సప్త ద్రీపాని పాతాల-వీథ్యశ్వ సుమహామునే । సప్త లోకా యేఽన్తరస్థా బ్రహ్మాణ్డస్యాస్య సర్వతః
మహామునీంద్రా! ఈ బ్రహ్మాండంలో ఏడు ద్వీపాలు, పాతాళ మార్గాలు, లోపల ఉన్న ఏడు లోకాలు అన్నీ సమస్తంగా ఉన్నాయి.
స్థూలైః సూక్ష్మైస్తథా సూక్ష్మాత్ సూక్ష్మైః సూక్ష్మతరైస్తథా । స్థూలైః స్థూలతరైశ్చైవ సర్వప్రాణిభిరావృతమ్
ఇది స్థూలమైన, సూక్ష్మమైన, ఇంకా సూక్ష్మమైన, స్థూలమైన, ఇంకా స్థూలమైన అన్ని జీవులతో నిండి ఉంది.
అఙ్గు లస్యాష్టభాగోఽపి న సోఽస్తి మునిసత్తమ । న సాన్తి ప్రాణినో యత్ర కర్మబాన్ధనిబన్ధనాః
మహర్షీ! ఈ బ్రహ్మాండంలో కర్మ బంధనాలతో కూడిన జీవులు లేని చోటు, వేలి ఎనిమిదవ భాగం కూడా లేదు.
సర్వే చైత వశం యాన్తి యమస్య భగవన్ । కిల । ఆయుషోఽన్తే తథా యాన్తి యాతనాస్తత్ప్రచోదితాః
భగవంతుడా! ఈ సర్వ జీవులు, ఆయుష్కాలం పూర్తయిన తర్వాత, తప్పకుండా యముని అధీనానికి వెళ్లి, ఆయా శిక్షలకు గురవుతారు.
యాతనాభ్యః పరిభ్రష్టా దేవాద్యాస్వథ యోనిషు । జన్తవః పరివర్తన్తే శాస్త్రాణామేష నిర్ణాయః
యాతనల నుండి తప్పించుకున్న దేవతల మొదలైన జీవులు, మళ్ళీ మళ్ళీ వివిధ జన్మల్లో తిరుగుతారు. ఇది శాస్త్రాల నిర్ణయం.
సోఽహమిచ్ఛామి తచ్ఛ్రోతు యమస్య వశవర్త్తినః । న భవన్తి నరా యన తత్ కర్మం కథయామలమ్
నేను యముని అధికారానికి లోబడినవారి గురించి వినాలని కోరుతున్నాను. పాపరహితుడా! యముని వశానికి పడకుండా ఉండే కర్మలను చెప్పు.
పరాశర ఉవాచ । అయమేవ మునే ! ప్రశ్రో నకులేన మహాత్మనా । పృష్టః పితామహః ప్రాహ భీష్మో యత్ తచ్ఛృణుష్వ మే
పరాశరుడు చెప్పాడు: మునీంద్రా! ఇదే ప్రశ్నను మహాత్ముడైన నకులుడు అడిగాడు. అప్పుడు భీష్ముడు చెప్పిన మాటలు విను.
భీష్మ ఉవాచ । పురా సమాగతో వత్స ! సఖా కాలిఙ్గకో ద్రిజః । సమాము పృష్టో వై మయా జాతిస్మరో మునిః
భీష్ముడు చెప్పాడు: ఓ కుమారా! ఒకసారి నా మిత్రుడు, గత జన్మలు గుర్తు చేసుకునే కలింగక బ్రాహ్మణుడు నా దగ్గరకు వచ్చాడు. నేను అతనిని ప్రశ్నించాను.
తేనాఖ్యాతమిదఞ్చ దమిత్థఞ్చైతదూ భవిష్యతి । తథా చ తదభూద్ వత్స! యథోక్తం తేన ధీమతా
ఆ జ్ఞాని గతంలో జరిగినది, జరుగుతున్నది, భవిష్యత్తులో జరిగేది అన్నీ వివరంగా చెప్పాడు. అతను చెప్పినట్లే అన్నీ జరిగాయి.
