అతిథిం తత్ర సమ్ప్రాప్తం పూజయేత్ స్వాగతాదినా । తథాసనప్రదానేన పాదప్రక్షాలనేన చ
అతిథి వస్తే, స్వాగత పదాలతో, ఆసనం ఇవ్వడం, పాదాలను కడగడం వంటి సత్కారాలు చేయాలి.
శ్రద్ధయా చాన్నదానేన ప్రియప్రశ్నోత్తరేణ చ । గచ్ఛతశ్చానుయానేన ప్రీతిముత్పాదయేద్గృహీ
భక్తితో అన్నం ఇవ్వడం, మధురంగా ప్రశ్నలు అడగడం, సమాధానాలు చెప్పడం, అతిథి వెళ్ళేప్పుడు వెంట వెళ్లడం ద్వారా యజమాని అతనికి ఆనందాన్ని కలిగించాలి.
అజ్ఞాతకులనామానమన్యదేశాదుపాగతమ్ । పూజయేదతిథిం సమ్యఙ్నైకగ్రామనివాసినమ్
ఎవరైనా తెలియని కుటుంబం, పేరు గలవారు కాకుండా, ఇతర ప్రాంతం నుంచి వచ్చి, మన ఊరిలో నివసించని అతిథి వస్తే, అతనిని మనం యథావిధిగా గౌరవించాలి.
అకిఞ్చనమసమ్బన్ధమజ్ఞాతకులశాలినమ్ । అసమ్పూజ్యాతిథిం భుక్త్వా భోక్తుకామం వ్రజత్యధః
ఎవరైనా దరిద్రుడు, సంబంధం లేని, తెలియని వంశానికి చెందిన అతిథిని గౌరవించకుండా తినిపోతే, అలాంటి వాడు తినాలనే కోరికతో పాపానికి లోనవుతాడు.
స్వాధ్యాయగోత్రాచరణమపృష్ట్వా చ తథా కులమ్ । హిరణ్యగర్భబుద్ధ్యా తం మన్యేతాభ్యాగతం గృహీ
ఆతిథిగా వచ్చినవారి విద్య, వంశం, ప్రవర్తన, కుటుంబం గురించి అడగకుండా, ఆ అతిథిని బ్రహ్మదేవుడిగా భావించాలి.
పిత్రర్థం చాపరం విప్రమేకమప్యాశయేన్నృప । తద్దేశ్యం విదితాచారసమ్భూతిం పాఞ్చయజ్ఞికమ్
పితృదేవతల కోసం, కనీసం ఒకరైన స్థానిక బ్రాహ్మణుడిని, మంచి ప్రవర్తన, వంశం తెలిసినవారిని, ఐదు యజ్ఞాలు చేసే వారిని ఆహ్వానించాలి.
అన్నాగ్రం చ సముద్ధృత్య హన్తకారోపకల్పితమ్ । నిర్వాపభూతం భూపాల శ్రోత్రియాయోపపాదయేత్
హింస లేకుండా తయారు చేసిన ఉత్తమమైన అన్నాన్ని వేరుగా పెట్టి, రాజా, ఆ అన్నాన్ని విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణునికి సమర్పించాలి.
దద్యాచ్చ భిక్షాత్రితయం పరివ్రాడ్బ్రహ్మచారిణామ్ । ఇచ్ఛయా చ బుధో దద్యాద్విభవే సత్యవారితమ్
పరివ్రాజకులు, బ్రహ్మచారులు వచ్చినప్పుడు వారికి మూడు భాగాల భిక్ష ఇవ్వాలి. శక్తి ఉన్నవాడు, మనసుంటే, మరింత ఇవ్వవచ్చు.
ఇత్యేతేఽతిథయః ప్రోక్తా ప్రాగుక్తా భిక్షవశ్చ యే । చతురః పూజయిత్వైతాన్నృప పాపాత్ ప్రముచ్యతే
ఇలా ఈ నలుగురు అతిథులు, అలాగే ముందు చెప్పిన భిక్షువులను గౌరవిస్తే, రాజా, పాపాల నుంచి విముక్తి కలుగుతుంది.
అతిథిర్యస్య భగ్నాశో గృహాత్ ప్రతినివర్త్తతే । స తస్మై దుష్కృతం దత్త్వా పుణ్యమాదాయ గచ్ఛతి
ఎవరైనా అతిథి నిరాశతో ఇంటి నుంచి వెళ్ళిపోతే, ఆ ఇంటివాడి పుణ్యాన్ని తీసుకుపోయి, పాపాన్ని అక్కడే వదిలిపోతాడు.
