సగరః ప్రణిపత్త్యైనమౌర్వం పప్రచ్ఛభార్గవమ్ । విష్ణోరారాధనోపాయసంబన్ధం మునిసత్తమ ॥ ౩,౮.
సాగరుడు నమస్కరించి, భార్గవ వంశజుడైన ఔర్వ మునిని విష్ణువు పూజించడానికి మార్గం ఏమిటో అడిగాడు.
ఫలం చారాధితే విష్ణో యత్పుంసామభిజాయతే । స చాహ పృష్టో యత్నేన తస్మై తన్మేఖిలం శృణు ॥ ౩,౮.
విష్ణువును పూజించినప్పుడు మనుషులకు కలిగే ఫలం ఏమిటో కూడా సాగరుడు అడిగాడు. ఔర్వుడు ఆ ప్రశ్నకు ఎంతో శ్రద్ధగా సమాధానం చెప్పాడు. నేను నీకు అన్నీ వివరంగా చెబుతాను, విను.
ఔర్వ ఉవాచ భౌమం మనోరథం స్వర్గం స్వర్గే రమ్యం చ యత్పదమ్ । ప్రాప్నోత్యారాధితే విష్ణౌ నిర్వాణమపి చోత్తమమ్ ॥ ౩,౮.
ఔర్వుడు ఇలా అన్నాడు: విష్ణువును పూజిస్తే భూమిపై కోరుకున్న కోరికలు, స్వర్గంలో ఆనందమైన స్థానం, ఇంకా పరమ శాంతి అయిన మోక్షం కూడా లభిస్తాయి.
యద్యదిచ్ఛతి యావచ్చ ఫలమారాధితేఽచ్యుతే । తత్తదాప్నోతి రాజేన్ద్ర భూరి స్వల్పమథాపి వా ॥ ౩,౮.
రాజేంద్రా, ఎవరు ఏ ఫలితాన్ని ఎంతవరకు కోరుకుంటారో, అచ్యుతుని పూజిస్తే వారు పెద్దదైనా, చిన్నదైనా ఆ ఫలితాన్ని పొందుతారు.
యత్తు పృచ్ఛసి భూపాల కథామారాధ్యతే హరిః । తదహం సకలం తుభ్యం కథయామి నిబోధ మే ॥ ౩,౮.
భూపాలా, హరిదేవుడు ఎలా పూజించబడతాడో నువ్వు అడిగినదాన్ని నేను నీకు పూర్తిగా చెబుతాను. శ్రద్ధగా విను.
వర్ణాశ్రమాచారవతా పురుషేణపరః పుమాన్ । విష్ణురారాధ్యతే పన్థా నాన్యస్తత్తోషకారకః ॥ ౩,౮.
వర్ణాశ్రమ ధర్మాన్ని పాటించే మనిషి పరమాత్మను పూజించగలడు. ఆయనను సంతుష్టిపర్చే మరో మార్గం లేదు.
యజన్యజ్ఞాన్యజత్యేనం జపన్త్యేనం జపన్నృప । నిఘ్నన్నన్యాన్హినస్త్యేనం సర్వభూతో యతో హరిః ॥ ౩,౮.
యజ్ఞాలు చేయడం, జపాలు చేయడం, శత్రువులను సంహరించడం, ఇతరులను హింసించడం ద్వారా హరిదేవుడు పూజించబడతాడు. ఎందుకంటే హరి అన్నీ ప్రాణులలో ఉన్నాడు.
తస్మాత్సదాచారవతా పురుషేణ జనార్దనః । ఆరాధ్యస్తు స్వవర్ణోక్తధర్మానుష్ఠానకారిమా ॥ ౩,౮.
కాబట్టి, మంచి ఆచారాన్ని పాటించే, తన వర్ణానికి అనుగుణంగా కర్తవ్యాలను నెరవేర్చే వ్యక్తి జనార్దనుని పూజించాలి.
బ్రాహ్మణః క్షత్రియో వైశ్యః శుద్రశ్చ పృథివీపతే । స్వధర్మతత్పరో విష్ణుమారాధయతి నాన్యథా ॥ ౩,౮.
భూమిపతీ, బ్రాహ్మణుడు, క్షత్రియుడు, వైశ్యుడు, శూద్రుడు ఎవరు అయినా తన స్వధర్మాన్ని నిబద్ధతతో ఆచరిస్తే విష్ణువును పూజించినవారవుతారు. వేరే విధంగా కాదు.
పరాపవాదం పైశున్యమనృతం చ న భాషతే । అన్యోద్వేగకరం వాపి తోష్యతే తేనకేశవః ॥ ౩,౮.
ఇతరుల గురించి చెడుగా మాట్లాడని, దుర్మార్గంగా నిందించని, అబద్ధం చెప్పని, ఇతరులకు బాధ కలిగించే మాటలు మాట్లాడని వ్యక్తిని కేశవుడు సంతోషిస్తాడు.