స పృష్టశ్వ మయా భూయః శ్రదృధానవతా ద్రిజః । యదూ యదాహ న తదూ దృమన్యథా హి మయా క్వచిత్
ఆ బ్రాహ్మణుడిని నేను విశ్వాసంతో మళ్ళీ ప్రశ్నించాను. అతను చెప్పినది ఎప్పుడూ తప్పుగా తేలలేదు.
ఏకదా తు మయా పృష్టం యదేతద్ భవతోదితమ్ । ప్రాహ కాలిఙ్గకో విప్రః స్మృత్వా తస్య మునేర్వచః
ఒకసారి నేను అడిగిన ప్రశ్నను, ఇప్పుడు నువ్వు అడిగినదాన్ని, ఆ బ్రాహ్మణుడు ఆ మునివాక్యాన్ని గుర్తు చేసుకుని వివరించాడు.
జాతిస్మరేణ కథితో రహస్యః పరమో మమ । యమ-కిఙ్గరయోర్యోఽభూత్ సంవాదస్తం బ్రవీమి తే
ఆ జ్ఞాని నాకు పరమ రహస్యాన్ని చెప్పాడు. అది యముని దూతల మధ్య జరిగిన సంభాషణ. అదే నేను నీకు చెబుతాను.
స్వపురుషమభివీక్ష్య పాశహ్సతం వదతి యమః కిల తస్య కర్ణామూలే । పరిహర మధుసూదనప్రపన్నాన్ ప్రభురహమన్యనృణాం న వైష్ణవానామ్
తన దూత చేతిలో పాశం పట్టుకుని ఉన్నవాడిని చూసి, యముడు అతని చెవిలో ఇలా అంటాడట: 'మధుసూదనుని ఆశ్రయించినవారిని విడిచిపెట్టు. నేను ఇతరులపై అధికారం కలిగి ఉన్నాను, విష్ణుభక్తులపై కాదు.'
అహమమరఘణర్చితేన ధాత్రా యమ ఇతి లోకహితాహితే నియుక్తః । హరిగురువశగోఽస్మి న స్వతన్త్రః ప్రభవతి సంయమనే మమాపి విష్ణుః
'దేవతలు పూజించే సృష్టికర్త నన్ను యమునిగా నియమించాడు. లోకానికి మేలు, చెడు కోసం నేను నియమితుడిని. కానీ హరిదేవుని, ఆయన గురువుల ఆజ్ఞకు లోబడినవాడిని. నాకు స్వతంత్రత లేదు. విష్ణువు నా నియంత్రణకూ అధిపతి.'
కటకముకుటకర్ణికాదిబేదైః కనకమభేదమపీష్యతే యథైకమ । సురపశుమనుజాదికల్పనాభి హరిరఖిలాభిరుదీర్య్యతే తథైకః
బంగారం కడులు, కిరీటాలు, చెవి ఆభరణాలు వంటి రూపాల్లో ఉన్నా, అది బంగారమే అని మనం భావించటం లాంటిది. అలాగే దేవుడు, జంతువు, మనిషి అనే భావాలతో హరిదేవుడు వివిధ రూపాల్లో చెప్పబడినా, ఆయన ఒక్కరే.
క్షితిజలపరమాణావోఽనిలాన్తే పునరపి యాన్తి యథైకతాం ధరివ్యాః । సురపశుమనుజాదయస్తథాన్తే గుణకలుషేణ సనాతనేన తేన
భూమి, నీరు, అణువులు చివరికి మళ్లీ ఒక్కటవుతాయి. అలాగే దేవతలు, జంతువులు, మనుషులు మొదలైనవారు కూడా గుణమాలినత్వం వల్ల చివరికి కలిసిపోతారు.
