే, తండ్రి తన కుమారునికి జాతకర్మ మొదలైన అన్ని శుభకార్యాలు, అలాగే శుభశ్రాద్ధాన్ని కూడా చేయాలి.
యుగ్మాంస్తు ప్రాడ్ముఖాన్విప్రాన్భోజయేన్మనుజేశ్వర । యథా తృప్తిస్తథా కుర్యాద్దైవం పిత్ర్యం ద్విజన్మనామ్ ॥ ౩,౧౦.
నరాధిపుడా! బ్రాహ్మణులను జంటలుగా తూర్పు దిశగా కూర్చోబెట్టి, వారి తృప్తికి అనుగుణంగా దేవతలకు, పితృదేవతలకు హవిస్సులు సమర్పించాలి.
దధ్నా యుక్తైః సబదరైర్మిశ్రాన్ పిణ్డాన్ముదా యుతః । నాన్దీముఖేభ్యస్తీర్థేన దద్యాద్దైవేన పార్థివ ॥ ౩,౧౦.
పెరుగు, యవలు, ఇతర పదార్థాలతో కలిపిన పిండాలను ఆనందంగా తయారు చేసి, నందీ ముఖంగా ఉన్నవారికి తీర్థంతో, దేవతార్పణంగా సమర్పించాలి, రాజా!
ప్రాజాపత్యేన వా సర్వముపచారం ప్రదక్షిణమ్ । కుర్వీత తత్తథాశేషవృద్ధికాలేషు భూపతే ॥ ౩,౧౦.
లేకపోతే, ప్రాజాపత్య విధానంతో అన్ని ఉపచారాలను ప్రదక్షిణగా చేయాలి. అలాగే, అన్ని శుభవృద్ధి సందర్భాలలో కూడా అలాగే చేయాలి, రాజా!
తతశ్చ నామ కుర్వీత పితైవ దశమేహని । దేవపూర్వం నరాఖ్యం హి శర్మవర్మాదిసంయుతమ్ ॥ ౩,౧౦.
ఆ తర్వాత, పదవ రోజున తండ్రి పేరు పెట్టాలి. ఆ పేరు మొదట దేవతలతో, చివర మనుషుల పేరుతో, 'శర్మ', 'వర్మ' మొదలైన పదాలతో కలిపి ఉండాలి.
శర్మేతి బ్రాహ్యణస్యోక్తం వర్మేతి క్షత్రసంశ్రయమ్ । గుప్తదాసాత్మకం నామ ప్రశస్తం వైశ్యశూద్రయోః ॥ ౩,౧౦.
'శర్మ' అనే పదం బ్రాహ్మణులకు, 'వర్మ' క్షత్రియులకు, రక్షణ లేదా సేవను సూచించే పేరు వైశ్య, శూద్రులకు శ్రేయస్కరం.
నార్థహీనం న చాశస్తం నాపశబ్దయుతం తథా । నామఙ్గల్యం జుగుప్సాకం నామ కుర్యాత్సమాక్షరమ్ ॥ ౩,౧౦.
పేరు అర్థం లేనిదిగా, అనిష్టంగా, కఠినంగా, అపశబ్దంతో, దుర్మార్గంగా ఉండకూడదు. అది సంపూర్ణంగా, అందరికీ ఇష్టపడేలా ఉండాలి.
నాతిదీర్ఘంనాతిహ్రస్వం నాతిగుర్వక్షరాన్వితమ్ । సుఖోచ్చార్యం తు తన్నామ కుర్యాద్యత్ప్రణవాక్షరమ్ ॥ ౩,౧౦.
పేరు చాలా పొడవుగా లేదా చాలా చిన్నదిగా, భారమైన అక్షరాలతో కూడినదిగా ఉండకూడదు. సులభంగా పలుకగలిగేలా, ప్రణవాక్షరం కలిగినదిగా ఉండాలి.
తతోఽనన్తరసంస్కారసంస్కృతో గురువేశ్మని । యథోక్తవిధిమాశ్రిత్య కుర్యాద్విద్యాపరిగ్రహమ్ ॥ ౩,౧౦.
ఆ తర్వాత, మిగిలిన సంస్కారాలు పూర్తయిన తరువాత, గురువు ఇంట్లో యథావిధిగా విద్యను ఆర్జించాలి.
