యదూద్రవ్యా శిబికా చేయం తదూద్రవ్యో భూతసంగ్రహః । భవతో మేఽఖిలస్యాస్య మమత్వేనోపబృ హితః
ఈ పల్లకి పదార్థాలతో తయారైంది, జీవ సమూహం కూడా అలాగే పదార్థాలతోనే ఉంది. ఇది నీది, నాది అని అనిపించేది కేవలం మమకారంతోనే.
ఏవముక్త్వాభవన్మైనీ స వహఞ్ఛిబికాం ద్రిజ ! సోఽపి రాజావతీర్య్యోర్వ్యం తత్పాదౌ జగృహే త్వరన్
ఇలా చెప్పి, ఆ జ్ఞాని పల్లకిని మోసుతూనే ఉన్నాడు. రాజు మాత్రం వెంటనే భూమిపైకి దిగి, అతని పాదాలను పట్టుకున్నాడు.
భో భో విసృజ్య శిబికాం ప్రసాదం కురు మే ద్రిజ! కథ్యతాం కో భవానత్ర జాలమరూపధరః స్థితః
ఓ బ్రాహ్మణా! పల్లకిని వదిలి, నాకు దయ చూపించు. నువ్వెవరో, ఇక్కడ ఎవరి రూపంలో నిల్చున్నావో చెప్పు.
యో భవాన్ యన్నిమిత్తం వా యదాగమనకారణ్మ్ । తత్సర్వం కథ్యతాం విదూన్ ! మహ్మ శుశ్రూషవే త్వయా
నువ్వెవరు? ఏ కారణంతో వచ్చారు? ఎందుకు వచ్చారు? ఇవన్నీ చెప్పు, జ్ఞానీ! నేను వినాలని ఆసక్తిగా ఉన్నాను.
శ్రూయతాం కోఽహమిత్యేతదూక్తుం భూప! న శక్యతే । ఉపభోగనిమిత్తఞ్చ సర్వత్ర గమనక్రియా
రాజా! నేను ఎవరో చెప్పడం సాధ్యం కాదు. ప్రతి చోటా అనుభవం కోసం ప్రయాణం జరుగుతుంది.
సుఖదుః ఖోపభోగౌ తు తౌ దేహాద్యు పపాదకౌ । ధర్మాధర్మోద్భవౌ భోక్తు జన్తుర్దేహాదిమృచ్ఛతి
సుఖదుఃఖ అనుభవాలు శరీరం ద్వారా కలుగుతాయి. అవి ధర్మాధర్మాల వల్ల కలుగుతాయి. అనుభవించేందుకు జీవి శరీరాన్ని పొందుతాడు.
సర్వస్యైవ హి బూపాల ! జన్తోః సర్వత్ర కారణమ్ । ధర్మాధర్మౌ యతః కస్మాత్ కారణాం పృచ్ఛయతే త్వయా
భూమిని పాలించే రాజా! ప్రతి జీవికి ధర్మాధర్మాలే అన్ని విషయాలకు కారణం. మరి నువ్వు కారణం గురించి ఎందుకు అడుగుతున్నావు?
ధర్మాధమాం న సన్దేహః సర్వకార్య్యేషు కారణమ్ । ఉపభోగనిమిత్తఞ్చ దేహాద్ద హాన్తరాగమః
ధర్మాధర్మాలే అన్ని కార్యాలకు కారణమని సందేహం లేదు. అనుభవం కోసం శరీరాన్ని పొందుతారు, తరువాత దాన్ని వదిలిపెడతారు.
యత్త్వైతద భవతా ప్రోక్త కోఽహమిత్యేతదాత్మనః । వక్తు న శక్యతే శ్రోతు తన్మమేచ్ఛా ప్రవర్త్తతే
మీరు అడిగిన 'నేను ఎవరు?' అనే ప్రశ్నకు, ఆత్మ గురించి చెప్పడం గానీ, వినడం గానీ సాధ్యం కాదు. అయినా, దీని గురించి తెలుసుకోవాలనే కోరిక నాలో కలుగుతోంది.
యోఽస్తి సోఽహమితి బ్రహ్మన్! కథం వక్తుం న శక్యతే । ఆత్మన్యేష న దోషాయ శబ్దోఽహమితి యో ద్రిజ
ఓ బ్రాహ్మణా! ఎవరో ఉన్నారంటే, 'నేనే వాడు' అని చెప్పడంలో తప్పేమీ లేదు. ఆత్మ విషయంలో 'నేను' అనే మాట తప్పు కాదు, ఓ ద్విజుడా!