హరిమమరగణర్చితాఞఘ్రిపహ్మం ప్రణమతి యః పరమార్థతో హి మర్త్త్యః । తమపగతసమస్తపాపబన్ధం వ్రజ పరిహ్టత్య యథాగ్రిగాజ్యసిక్తమ్
దేవతలు పూజించే హరిదేవుని పద్మపాదాలను నిజంగా నమస్కరించే మానవుడు, అన్ని పాపబంధాల నుండి విముక్తుడై, నెయ్యి అగ్నిలో కలిసినట్టు, మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
ఇతి యమవచనం నిశమ్య పాశీ కథయ మమ విభో ! సమస్తధాతు యమపురుషస్తమువాచ ధర్మరాజమ్ । ర్భవతి హరేః ఖలు యాదృశోఽస్య భక్తః
యముని మాటలు విని, పాశధారి యమదూతుడు ఇలా అడిగాడు: 'ప్రభూ! అన్ని ప్రాణులలో విష్ణుభక్తుడి స్థితి ఎలా ఉంటుంది?' అప్పుడు యముని దూత ధర్మరాజుని ఇలా అన్నాడు: 'హరిదేవునికి ఎంత భక్తి ఉంటే, అతని స్థితి అంతే.'
న చలతి నిజవర్ణాధర్మతో యః సమమతిరాత్మసుహ్టదవిపక్షపక్షే న హరతి న చ హన్తి కిఞ్చిదుచ్చైః సితమనసం తమవైహి విష్ణభక్తమ్
తన వర్ణానికి సంబంధించిన ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టని వాడు, స్నేహితుడు శత్రువుల పట్ల సమభావంతో ఉండేవాడు, ఎవరినీ దోచని, ఎవరినీ హతమార్చని, whose mind is pure—know him to be a devotee of Vishnu. మనసు నిర్మలంగా ఉండే వాడిని విష్ణుభక్తుడిగా తెలుసుకో.
కలికలూషమలేన యస్య నాత్మా విమలమతేర్మలినీకృతోఽస్తమోహే । మనసి కృతజనార్దనం మనుష్యం సతతమవేహి హరరతీవ భక్తమ్
కలియుగపు మలినత వల్ల అతని ఆత్మ కలుషితం కాకుండా, మనస్సు మోహంతో మురికిపడకుండా, జనార్దనుడిని హృదయంలో స్థాపించుకున్న మనిషిని ఎప్పుడూ హరిభక్తుడిగా తెలుసుకో.
కనకమపి రహస్యవేక్ష్య బుద్ధయా తృర్ణామివ యః సమవైతి వై పరస్వమ । భవతి చ భగవత్యనన్యచేతాః పురుషవరం తమవేహి విష్ణుభక్తమ్
బంగారం అయినా పరధనాన్ని గడ్డి లాంటిదిగా భావించే వాడు, మనస్సంతా భగవంతుడి మీదే నిలిపే వాడు, అలాంటి ఉత్తమ పురుషుడిని విష్ణుభక్తుడిగా తెలుసుకో.
స్ఫటికగిరిశిలామలః క్వ బిష్ణుర్మనసి నృణాం క్వ చ మత్సరాదిదోషః । న హి తుహినమయూఖరశ్మిపుఞ్జ భవతి హుతాశనదీప్తిజః ప్రతాపః
స్ఫటిక పర్వతం ఎంత నిర్మలమో, మనుషుల హృదయాల్లో అసూయ మొదలైన దోషాలు కూడా అంతే దూరంగా ఉంటాయి. చల్లని చంద్రకాంతిలో అగ్ని వేడి ఉండలేనట్లు, విష్ణుభక్తుని హృదయంలో అవి ఉండవు.
విమలమతివిమత్సరః ప్రశాన్తః శుచిచరితోఽఖిలసత్వమిత్రబూతః । ప్రియహితవచనోఽస్తమానమాయో వసతి సదా హ్టది తస్య వాసుదేవః
నిర్మలుడు, అసూయ లేని వాడు, ప్రశాంతుడు, శుభచరిత్ర గలవాడు, అన్ని జీవులకు మిత్రుడు, మధురమైన, మేలైన మాటలు చెప్పేవాడు, అహంకారమూ మాయా లేని వాడి హృదయంలో వాసుదేవుడు ఎప్పుడూ నివసిస్తాడు.