ధాతా ప్రజాపతిః శక్రో వహ్నిర్వసుగణోఽర్యమా । ప్రవిశ్యాతిథిమేతే వై భుఞ్జన్తేఽన్నం నరేశ్వర
ధాత, ప్రజాపతి, ఇంద్రుడు, అగ్ని, వసువులు, అర్యమా — వీరు అతిథిలో ప్రవేశించి, ఆ ఇంట్లో అన్నం భుజిస్తారు, రాజా.
తస్మాదతిథిపూజాయాం యతేత సతతం నరః । స కేవలమఘం భుఙ్క్తే యో భుఙ్క్తే హ్యతిథిం వినా
అందువల్ల, మనిషి ఎప్పుడూ అతిథులను గౌరవించేందుకు శ్రమించాలి. అతిథి లేకుండా తినేవాడు పాపమే తింటాడు.
తతః సువాసినీదుఃఖిగర్భిణీవృద్ధబాలకాన్ । భోజయేత్ సంస్కృతాన్నేన ప్రథమం చరమం గృహీ
తర్వాత, ఇంటివాడు ముందుగా పెళ్లయిన మహిళలు, బాధపడేవారు, గర్భిణీలు, వృద్ధులు, పిల్లలను సక్రమంగా తయారుచేసిన అన్నంతో తినిపించాలి. చివరికి తానే తినాలి.
అభుక్తవత్సు చైతేషు భుఞ్జన్ భుఙ్క్తే స దుష్కృతమ్ । మృతశ్చ గత్వా నరకం శ్లేష్మభుగ్జాయతే నరః
వారు తినకముందే తినేవాడు పాపం తింటాడు. అలాంటి వాడు చనిపోయాక నరకానికి వెళ్లి, పురుగులు తినే జీవిగా పుడతాడు.
అస్నాతాశీ మలం భుఙ్క్తే హ్యజపీ పూయశోణితమ్ । అసంస్కృతాన్నభుఙ్మూత్రం బాలాదిప్రథమం శకృత్
స్నానం చేయకుండా తినేవాడు మలాన్ని తింటాడు. మంత్రాలు జపించకుండా తినేవాడు పుయము, రక్తాన్ని తింటాడు. సక్రమంగా తయారు చేయని అన్నం తినేవాడు మూత్రాన్ని తింటాడు. పిల్లలు మొదలైనవారికి ముందుగా తినిపించకుండా తినేవాడు మొదట మలాన్ని తింటాడు.
అహోమీ చ కృమీన్ భుఙ్క్తే అదత్త్వా విషమశ్నుతే
ఇంకా, ఇతరులకు ఇవ్వకుండా తినేవాడు రాత్రింబవళ్ళు పురుగులను తింటూ, అనుచితమైనదాన్ని అనుభవిస్తాడు.
తస్మాచ్ఛృణుష్వ రాజేన్ద్ర యథా భుఞ్జీత వై గృహీ । భుఞ్జతశ్చ యథా పుంసః పాపబన్ధో న జాయతే
అందుకే, రాజేంద్ర, ఇంటివాడు ఎలా తినాలో, తినేటప్పుడు పాపానికి బందీ కాకుండా ఉండాలంటే ఎలా చేయాలో విను.
ఇహ చారోగ్యవిపులం బలబుద్ధిస్తథా నృప । భవత్యరిష్టశాన్తిశ్చ వైరిపక్షాభిచారిణః
ఇక్కడ, రాజా, ఆరోగ్యం, గొప్ప బలం, బుద్ధి కలుగుతాయి. అపాయాలు తొలగిపోతాయి. శత్రువుల మాయలు కూడా నశిస్తాయి.
స్నాతో యథావత్ కృత్వా చ దేవర్షిపితృతర్పణమ్ । ప్రశస్తరత్నపాణిస్తు భుఞ్జీత ప్రయతో గృహీ
సరైన విధంగా స్నానం చేసి, దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి, శుభ్రమైన రత్నాలు చేతిలో పెట్టుకుని, భక్తితో ఇంటివాడు తినాలి.
కృతే జపే హుతే వహ్నౌ శుద్ధవస్త్రధరో నృప । దత్త్వాఽతిథిభ్యో విప్రేభ్యో గురుభ్యస్సంశ్రితాయ చ । పుణ్యగన్ధధరః శస్తమాల్యధారీ నరేశ్వర
మంత్రాలు జపించి, అగ్నిలో హోమం చేసి, శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించి, అతిథులకు, బ్రాహ్మణులకు, గురువులకు, ఆధారపడినవారికి ఇచ్చి, శుభమైన సుగంధాలు, మంచి పూలమాలలు ధరించి, రాజా, తినాలి.
