పరదారపరద్రవ్యపరహింసాసు యో రతిమ్ । న కరోతి పుమాన్భూప తోష్యతే తేన కేశవః ॥ ౩,౮.
రాజా, ఇతరుల భార్యను, ఇతరుల ధనాన్ని, ఇతరులకు హాని చేయడాన్ని ఇష్టపడని వాడిని కేశవుడు సంతోషంగా చూస్తాడు.
న తాడయతి నో హన్తి ప్రాణినో న చ హింసకః । యో మనుష్యో మనుష్యేన్ద్ర తోష్యతే తేన కేశవః ॥ ౩,౮.
ప్రాణులను కొట్టని, చంపని, హింసించని మనిషిని, మనుష్యేంద్రా, కేశవుడు సంతోషంగా చూస్తాడు.
దేవాద్విజగురూణాం చ శుశ్రూషాసు సదోద్యతః । తోష్యతే తేన గోవిన్దః పురుషేణనరేశ్వర ॥ ౩,౮.
దేవతలు, ద్విజులు, గురువులను ఎప్పుడూ సేవించడానికి సిద్ధంగా ఉండే వ్యక్తిని, నరేశ్వరా, గోవిందుడు సంతోషంగా చూస్తాడు.
యథాత్మని చ పుత్రే చ సర్వభూతేషు యత్తథా । హితకామో హరిస్తేన సర్వదా తోష్యతే సుఖమ్ ॥ ౩,౮.
తనకు, తన కుమారుడికి మేలుగా ఉండాలని కోరినట్లు, అన్ని ప్రాణులకు కూడా మేలు కావాలని కోరే వాడిని హరి ఎప్పుడూ సంతోషంగా, ఆనందంగా చూస్తాడు.
యస్య రాగాదిదోషేణ న దుష్టం నృప మానసమ్ । విశుద్ధచేతసా విష్ణుస్తోష్యతే తేన సర్వదా ॥ ౩,౮.
ఓ రాజా! ఎవరి మనస్సు రాగాది దోషాలతో కలుషితమవ్వదో, ఎవరి హృదయం నిర్మలంగా ఉంటుందో, వారు ఎప్పుడూ విష్ణువును సంతుష్టిపరచగలుగుతారు.
వర్ణాశ్రమేషు యే ధర్మాః శాస్త్రోక్తా మునిసత్తమ । తేషు తిష్ఠన్నరో విష్ణుమాదుష్టం నృప మానసమ్ ॥ ౩,౮.
ఓ మునిశ్రేష్ఠా! వర్ణాశ్రమాలలో శాస్త్రంలో చెప్పిన ధర్మాలను ఎవరు కలుషితమైన మనస్సు లేకుండా ఆచరిస్తారో, వారు విష్ణువుకు ప్రీతికరులు అవుతారు.
సగర ఉవాచ తదహం శ్రోతుమిచ్ఛమి వర్ణధర్మానశేషతః । తథైవాశ్రమధర్మంశ్చ ద్విజవర్య బ్రవీహి తాన్ ॥ ౩,౮.
సాగరుడు ఇలా అన్నాడు: అందువల్ల, వర్ణధర్మాలను పూర్తిగా వినాలని నేను కోరుతున్నాను. అలాగే ఆశ్రమధర్మాలను కూడా తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను. ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! వాటిని నాకు వివరించండి.
ఔర్వ ఉవాచ బ్రాహ్మణక్షత్రియవిశాం శుద్రాణాం చ యథాకమమ్ । త్వమేకాగ్రమతిర్భూత్వా శృణు ధర్మాన్మయోదితాన్ ॥ ౩,౮.
ఔర్వుడు ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్రుల వారి వారి కర్తవ్యాలను నేను చెప్పబోతున్నాను. నీవు ఏకాగ్రతతో విను.
దానం దద్యాద్యజేద్దేవాన్ యజ్ఞిః స్వాధ్యాయతత్పరః । నిత్యోదకీ భవేద్విప్రః కుర్యాచ్చాగ్నిపరిగ్రహమ్ ॥ ౩,౮.
బ్రాహ్మణుడు దానం చేయాలి, దేవతలను యజ్ఞాలతో పూజించాలి, విద్యాభ్యాసంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి, ఎప్పుడూ నీరు అందించాలి, అగ్ని స్వీకారం చేయాలి.
వృత్త్యర్థం యాజయేచ్చాన్యానన్యానధ్యాపయేత్తథా । కుర్యాత్ప్రతిగ్రహాదానంశుక్లార్థాన్న్యాయతో ద్విజః ॥ ౩,౮.
జీవిక కోసం బ్రాహ్మణుడు ఇతరులకు యజ్ఞాలు చేయించవచ్చు, ఇతరులకు విద్య బోధించవచ్చు, పవిత్రమైన పనుల కోసం ధర్మబద్ధంగా దానం స్వీకరించవచ్చు.