వసతి హ్టది సనాతనే చ తస్మిన్ భవతి పుమాన్ జగతోఽస్య సౌమ్యరూపః । క్షితిరసమతిరమ్యమాత్మనోఽన్తః కథయతి చారుతయైవ శాలపోతః
అటువంటి మనిషి హృదయంలో శాశ్వతమైన, మృదువైన జగన్నాథుని స్వరూపం ఉంటుంది. భూమి ఎంత ఆకర్షణీయంగా లేకపోయినా, లోపల ఆహ్లాదకరంగా మారుతుంది, ముద్దు మొక్క చిగురులా.
యమనియమవిదూతకల్మషాణా మనుదినమచ్యుతసక్తమానసానామ్ । అపగతమద-మాన-మత్సరాణం త్యజ భట!దూరతరేణ మానవానామ
ఓ యోధా! నియమ నియమాలు పాటించని, హృదయం మలినంగా ఉన్న, అచ్యుతునిపై మనస్సు లేని, అహంకారంతో, మానంతో, అసూయతో నిండిన మనుషులను దూరంగా విడిచిపెట్టు.
హ్టది యది భగవాననాదిరరాస్తే హరిరసిశఙ్ఖగదాధరోఽవ్యయాత్మా । తదఘమఘవిఘాతకర్తృభిన్నం భవతి కథం సతి చాన్ధకారమర్కే
హృదయంలో ఆదిమైన హరి, శంఖం, గద ధరించిన, అవినాశి స్వరూపుడైన భగవంతుడు ఉంటే, అక్కడ పాపం ఎలా నిలుస్తుంది? సూర్యుడు ఉన్న చోట చీకటి ఉండలేనట్లు.
హరతి పరధనం నిహన్తి జన్తూన్ వదతి తథానృతనిష్ఠు రాణి యశ్వ । అసుభజనితదుర్మదస్య పు సః కలుషమతేహ్ట ది తస్య నాస్త్యనన్తః
ఇతరుల ధనం దోచే వాడు, ప్రాణులను హతమార్చే వాడు, అబద్ధాలు చెప్పే వాడు, చెడ్డవారి సాంగత్యంతో మలినమైన మనస్సు కలవాడికి దుస్థితికి అంతం ఉండదు.
న సహతి పరసమ్పదం వినిన్దాం కలుషమతిః కురుతే సతామసాధుః । న యజతి న దదాతి యశ్వ సన్తం మనసి న తస్ జనార్దనోఽధమస్య
ఇతరుల ఐశ్వర్యాన్ని భరించలేని వాడు, నిందించే వాడు, మలినమైన మనస్సు కలవాడు, మంచివారిపట్ల చెడుగా ప్రవర్తించే వాడు, యజ్ఞాలు చేయని, దానం చేయని వాడి హృదయంలో జనార్దనుడు నివసించడు.
పరమసుద్టది బాన్ధవే కలత్రే సుతతనయాపితృమాతృభృత్యవర్గే। శఠమతిరుపయాతి యోఽర్థతృష్ణాం తమధమచేష్టమవైహి నాస్య భక్తమ్
బంధువులు, భార్య, పిల్లలు, తల్లిదండ్రులు, సేవకులపై అత్యంత మమకారం కలిగి, మనస్సు మోసంతో, ధనదాహంతో నిండిన వాడిని భక్తుడిగా ఎప్పుడూ భావించవద్దు.
అశుభమతిరసత్ప్రవృత్తిసక్తః సతతమనార్య్యవిశాలసఙ్గమత్తః । అనుదినకృతపాపబన్ధయత్నః పురుషపశుర్నహి వాసుదేవభక్తః
దుష్టమనస్సు, చెడ్డ పనుల పట్ల ఆసక్తి, చెడ్డవారి సాంగత్యంతో మత్తులో ఉండే వాడు, ప్రతిరోజూ పాపాల్లో మునిగిపోయే వాడు, అలాంటి మనిషి వాసుదేవుని భక్తుడు కాదు, పశువులా ఉంటాడు.