పరదారపరద్రవ్యపరహింసాసు యో రతిమ్ । న కరోతి పుమాన్భూప తోష్యతే తేన కేశవః ॥ ౩,౮.
రాజా, ఇతరుల భార్యను, ఇతరుల ధనాన్ని, ఇతరులకు హాని చేయడాన్ని ఇష్టపడని వాడిని కేశవుడు సంతోషంగా చూస్తాడు.
న తాడయతి నో హన్తి ప్రాణినో న చ హింసకః । యో మనుష్యో మనుష్యేన్ద్ర తోష్యతే తేన కేశవః ॥ ౩,౮.
ప్రాణులను కొట్టని, చంపని, హింసించని మనిషిని, మనుష్యేంద్రా, కేశవుడు సంతోషంగా చూస్తాడు.
దేవాద్విజగురూణాం చ శుశ్రూషాసు సదోద్యతః । తోష్యతే తేన గోవిన్దః పురుషేణనరేశ్వర ॥ ౩,౮.
దేవతలు, ద్విజులు, గురువులను ఎప్పుడూ సేవించడానికి సిద్ధంగా ఉండే వ్యక్తిని, నరేశ్వరా, గోవిందుడు సంతోషంగా చూస్తాడు.
యథాత్మని చ పుత్రే చ సర్వభూతేషు యత్తథా । హితకామో హరిస్తేన సర్వదా తోష్యతే సుఖమ్ ॥ ౩,౮.
తనకు, తన కుమారుడికి మేలుగా ఉండాలని కోరినట్లు, అన్ని ప్రాణులకు కూడా మేలు కావాలని కోరే వాడిని హరి ఎప్పుడూ సంతోషంగా, ఆనందంగా చూస్తాడు.
యస్య రాగాదిదోషేణ న దుష్టం నృప మానసమ్ । విశుద్ధచేతసా విష్ణుస్తోష్యతే తేన సర్వదా ॥ ౩,౮.
ఓ రాజా! ఎవరి మనస్సు రాగాది దోషాలతో కలుషితమవ్వదో, ఎవరి హృదయం నిర్మలంగా ఉంటుందో, వారు ఎప్పుడూ విష్ణువును సంతుష్టిపరచగలుగుతారు.
వర్ణాశ్రమేషు యే ధర్మాః శాస్త్రోక్తా మునిసత్తమ । తేషు తిష్ఠన్నరో విష్ణుమాదుష్టం నృప మానసమ్ ॥ ౩,౮.
ఓ మునిశ్రేష్ఠా! వర్ణాశ్రమాలలో శాస్త్రంలో చెప్పిన ధర్మాలను ఎవరు కలుషితమైన మనస్సు లేకుండా ఆచరిస్తారో, వారు విష్ణువుకు ప్రీతికరులు అవుతారు.
సగర ఉవాచ తదహం శ్రోతుమిచ్ఛమి వర్ణధర్మానశేషతః । తథైవాశ్రమధర్మంశ్చ ద్విజవర్య బ్రవీహి తాన్ ॥ ౩,౮.
సాగరుడు ఇలా అన్నాడు: అందువల్ల, వర్ణధర్మాలను పూర్తిగా వినాలని నేను కోరుతున్నాను. అలాగే ఆశ్రమధర్మాలను కూడా తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను. ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! వాటిని నాకు వివరించండి.
ఔర్వ ఉవాచ బ్రాహ్మణక్షత్రియవిశాం శుద్రాణాం చ యథాకమమ్ । త్వమేకాగ్రమతిర్భూత్వా శృణు ధర్మాన్మయోదితాన్ ॥ ౩,౮.
ఔర్వుడు ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్రుల వారి వారి కర్తవ్యాలను నేను చెప్పబోతున్నాను. నీవు ఏకాగ్రతతో విను.
దానం దద్యాద్యజేద్దేవాన్ యజ్ఞిః స్వాధ్యాయతత్పరః । నిత్యోదకీ భవేద్విప్రః కుర్యాచ్చాగ్నిపరిగ్రహమ్ ॥ ౩,౮.
బ్రాహ్మణుడు దానం చేయాలి, దేవతలను యజ్ఞాలతో పూజించాలి, విద్యాభ్యాసంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి, ఎప్పుడూ నీరు అందించాలి, అగ్ని స్వీకారం చేయాలి.
వృత్త్యర్థం యాజయేచ్చాన్యానన్యానధ్యాపయేత్తథా । కుర్యాత్ప్రతిగ్రహాదానంశుక్లార్థాన్న్యాయతో ద్విజః ॥ ౩,౮.
జీవిక కోసం బ్రాహ్మణుడు ఇతరులకు యజ్ఞాలు చేయించవచ్చు, ఇతరులకు విద్య బోధించవచ్చు, పవిత్రమైన పనుల కోసం ధర్మబద్ధంగా దానం స్వీకరించవచ్చు.
