అనికేతా హ్యనాహారా యత్ర సాయంగృహాశ్చ యే । తేషాం గృహస్థః సర్వేషాం ప్రతిష్ఠా యోనిరేవ చ
స్థిరమైన ఇల్లు లేకుండా, ఎప్పుడు కావాలంటే అప్పుడే తినకుండా, సాయంకాలం ఎక్కడ ఉంటే అక్కడే నివసించే వారందరికీ, గృహస్థుడు ఆధారంగా, మూలంగా ఉంటాడు.
తేషాం స్వాగతదానాదివక్తవ్యం మధురం నృప । గృహాగతానాం దద్యాచ్చ శయనాసనభోజనమ్
అటువంటి అతిథులకు, రాజా, మధురంగా మాట్లాడాలి, ఆహ్వానం పలకాలి, బహుమతులు ఇవ్వాలి. ఇంటికి వచ్చిన వారికి మంచం, కూర్చొనే చోటు, భోజనం ఇవ్వాలి.
అతిథిర్యస్య భగ్నాశో గృహాత్ప్రతినివర్త్తతే । స దత్త్వా దుష్కృతం తస్మై పుణ్యమాదాయ గచ్ఛతి
ఒక అతిథి ఆశలు నెరవేరక ఇంటి నుండి వెళ్ళిపోతే, ఆ ఇంటి యజమాని తన పుణ్యాన్ని అతనికి ఇచ్చి, అతని పాపాన్ని తీసుకుంటాడు.
అవజ్ఞానమహంకారో దంభశ్చైవ గృహ సతః । పరితాపోపఘాతౌ చ పారుష్యం చ న శస్యతే
గృహస్థుడికి అవమానం, అహంకారం, డంబం, బాధ, హాని, కఠినంగా మాట్లాడటం అనేవి మంచివి కావు.
యస్తు సమ్యక్కరోత్యేవం గృహస్థః పరమం విధిమ్ । సర్వబంధవినిర్ముక్తో లోకానాప్నోత్యనుత్తమాన్
ఈ పరమమైన నియమాన్ని గృహస్థుడు సరిగ్గా పాటిస్తే, అన్ని బంధనాల నుండి విముక్తి పొంది, ఉత్తమ లోకాలను పొందుతాడు.
వయఃపరిణతో రాజన్కృతకృత్యో గృహాశ్రమీ । పుత్రేషు భార్యాం నిక్షిప్య వనం గచ్ఛేత్సహైవ వా
వయస్సు ముదిరినప్పుడు, రాజా, గృహస్థుడు తన కర్తవ్యాలు పూర్తిచేసి, భార్యను కుమారుల వద్ద ఉంచి, ఒంటరిగా లేదా ఆమెతో కలిసి అడవికి వెళ్లాలి.
పర్ణమూలఫలాహారః కేశశ్మశ్రుజటాధరః । భూమిశాయీ భవేత్తత్ర మునిస్సర్వాతిథిర్నృప
అక్కడ ఆకులు, మూలికలు, పండ్లు తింటూ, జటలు, గడ్డం పెంచుకుని, నేలపై పడుకుని, అందరినీ అతిథులుగా ఆహ్వానిస్తూ, మునిగా ఉండాలి, రాజా.
చర్మకాశకుశైః కుర్య్యాత్పరిధానోత్తరీయకే । తద్వత్త్రిషవణం స్నానం శస్తమస్య నరేశ్వర
తనకు పైదుస్తులు, దిగువ దుస్తులు చర్మం, చెట్టు తొక్క, లేదా దర్భతో తయారు చేసుకోవాలి. అలాగే, రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేయడం కూడా మంచిదే, రాజా.
దేవతాభ్యర్చనం హోమస్సర్వాభ్యాగతపూజనమ్ । భిక్షాబలిప్రదానం చ శస్తమస్య నరేశ్వర
దేవతలను పూజించడం, హోమం చేయడం, వచ్చిన వారిని సత్కరించడం, భిక్ష, బలి ఇవ్వడం ఇవన్నీ అతనికి శ్రేయస్కరం, రాజాధిరాజా.
వన్యస్నేహేన గాత్రాణామభ్యంగశ్చాస్య శస్యతే । తపశ్చ తస్య రాజేంద్ర శీతోష్ణాదిసహిష్ణుతా
అడవి నూనెతో శరీరానికి అభ్యంగనం చేయడం, తపస్సు చేయడం, చలి, వేడి మొదలైన వాటిని సహించడమూ అతనికి శ్రేయస్కరం, రాజేంద్ర.
యస్త్వేతాం నియతశ్చర్యాం వానప్రస్థశ్చరేన్మునిః । స దహత్యగ్నివద్దోషాఞ్జయేల్లోకాంశ్చ శాశ్వతాన్
ఈ విధంగా నియమంగా వానప్రస్థాశ్రమాన్ని ఆచరించే ముని, అగ్నిలా తన దోషాలను కాల్చి, శాశ్వత లోకాలను పొందుతాడు.