నైకవస్త్రధరో నార్ద్రపాణిపాదో మహీపతే । విశుద్ధవదనః ప్రీతో భుఞ్జీత న విదిఙ్ముఖః
ఓ రాజా! మనిషి ఎన్నో వస్త్రాలు ధరించి, చేతులు లేదా కాలులు తడిగా ఉండగా తినకూడదు. ముఖం శుభ్రంగా, హర్షంతో ఉండగా మాత్రమే తినాలి; తప్పు దిశలో ఎదురుగా కూర్చుని తినకూడదు.
ప్రాఙ్ముఖోదఙ్ముఖో వాపి న చైవాన్యమనా నరః । అన్నం ప్రశస్తం పథ్యం చ ప్రోక్షితం ప్రోక్షణోదకైః
తూర్పు లేదా ఉత్తర దిశలో ఎదురుగా, మనసు మరెక్కడా లేకుండా కూర్చుని, శుభ్రమైన, ఆరోగ్యానికి అనుకూలమైన, పవిత్ర జలంతో ప్రోక్షించిన అన్నాన్ని తినాలి.
న కుత్సితాహృతం నైవ జుగుప్సాపదసంస్కృతమ్ । దత్త్వా తు భక్తం శిష్యేభ్యః క్షుధితేభ్యస్తథా గృహీ
అవమానంగా తీసుకొచ్చినది గానీ, అసహ్యంగా తయారుచేసినది గానీ తినకూడదు. ముందుగా శిష్యులకు, ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం ఇచ్చిన తర్వాత గృహస్థుడు తినవచ్చు.
ప్రశస్తశుద్ధపాత్రే తు భుఞ్జీతాకుపితో ద్విజః
శుభ్రమైన, మంచి పాత్రలో, కోపం లేకుండా ద్విజుడు భోజనం చేయాలి.
నాసన్దిసంస్థితే పాత్రే నాదేశే చ నరేశ్వర । నాకాలే నాతిసఙ్కీర్ణే దత్త్వాగ్రం చ నరోఽగ్నయే
ఓ రాజా! ఇసుక మీద ఉంచిన పాత్రలో గానీ, అనుచితమైన ప్రదేశంలో గానీ, అనుకూల కాలం కానప్పుడు గానీ, బహుళ జనసంచారం ఉన్నచోట గానీ తినకూడదు. మొదటి భాగాన్ని అగ్నికి సమర్పించిన తర్వాత తినాలి.
మన్త్రాభిమన్త్రితం శస్తం న చ పర్యుషితం నృప । అన్యత్ర ఫలమూలేభ్యః శుష్కశాఖాదికాత్ తథా
మంత్రాలతో పవిత్రం చేసిన, మంచి, పాతదికాదు అన్నాన్ని తినాలి, ఓ రాజా! పండ్లు, మూలాలు, ఎండిన కొమ్మలు వంటి వాటిని తప్పించి.
తద్వద్ధారీతకేభ్యశ్చ గుడభక్ష్యేభ్య ఏవ చ । భుఞ్జీతోద్ధృతసారాణి న కదాపి నరేశ్వర
అలాగే హరీతకి పండ్లు, బెల్లంతో చేసిన మిఠాయిలను తప్పించి, లోపల సారం ఉన్న భాగాలనే తినాలి, ఎప్పుడూ వేరుగా తినకూడదు, ఓ రాజా!
న శేషం పురుషోఽశ్నీయాదన్యత్ర జగతీపతే । మధ్వమ్బుదధిసర్పిభ్యః సక్తుభ్యశ్చ వివేకవాన్
వివేకంతో ఉన్నవాడు మధు, నీరు, నెయ్యి, సత్తువ వంటి వాటిని తప్పించి మిగిలిన అన్నాన్ని తినకూడదు, ఓ భూమిపతి!
అశ్నీయాత్ తన్మయో భూత్వా పూర్వం తు మధురం రసమ్ । లవణామ్లౌ తథా మధ్యే కటుతిక్తాదికాంస్తతః
తినేటప్పుడు ఆహారంలో మనసు లగ్నం చేయాలి. మొదట మధురమైన రుచిని, మధ్యలో ఉప్పు, పులుపు రుచులను, చివర్లో మసాలా, చేదు వంటి రుచులను తినాలి.
ప్రాగ్ద్రవం పురుషోఽశ్నీయాన్మధ్యే కఠినభోజనః । అన్తే పునర్ద్రవాశీ తు బలారోగ్యే న ముఞ్చతి
మొదట ద్రవ పదార్థాలను, మధ్యలో ఘన పదార్థాలను, చివరలో మళ్లీ ద్రవ పదార్థాలను తినాలి. ఇలా చేస్తే బలమూ ఆరోగ్యమూ నిలుస్తాయి.