సర్వభూతహితం కుర్యాన్నాహితం కస్యాచిద్ద్విజః । మైత్రీ సమస్తభూతేషు బ్రాహ్మణస్యోత్తమం ధనమ్ ॥ ౩,౮.
బ్రాహ్మణుడు అన్ని జీవుల మేలుకోసం పని చేయాలి, ఎవరికి హానిచేయకూడదు. సమస్త ప్రాణులతో స్నేహం బ్రాహ్మణునికి గొప్ప సంపద.
గ్రావ్ణిరత్నే చ పారక్యే సమబుద్ధిర్భవేద్ద్విజః । ఋతావభిగమః పత్న్యాం శస్తతే చాస్య పార్థివ ॥ ౩,౮.
బ్రాహ్మణుడు రాళ్లు, రత్నాలు, ఇతరుల వస్తువులను సమానంగా చూడాలి. భార్యను ఋతుకాలంలో మాత్రమే సమీపించడాన్ని రాజా! ప్రశంసించబడింది.
దానాని దద్యాదిచ్ఛాతో ద్విజేభ్యః క్షత్రియోపి వా । యజేచ్చ వివిధైర్యజ్ఞైరధీయీత చ పార్థివః ॥ ౩,౮.
క్షత్రియుడు కూడా తన ఇష్టానుసారం బ్రాహ్మణులకు దానం చేయవచ్చు, వివిధ యజ్ఞాలు చేయవచ్చు, విద్యాభ్యాసం చేయవచ్చు, ఓ రాజా!
శస్త్రాజీవో మహీరక్షా ప్రవరా తస్య జీవికా । తత్రాపి ప్రథమః కల్పః పృథివీపరిపారనమ్ ॥ ౩,౮.
క్షత్రియునికి ఆయుధంతో జీవనం సాగించడం, భూమిని రక్షించడం ప్రధాన జీవికలు. వాటిలో భూమిని కాపాడటమే అత్యుత్తమం.
ధరిత్రీపాలనేనైవ కృతకృత్యా నరాధిపాః । భవన్తి తృపతేరంశా యతో యజ్ఞాదికర్మణామ్ ॥ ౩,౮.
భూమిని రక్షించడం ద్వారా రాజులు తమ కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చినవారవుతారు; వారు యజ్ఞాదికర్మల ఫలాన్ని పొందుతారు.
దుష్టానాం శాసనాద్రాజా శిష్టానాం పరిపాలనాత్ । ప్రాప్నోత్యభిమతాంల్లోకాన్వర్ణసంస్థాం కరోతి యః ॥ ౩,౮.
దుష్టులను శిక్షించడం, శిష్టులను కాపాడటం ద్వారా రాజు కోరిన లోకాలను పొందుతాడు; వర్ణవ్యవస్థను స్థాపిస్తాడు.
పాశుపాల్యం చ వాణిజ్యం కృషిం చ మనుజేశ్వర । వైశ్యాయ జీవికాం బ్రహ్మా దదౌ లోకపితామహః ॥ ౩,౮.
ఓ మనుజేశ్వరా! పశుపోషణ, వ్యాపారం, వ్యవసాయం — ఇవన్నీ వైశ్యునికి బ్రహ్మదేవుడు ఇచ్చిన జీవనోపాధులు.
తస్యాప్యధ్యయనం యజ్ఞో దానం ధర్మశ్చ శస్యతే । నిత్యనైమిత్తికాదీనామనుష్ఠానం చ కర్మణామ్ ॥ ౩,౮.
వైద్యునికీ విద్యాభ్యాసం, యజ్ఞం, దానం, ధర్మాచరణం, నిత్యకర్మలు, నైమిత్తికకర్మలు చేయడం ప్రశంసించబడింది.
ద్విజాతిసంశ్రితం కర్మ తాదర్థ్యం తేన పోషణమ్ । క్రయవిక్రయజైర్వాపి ధనైః కారూద్భవేన వా ॥ ౩,౮.
వైశ్యుని పని ద్విజాతులకు సంబంధించినది; ఆ ద్వారా వారిని పోషించాలి. కొనుగోలు, అమ్మకం ద్వారా వచ్చిన సంపదతో గానీ, వృత్తి ద్వారా గానీ పోషణ చేయాలి.
శుద్రస్య సన్నతిః శౌచం సేవా స్వామిన్యమాయయా । అమన్త్రయజ్ఞో హ్యస్తేయం తత్సంగో విప్రరక్షణమ్ ॥ ౩,౮.
శూద్రునికి వినయము, శుద్ధత, సేవ, యజమానిపై విశ్వాసం, మంత్రాలు లేకుండా యజ్ఞం, దొంగతనం చేయకపోవడం, సత్సంగతి, బ్రాహ్మణులను రక్షించడం — ఇవి ధర్మాలు.