చతుర్థశ్చాశ్రమో భిక్షోః ప్రోచ్యతే యో మనీషిభిః । తస్య స్వరూపం గదతో మమ శ్రోతుం నృపార్హసి
నాలుగవ ఆశ్రమం అయిన భిక్షువు స్థితిని జ్ఞానులు వివరించారు. దాని స్వరూపం గురించి నేను చెప్పేది విను, రాజా.
పుత్రద్ర వ్యకలత్రేషు త్యక్తస్నేహో నరాధిప । చతుర్థమాశ్రమస్థానం గచ్ఛేన్నిర్ధూతమత్సరః
కుమారులు, బంధువులు, భార్యపై మమకారం విడిచిపెట్టి, అసూయ లేకుండా, నాలుగవ ఆశ్రమంలో ప్రవేశించాలి, నరాధిపా.
త్రైవర్గికాంస్త్యజేత్సర్వానారంభానవనీపతే । మిత్రాదిషు సమో మైత్రస్సమస్తేష్వేవ జంతుషు
భూమీశ్వరా, ధర్మార్థకామాలకు సంబంధించిన అన్ని పనులను విడిచిపెట్టి, స్నేహితులు మొదలైన వారందరితో సమంగా, సమస్త జీవుల పట్ల స్నేహభావంతో ఉండాలి.
జరాయుజాండజాదీనాం వాడ్మనఃకాయకర్మభిః । యుక్తః కుర్వీత న ద్రో హం సర్వసంగాంశ్చ వర్జయేత్
జరాయుజులు, అండజులు మొదలైన అన్ని ప్రాణుల పట్ల మాట, మనసు, శరీరంతో సత్కార్యాలు చేయాలి. ఎవరికీ హాని చేయకుండా, అన్ని బంధాలను విడిచిపెట్టాలి.
ఏకారాత్రస్థితిర్గ్రామే పంచరాత్రస్థితిః పురే । తథా తిష్ఠేద్యథాప్రీతిర్ద్వేషో వా నాస్య జాయతే
ఒక గ్రామంలో ఒక్క రాత్రి, పట్టణంలో అయిదు రాత్రులు ఉండాలి. ఎటువంటి మమకారం లేదా ద్వేషం కలగకుండా ఉండాలి.
ప్రాణయాత్రానిమిత్తం చ వ్యంగారే భుక్తవజ్జనే । కాలే ప్రశస్తవర్ణానాం భిక్షార్థం పర్యటేద్గృహాన్
ప్రాణాలు నిలబెట్టుకోవడానికి, ఎవరి ఇంట్లోనైనా అడగకుండా దొరికిన ఆహారం తినవచ్చు. సరైన సమయంలో, మంచి ప్రవర్తన ఉన్న వారి ఇళ్లకు భిక్ష కోసం వెళ్లాలి.
కామః క్రోధస్తథా దర్పమోహలోభాదయశ్చ యే । తాంస్తు సర్వాన్పరిత్యజ్య పరివ్రాణ్నిర్మమో భవేత్
కామం, కోపం, గర్వం, మాయ, లోభం మొదలైన వాటన్నిటిని విడిచిపెట్టి, పరివ్రాజకుడు మమకారం లేకుండా ఉండాలి.
అభయం సర్వభూతేభ్యో దత్త్వా యశ్చరతే మునిః । తస్యాపి సర్వభూతేభ్యో న భయం విద్యతే క్వచిత్
ప్రతి జీవికి భయమేమీ కలగకుండా మనస్ఫూర్తిగా భరోసా ఇచ్చి, ఆ విధంగా జీవించే మునికి, ఎక్కడా ఎవరి వల్లా కూడా భయం ఉండదు.
కృత్వాగ్నిహోత్రం స్వశరీరసంస్థం శారీరమగ్నిం స్వముఖే జుహోతి । విప్రస్తు భైక్ష్యోపహితైర్హవిర్భిశ్చితాగ్నికానాం వ్రజతి స్మ లోకాన్
తన శరీరంలోనే అగ్నిని స్థాపించి, తన నోటికే హోమం చేసే వాడు, భిక్షతో సంపాదించిన పదార్థాలతో హవిస్సులు సమర్పించే బ్రాహ్మణుడు, చితాగ్ని ప్రాప్తుల లోకాలను పొందుతాడు.
మోక్షాశ్రమం యశ్చరతే యథోక్తం శుచిస్సుఖం కల్పితబుద్ధియుక్తః । అనింధనం జ్యోతిరివ ప్రశాంతస్స బ్రహ్మలోకం శ్రయతే ద్విజాతిః
యథావిధిగా మోక్ష మార్గాన్ని అనుసరించి, పవిత్రంగా, సంతృప్తిగా, స్థిరమైన మనస్సుతో ఉండే ద్విజుడు, ఇంధనం లేని దీపంలా ప్రశాంతంగా బ్రహ్మలోకాన్ని చేరుతాడు.