శబ్దోఽహమితి దోషాయ ఆత్మన్యేష తథైవ తత్ । అనాత్మన్యాత్మవిజ్ఞానం శబ్దో వా భ్రాన్తిలక్షణాః
'నేను' అనే మాటను ఆత్మకు అన్వయించడంలో తప్పు ఉంది. అలాగే, ఆత్మను కాని దానిలో ఆత్మను తెలుసుకున్నట్టు భావించడమూ, లేదా ఆ మాటను ఉపయోగించడమూ మాయకు సూచనలే.
జిహ్వా బ్రవీత్యహమితి దన్తోష్ఠౌ తాలుక నృప! ఏతే నాహం యతః సర్వే వాఙూనిష్పాదనహేతవః
ఓ రాజా! నాలుక 'నేను' అంటుంది, పళ్ళు, పెదాలు, తాలువు కూడా అంటాయి. కానీ వీటిలో ఏదీ నిజంగా 'నేను' కాదు. ఇవన్నీ మాటలు పలికే కారణాలే తప్ప, నేను కాను.
కింహేతుభిర్వదత్యేషా వాగేవాహమితి స్వయమ్ । తథాపి వాగ్ నాహమేతద్ వక్తు మిత్థం న యుజ్యతే
మాటే తాను 'నేను' అని ఎందుకు అంటుంది? అయినా, మాటే నేను కాదు. అందువల్ల అలా చెప్పడం సరైంది కాదు.
పిణ్డః పృథగ్ యతః పుసః శిరః పాణ్యాదిలక్షణాః । తతోఽహమితి కుత్రైతాం సంజ్ఞాం రాజన్! కరోమ్యహమ్
శిరస్సు, చేతులు మొదలైన భాగాలతో శరీరం వేరువేరు భాగాల సమాహారం. ఓ రాజా! వీటిలో ఏదైనా ఒక్కదానికి 'నేను' అనే పేరు ఎలా పెట్టగలను?
యద్యన్యోఽస్తి పరః కోఽపి మత్తః పార్థివసత్తమ ! తదైషోఽహమయఞ్చాన్యో వక్తుమేవమపీష్యతే
ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! నన్ను విడిచి ఇంకెవరైనా ఉంటే, అప్పుడు 'నేను వాడిని, వాడు వేరే వాడు' అని చెప్పడం సరిగానే ఉంటుంది.
యదా సమస్తదేహేషు పుమానేకో వ్యవస్థితః । తదా హి కో భవాన్ కోఽహమిత్యేతద్ విఫలం వచః
ఒకే వ్యక్తి అన్ని శరీరాలలో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, 'మీరు ఎవరు?' 'నేను ఎవరు?' అనే మాటలు అర్థంలేనివే అవుతాయి.
త్వం రాజా శిబికా చేయమిమే వాహాః పురః సరాః । అయఞ్చ భవతో లోకో న సదేతన్నృపోచ్యతే
మీరు రాజు, ఇది పల్లకి, వీరు మోయువారు, ఇది ముందున్న దారి. ఈ లోకం మీదే, ఓ రాజా! కానీ ఇవన్నీ నిజంగా వాస్తవం కావు.
వృక్షదూ దారు తతశ్చైయం శిబికా త్వదధిష్ఠితా । కిం వృక్షసంజ్ఞా వాస్యాః స్యాద్దారుసంజ్ఞాథవా నృప
పల్లకి చెట్టు నుండి తీసిన దారుతో తయారైంది, ఓ రాజా! మరి దీనికి చెట్టు అని పిలవాలా, లేక దారు అని పిలవాలా?
వృక్షారూఢో మహారాజో నాయం వదతి తే జనః । న చ దారుణి సర్వస్త్వాం బ్రవీతి శిబికాగతమ్
పెద్ద రాజు చెట్టుపై కూర్చున్నాడు అని ఎవరూ చెప్పరు. అలాగే, మీరు పల్లకిలో కూర్చున్నప్పుడు, దారులో ఉన్నారని కూడా ఎవరూ అంటారు కాదు.
శిబికా దారుసఙ్గాతో రచనాస్థితిసంస్థితః । ఆన్వష్యతాం నృపశ్వేష్ఠ! తద్భదే శిబికా త్వయా
పల్లకి అనేది దారును కలిపి, నిర్మించి, అమర్చినదే. ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! దీన్ని బాగా పరిశీలించండి. అప్పుడు, పల్లకి మీతో ఉందని తెలుస్తుంది.