సర్వభూతహితం కుర్యాన్నాహితం కస్యాచిద్ద్విజః । మైత్రీ సమస్తభూతేషు బ్రాహ్మణస్యోత్తమం ధనమ్ ॥ ౩,౮.
బ్రాహ్మణుడు అన్ని జీవుల మేలుకోసం పని చేయాలి, ఎవరికి హానిచేయకూడదు. సమస్త ప్రాణులతో స్నేహం బ్రాహ్మణునికి గొప్ప సంపద.
గ్రావ్ణిరత్నే చ పారక్యే సమబుద్ధిర్భవేద్ద్విజః । ఋతావభిగమః పత్న్యాం శస్తతే చాస్య పార్థివ ॥ ౩,౮.
బ్రాహ్మణుడు రాళ్లు, రత్నాలు, ఇతరుల వస్తువులను సమానంగా చూడాలి. భార్యను ఋతుకాలంలో మాత్రమే సమీపించడాన్ని రాజా! ప్రశంసించబడింది.
దానాని దద్యాదిచ్ఛాతో ద్విజేభ్యః క్షత్రియోపి వా । యజేచ్చ వివిధైర్యజ్ఞైరధీయీత చ పార్థివః ॥ ౩,౮.
క్షత్రియుడు కూడా తన ఇష్టానుసారం బ్రాహ్మణులకు దానం చేయవచ్చు, వివిధ యజ్ఞాలు చేయవచ్చు, విద్యాభ్యాసం చేయవచ్చు, ఓ రాజా!
శస్త్రాజీవో మహీరక్షా ప్రవరా తస్య జీవికా । తత్రాపి ప్రథమః కల్పః పృథివీపరిపారనమ్ ॥ ౩,౮.
క్షత్రియునికి ఆయుధంతో జీవనం సాగించడం, భూమిని రక్షించడం ప్రధాన జీవికలు. వాటిలో భూమిని కాపాడటమే అత్యుత్తమం.
ధరిత్రీపాలనేనైవ కృతకృత్యా నరాధిపాః । భవన్తి తృపతేరంశా యతో యజ్ఞాదికర్మణామ్ ॥ ౩,౮.
భూమిని రక్షించడం ద్వారా రాజులు తమ కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చినవారవుతారు; వారు యజ్ఞాదికర్మల ఫలాన్ని పొందుతారు.
దుష్టానాం శాసనాద్రాజా శిష్టానాం పరిపాలనాత్ । ప్రాప్నోత్యభిమతాంల్లోకాన్వర్ణసంస్థాం కరోతి యః ॥ ౩,౮.
దుష్టులను శిక్షించడం, శిష్టులను కాపాడటం ద్వారా రాజు కోరిన లోకాలను పొందుతాడు; వర్ణవ్యవస్థను స్థాపిస్తాడు.
పాశుపాల్యం చ వాణిజ్యం కృషిం చ మనుజేశ్వర । వైశ్యాయ జీవికాం బ్రహ్మా దదౌ లోకపితామహః ॥ ౩,౮.
ఓ మనుజేశ్వరా! పశుపోషణ, వ్యాపారం, వ్యవసాయం — ఇవన్నీ వైశ్యునికి బ్రహ్మదేవుడు ఇచ్చిన జీవనోపాధులు.
తస్యాప్యధ్యయనం యజ్ఞో దానం ధర్మశ్చ శస్యతే । నిత్యనైమిత్తికాదీనామనుష్ఠానం చ కర్మణామ్ ॥ ౩,౮.
వైద్యునికీ విద్యాభ్యాసం, యజ్ఞం, దానం, ధర్మాచరణం, నిత్యకర్మలు, నైమిత్తికకర్మలు చేయడం ప్రశంసించబడింది.
ద్విజాతిసంశ్రితం కర్మ తాదర్థ్యం తేన పోషణమ్ । క్రయవిక్రయజైర్వాపి ధనైః కారూద్భవేన వా ॥ ౩,౮.
వైశ్యుని పని ద్విజాతులకు సంబంధించినది; ఆ ద్వారా వారిని పోషించాలి. కొనుగోలు, అమ్మకం ద్వారా వచ్చిన సంపదతో గానీ, వృత్తి ద్వారా గానీ పోషణ చేయాలి.
శుద్రస్య సన్నతిః శౌచం సేవా స్వామిన్యమాయయా । అమన్త్రయజ్ఞో హ్యస్తేయం తత్సంగో విప్రరక్షణమ్ ॥ ౩,౮.
శూద్రునికి వినయము, శుద్ధత, సేవ, యజమానిపై విశ్వాసం, మంత్రాలు లేకుండా యజ్ఞం, దొంగతనం చేయకపోవడం, సత్సంగతి, బ్రాహ్మణులను రక్షించడం — ఇవి ధర్మాలు.