సగర ఉవాచ కథితం చాతురాశ్రమ్యం చాతుర్వర్ణ్యక్రియాస్తథా । పుంసః క్రియామహం శ్రోతుమిచ్ఛామి ద్విజసత్తమ ॥ ౩,౧౦.
సగరుడు ఇలా అడిగాడు: నాలుగు ఆశ్రమాల కర్తవ్యాలు, నాలుగు వర్ణాల క్రియలు వివరించబడినవి. ఇప్పుడు, మానవుడు చేయవలసిన కర్మలు గురించి వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది, ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడా!
నిత్యనైమిత్తికాః కామ్యాః క్రియాః పుంసామశేషతః । సమాఖ్యాహి భృగుశ్రేష్ఠ సర్వజ్ఞో హ్యసి మే మతః ॥ ౩,౧౦.
భృగువంశంలో శ్రేష్ఠుడా! మానవులు చేయవలసిన నిత్య, నైమిత్తిక, కామ్య కర్మలను పూర్తిగా వివరించు. నిన్ను నేను సర్వజ్ఞుడిగా భావిస్తున్నాను.
ఔర్వ ఉవాచ యదేతదుక్తం భవతా నిత్యనైమిత్తికాశ్రయమ్ । తదహం కథయిష్యామి శృణుష్వైకమనా మమ ॥ ౩,౧౦.
ఔర్వుడు ఇలా అన్నాడు: నువ్వు అడిగిన నిత్య, నైమిత్తిక కర్మల విషయాన్ని నేను వివరంగా చెప్పుతాను. నా మాటలు ఏకాగ్రతతో విను.
జాతస్య జాతకర్మాదిక్రియాకాణ్డమశేషతః । పుత్రస్య కుర్వీత పితా శ్రాద్ధం చాభ్యుదయాత్మకమ్ ॥ ౩,౧౦.
పుట్టిన వెంటనే, తండ్రి తన కుమారునికి జాతకర్మ మొదలైన అన్ని శుభకార్యాలు, అలాగే శుభశ్రాద్ధాన్ని కూడా చేయాలి.
యుగ్మాంస్తు ప్రాడ్ముఖాన్విప్రాన్భోజయేన్మనుజేశ్వర । యథా తృప్తిస్తథా కుర్యాద్దైవం పిత్ర్యం ద్విజన్మనామ్ ॥ ౩,౧౦.
నరాధిపుడా! బ్రాహ్మణులను జంటలుగా తూర్పు దిశగా కూర్చోబెట్టి, వారి తృప్తికి అనుగుణంగా దేవతలకు, పితృదేవతలకు హవిస్సులు సమర్పించాలి.
దధ్నా యుక్తైః సబదరైర్మిశ్రాన్ పిణ్డాన్ముదా యుతః । నాన్దీముఖేభ్యస్తీర్థేన దద్యాద్దైవేన పార్థివ ॥ ౩,౧౦.
పెరుగు, యవలు, ఇతర పదార్థాలతో కలిపిన పిండాలను ఆనందంగా తయారు చేసి, నందీ ముఖంగా ఉన్నవారికి తీర్థంతో, దేవతార్పణంగా సమర్పించాలి, రాజా!
ప్రాజాపత్యేన వా సర్వముపచారం ప్రదక్షిణమ్ । కుర్వీత తత్తథాశేషవృద్ధికాలేషు భూపతే ॥ ౩,౧౦.
లేకపోతే, ప్రాజాపత్య విధానంతో అన్ని ఉపచారాలను ప్రదక్షిణగా చేయాలి. అలాగే, అన్ని శుభవృద్ధి సందర్భాలలో కూడా అలాగే చేయాలి, రాజా!
తతశ్చ నామ కుర్వీత పితైవ దశమేహని । దేవపూర్వం నరాఖ్యం హి శర్మవర్మాదిసంయుతమ్ ॥ ౩,౧౦.
ఆ తర్వాత, పదవ రోజున తండ్రి పేరు పెట్టాలి. ఆ పేరు మొదట దేవతలతో, చివర మనుషుల పేరుతో, 'శర్మ', 'వర్మ' మొదలైన పదాలతో కలిపి ఉండాలి.
శర్మేతి బ్రాహ్యణస్యోక్తం వర్మేతి క్షత్రసంశ్రయమ్ । గుప్తదాసాత్మకం నామ ప్రశస్తం వైశ్యశూద్రయోః ॥ ౩,౧౦.
'శర్మ' అనే పదం బ్రాహ్మణులకు, 'వర్మ' క్షత్రియులకు, రక్షణ లేదా సేవను సూచించే పేరు వైశ్య, శూద్రులకు శ్రేయస్కరం.