ఏవం ఛత్రశలాకానాం పృథగూభాగో విమృశ్యతామ్ । క్వ యాతం ఛత్రమిత్యేష న్యాయస్త్వయి తథా మయి
అలాగే, గొడుగు, దాని spokes వేరుగా విడదీసి చూడండి. అప్పుడు గొడుగు ఎక్కడుంది? ఇదే తర్కం మీకూ, నాకూ వర్తిస్తుంది.
పుమాన్ స్త్రీ గౌరజో వాజీ కుఞ్జరో విహగస్తరుః । దేహేషు లోకసంజ్ఞయం విజ్ఞయా కర్మ్మహేతుషు
పురుషుడు, స్త్రీ, ఆవు పుట్టినవాడు, గుర్రం, ఏనుగు, పక్షి, చెట్టు—ఇవి అన్నీ లోకంలో శరీరాలకిచ్చే పేర్లు, జ్ఞానం, కర్మ కారణాల ప్రకారం.
పుమాన్న దేవో న నరో న పశుర్న చ పాదపః । శరీరాకృతిబేదాస్తు భూపైతే కర్మ్మయోనయః
పురుషుడు దేవుడు కాదు, మనిషి కాదు, జంతువు కాదు, చెట్టు కూడా కాదు. శరీరాకృతుల భేదాలు, ఓ రాజా, కర్మ ఫలితాలే.
వస్తు రాజేతి యల్లోకే యచ్చ రాజభటాత్మకమ్ । తథాన్యజ్వ నృపేత్థం తన్న సత్సఙ్కల్పనామయమ్
ఈ లోకంలో 'రాజు' అని పిలవబడేది, రాజు మరియు అతని సేవకులు, లేదా మరేదైనా, ఓ రాజా, వాస్తవం కాదు—అన్నీ మనసులో కల్పనలే.
యత్తు కాలాన్తరేణాపి నాన్యాం సంజ్ఞాముపైతి వై । పరిణామాదిసమ్భూతాం తదూస్తు నృప! తజ్వ కిమ్
కాలం గడిచినా, మరో పేరు రాకుండా, మార్పు వల్ల కలగని దానిని వదిలేయండి, ఓ రాజా! అది మీకెందుకు అవసరం?
త్వం రాజా సర్వ్వలోకస్య పితుః పుత్రో రిపో రిపుః । పత్న్యాః పతిః పితా సూనోః కిం త్వా భూప ! వదామ్యహమ్
మీరు అందరి రాజు, మీ తండ్రికి కుమారుడు, శత్రువుకు శత్రువు, భార్యకు భర్త, కుమారుడికి తండ్రి. మరి, ఓ రాజా! నేను మిమ్మల్ని ఏ పేరుతో పిలవాలి?
త్వం కిమేతచ్ఛిరః కిం ను గ్రీవా తవ తథోదరమ్ । కిము పాదాదికం త్వం వా తవైతత్ కిం మహీపతే
రాజా! నువ్వు ఈ తలవా? లేక నీ మెడ, పొత్తికడుపు కూడా నీవేనా? నీ కాళ్లు, ఇతర అవయవాలు నీవేనా? ఇవన్నీ నీవి మాత్రమేనా, లేక నువ్వేనా?
సమస్తావయవేభ్యస్త్వం పృథగ్ భూప ! వ్యవస్థితః । కోఽహమిత్యత్ర నిపుణో భూత్వా చిన్తయ పార్థివ
రాజా! నువ్వు నీ అవయవాలన్నిటి నుండి వేరుగా నిలిచివున్నావు. 'నేను ఎవరు?' అనే విషయాన్ని నిశితంగా ఆలోచించు.
ఏవం వ్యవస్థితే తత్త్వే మయాహమితి భాషితుమ్ । పథక్ కరణనిష్పాద్య శక్యతే నపతే! కథమ్
ఇలా నిజాన్ని తెలుసుకున్న తర్వాత, రాజా! ముందుగా మాటలు పలికే సాధనాన్ని ఉపయోగించకుండానే, 'నేనే ఇది' అని నేను ఎలా చెప్పగలను?
శ్రీపరాశర ఉవాచ నిశమ్య తస్యేతి వచః పరమార్థసమన్వితమ్ । ప్రశ్రయావనతో భూత్వా తమాహ నృపతిర్ద్విజమ్ ॥ ౨,౧౪.
శ్రీ పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: పరమార్థంతో నిండిన ఆ మాటలు విని, రాజు వినయంగా తలవంచి ఆ బ్రాహ్మణుడిని ఇలా అడిగాడు.