గృహీతవిద్యో గురవే దత్త్వా చ గురుదక్షిణామ్ । గార్హస్థ్యమిచ్ఛన్భూపాల కుర్యాద్దారపరిగ్రహమ్ ॥ ౩,౧౦.
విద్యను సంపాదించి, గురుదక్షిణా సమర్పించిన తరువాత, గృహస్థాశ్రమాన్ని కోరితే, రాజా! భార్యను స్వీకరించాలి.
బ్రహ్మచర్యేణ వా కాలం కుర్యాత్సంకల్పపూర్వకమ్ । గుగోః శుశ్రుషణం కుర్యాత్తత్పుత్రాదేరథాపి వా ॥ ౩,౧౦.
లేకపోతే, ముందుగా సంకల్పం చేసి, బ్రహ్మచర్యాన్ని కొనసాగించవచ్చు. గురువుకు లేదా గురుపుత్రుడు మొదలైనవారికి సేవ చేయవచ్చు.
వైఖానసో వాపి భవేత్పరివ్రాడథ వేచ్ఛయా । పూర్వసంకల్పితం యాదృక్తాదృక్కుర్యాన్నరాధిప ॥ ౩,౧౦.
లేకపోతే, తన ఇష్టప్రకారం వనప్రస్థుడిగా లేదా సంయాసిగా మారవచ్చు. ముందుగా చేసిన సంకల్పాన్ని అనుసరించి, అదే విధంగా చేయాలి, రాజా!
వర్షైరేకగుణాం భార్యాముద్వహేత్త్రిగుమఃస్వయమ్ । నాతి కేశామకేశాం వా నాతికృష్ణాం న పిఙ్గలామ్ ॥ ౩,౧౦.
ఒక పురుషుడు తన వయస్సు కంటే మూడవ వంతు తక్కువ వయస్సున్న యువతిని పెండ్లి చేసుకోవాలి. ఆమె జుట్టు చాలా తక్కువగా లేకపోయినా, చాలా ఎక్కువగా కూడా ఉండకూడదు. ఆమె చర్మం ఎక్కువగా నల్లగా లేదా పసుపు రంగులో ఉండకూడదు.
నిసర్గతోధికాఙ్గాం వా న్యూనాఙ్గామపి నోద్వహేత్ । నావిశుద్ధాం సరోమాం వాకులజాం వాపి రోగిణీమ్ ॥ ౩,౧౦.
ఆమె శరీర భాగాలు సహజంగా ఎక్కువగా లేదా తక్కువగా ఉన్నవారిని పెండ్లి చేసుకోవద్దు. శరీరం శుద్ధిగా లేనివారు, ఎక్కువ రోమాలు ఉన్నవారు, మిశ్రమ కులంలో పుట్టినవారు, లేదా వ్యాధిగ్రస్తులైనవారు కూడా పెండ్లి చేసుకోవద్దు.
న దుష్టాం దుష్టవాక్యాం వా వ్యఙ్గినీం పుతృమాతృతః । న శ్మశ్రువ్యఞ్జనవతీం న చైవ పురుషాకృతిమ్ ॥ ౩,౧౦.
చెడువారిని, చెడ్డ మాటలు మాట్లాడేవారిని, పుట్టుకతోనే లోపం ఉన్నవారిని, ఇప్పటికే కుమారుడున్నవారిని, గడ్డం లేదా మగవారి లక్షణాలు ఉన్నవారిని పెండ్లి చేసుకోవద్దు.
న ఘర్వరస్వరాం క్షామాం తథా కాకస్వరాం న చ । నానిబన్ధేక్షణాం తద్వద్వృత్తాక్షీం నోద్వహేద్బుధః ॥ ౩,౧౦.
ఒకవాడు గట్టిగా లేదా గరుకుగా మాట్లాడే స్వరం ఉన్నవారిని, బాగా పలుచగా లేదా కాకి స్వరం ఉన్నవారిని పెండ్లి చేసుకోవద్దు. అలాగే, కళ్ళు దగ్గరగా ఉన్నవారు లేదా పూర్తిగా గుండ్రంగా ఉన్నవారిని కూడా పెండ్లి చేసుకోవద్దు.