దానం చ దద్యాచ్ఛూద్రోపి పాకయజ్ఞైర్యజేత చ । పిత్ర్యాదికం చ తత్సర్వం శుద్రః కుర్వీత తేన వై ॥ ౩,౮.
శూద్రుడు కూడా దానం చేయవచ్చు, పాకయజ్ఞాలతో పూజించవచ్చు, పితృకర్మాదికం అన్నీ చేయవచ్చు.
భృత్యాదిభరణార్థాయ సర్వేషాం చ పరిగ్రహః । ఋతుకాలేభిగమనం స్వదారేషు మహీపతే ॥ ౩,౮.
భృత్యులు మొదలైనవారిని పోషించేందుకు అందరూ సంపదను స్వీకరించవచ్చు; స్వంత భార్యలను ఋతుకాలంలో మాత్రమే సమీపించాలి, ఓ రాజా!
దయా సమస్తభూతేషు తితిక్షా నాతిమానితా । సత్యం శౌచమనాయాసో మఙ్గలం ప్రియవాదితా ॥ ౩,౮.
ప్రతి జీవికి దయ చూపడం, సహనం, అహంకారం లేకపోవడం, నిజాయితీ, శుద్ధత, మనశ్శాంతి, శుభత, మధురంగా మాట్లాడటం — ఇవన్నీ మంచితనానికి లక్షణాలు.
మైత్ర్యస్పృహా తథా తద్వదకార్పణ్యంనరేశ్వర । అనుసూయా చ సామాన్యవర్ణానాం కథితా గుణాః ॥ ౩,౮.
ప్రేమగా ఉండటం, లోభం లేకపోవడం, దానశీలత, అసూయ లేకపోవడం — ఇవి సాధారణ ప్రజలందరికీ ఉన్న మంచి లక్షణాలుగా చెప్పబడ్డాయి, ఓ రాజా.
ఆశ్రమాణాం చ సర్వేషామేతే సామాన్యలక్షణాః । గుణాంస్తథావద్ధర్మాంశ్చ విప్రాదీనామిమాఞ్ఛృణు ॥ ౩,౮.
ఈ లక్షణాలు అన్ని ఆశ్రమాలకు కూడా సాధారణంగా వర్తిస్తాయి. ఇప్పుడు బ్రాహ్మణుడు మొదలైనవారి ప్రత్యేకమైన ధర్మాలు, గుణాలు కూడా విను.
క్షాత్త్రం కర్మ ద్విజస్యోక్తం వైశ్యం కర్మ తథా పది । రాజన్యస్య చ వైశ్యోక్తం శూద్రకర్మ న చైతయోః ॥ ౩,౮.
క్షత్రియుని పని ద్విజులకు చెప్పబడింది; అలాగే వైశ్యుని పని కూడా అవసరమైతే చేయవచ్చు. కానీ శూద్రుని పని వీరిద్దరికీ వర్తించదు.
సామర్థ్యే సతి తత్త్యాజ్యముభాభ్యామపి పార్థివ । తదేవాపది కర్తవ్యం న కుర్యాత్కర్మసంకరమ్ ॥ ౩,౮.
శక్తి ఉన్నప్పుడు, అవసరమైతే మాత్రమే ఆ పనులను వీరిద్దరూ చేయాలి, ఓ రాజా. సాధారణంగా వాటిని వదిలేయాలి; వర్ణాల పనులను కలిపి చేయకూడదు.
ఇత్యేతే కథితా రాజన్వర్ణధర్మా మయా తవ । ధర్మానాశ్రమిణాం సమ్యగ్బ్రువతో మే నిశామయ ॥ ౩,౮.
ఇలా వర్ణధర్మాలను నీకు వివరించాను, రాజా. ఇప్పుడు ఆశ్రమధర్మాలను కూడా సరిగ్గా చెబుతాను, విను.
ఔర్వ ఉవాచ । బాలః కృతోపనయనో వేదాహరణతత్పరః । గురుగేహే వసేద్భూప బ్రహ్మచారీ సమాహితః
ఔర్వుడు ఇలా అన్నాడు: ఉపనయనం అయిన బాలుడు, వేదపఠనంలో నిమగ్నమై, గురువు ఇంట్లో బ్రహ్మచారి గా శ్రద్ధతో నివసించాలి, ఓ రాజా.
శౌచా చారవ్రతం తత్ర కార్య్యం శుశ్రూషణం గురోః । వ్రతాని చరతా గ్రాహ్యో వేదశ్చ కృతబుద్ధినా
అక్కడ శుద్ధత, మంచి ప్రవర్తన, వ్రతాలు పాటించాలి; గురువుకు సేవ చేయాలి. వ్రతాలు పాటిస్తూ, దృఢ సంకల్పంతో వేదాన్ని నేర్చుకోవాలి.