నామ రూపం చ భూతానాం కృత్యానాం చ ప్రపంచనమ్ । వేదశబ్దేభ్య ఏవాదౌ దేవాదీనాం చకార సః
ప్రారంభంలో వేదవాక్యాల ప్రకారం దేవతలు మొదలైన వారికీ ఆయన భూతాల పేర్లు, రూపాలు, వారి కర్మల ప్రదర్శనను ఏర్పరిచాడు.
ఋషీణాం నామధేయాని యథా వేదశ్రుతాని వై । తథా నియోగయోగ్యాని హ్యన్యేషామపి సోఽకరోత్
వేదాల్లో వినిపించే విధంగా ఋషుల పేర్లను ఆయన పెట్టాడు. అలాగే ఇతరులకు కూడా వారి యోగ్యతకు తగిన విధులు కేటాయించాడు.
యథర్తుష్వృతులింగాని నానారూపాణి పర్య యే । దృశ్యన్తే తాని తాన్యేవ తథా భావా యుగాదిషు
ఋతువుల లక్షణాలు, వాటి వివిధ రూపాలు ఎలా కనిపిస్తాయో, అలాగే ప్రతి యుగ ప్రారంభంలో కూడా ఆ స్థితులు అలానే ఉంటాయి.
కరోత్యేవంవిధాం సృష్టిం కల్పాదౌ స పునఃపునః । సిసృక్షాశక్తియుక్తోసౌ సృజ్యశక్తిప్రచోదితః
ప్రతి కల్ప ప్రారంభంలో ఆయన ఇలాంటి సృష్టిని మళ్లీ మళ్లీ చేస్తాడు. సృష్టించాలనే శక్తి, సృష్టి సామర్థ్యం ఆయనకు సహజంగా ఉంటాయి.
(గృహస్థసదాచారాణాం మూత్రపురీషోత్సర్గవిధేశ్చ వర్ణనమ్) సగర ఉవాచ గృహస్థస్య సదాచారం శ్రోతుమిచ్ఛామ్యహం మునే । లోకాదస్మాత్ పరస్మాచ్చ యమాతిష్ఠన్న హీయతే
సగరుడు ఇలా అన్నాడు: మునీంద్రా! గృహస్థునికి తగిన సదాచారం ఏవో వినాలని నేను కోరుతున్నాను. అవి పాటిస్తే ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ హీనత రాదు.
ఔర్వ ఉవాచ శ్రూయతాం పృథివీపాల సదాచారస్య లక్షణమ్ । సదాచారవతా పుంసా జితౌ లోకావుభావపి
ఔర్వుడు ఇలా అన్నాడు: భూమిని పాలించే రాజా! సదాచార లక్షణాలు విను. సదాచారం ఉన్నవాడు రెండు లోకాలను కూడా జయిస్తాడు.
సాధవః క్షీణదోషాస్తు సచ్ఛబ్దః సాధువాచకః । తేషామాచరణం యస్తు సదాచారస్స ఉచ్యతే
సద్గుణాలు కలిగి, తక్కువ దోషాలు ఉన్నవారిని 'సజ్జనులు' అంటారు. వారి ఆచరణే సదాచారం అని చెప్పబడుతుంది.
సప్తర్షయోఽథ మనవః ప్రజానాం పతయస్తథా । సదాచారస్య వక్తారః కర్తారశ్చ మహీపతే
ఏడు ఋషులు, మనువులు, ప్రాణుల పాలకులు — వీరే సదాచారాన్ని చెప్పేవారు, ఆచరించేవారు, ఓ రాజా!
బ్రాహ్మే ముహూర్త్తే చోత్థాయ మనసా మతిమాన్నృప । ప్రబుద్ధశ్చిన్తయేద్ధర్మమర్థం చాప్యవిరోధినమ్
బ్రాహ్మముహూర్తంలో లేచి, ఓ జ్ఞానవంతుడా రాజా, మనసుతో ధర్మాన్ని, అలాగే దానికి విరుద్ధం కాని ధనాన్ని ఆలోచించాలి.
అపీడయా తయోః కామముభయోరపి చిన్తయేత్ । దృష్టాదృష్టవినాశాయ త్రివర్గే సమదర్శితా
ఏదైనా బాధ కలగకుండా, ఆ రెండింటిలోను కామాన్ని కూడా ఆలోచించాలి. కనబడే, కనబడని దోషాలు పోవడానికి, ఈ మూడు పురుషార్థాలను సమంగా చూడాలి.
పరిత్యజేదర్థకామౌ ధర్మపీడాకరౌ నృప । ధర్మమప్యసుఖోదర్కం లోకవిద్వేష్టమేవ చ
ధర్మానికి హాని కలిగించే ధనం, కామాన్ని వదిలేయాలి, రాజా. అలాగే, బాధను కలిగించే లేదా ప్రజలు ద్వేషించే ధర్మాన్ని కూడా వదిలేయాలి.
తతః కల్యం సముత్థాయ కుర్యాన్మైత్రం నరేశ్వర
ఆ తర్వాత ఉదయం లేచి, మానవులలో శాంతియుతంగా, స్నేహభావంతో ప్రవర్తించాలి, ఓ రాజేంద్ర.
నైరృత్యామిషువిక్షేపమతీత్యాభ్యధికం భువః । దూరాదావసథాన్మూత్రం పురీషం చ విసర్జయేత్
దక్షిణపడమర దిశ దాటి, ఇంటి నుంచి దూరంగా వెళ్లి, మూత్రం, విసర్జన చేయాలి.
పాదావనేజనోచ్ఛిష్టే ప్రక్షిపేన్న గృహాఙ్గణే
పాదాలు కడిగిన నీరు లేదా నోటికడిగిన నీటిని ఇంటి ప్రాంగణంలో పోయకూడదు.
ఆత్మచ్ఛాయాం తరుచ్ఛాయాం గోసూర్యాగ్న్యనిలాంస్తథా । గురుద్విజాదీంస్తు బుధో నాధిమేహేత్ కదాచన
తన నీడపై, చెట్టు నీడపై, ఆవుపై, సూర్యునిపై, అగ్నిపై, గాలిపై, గురువు లేదా బ్రాహ్మణునిపై ఎప్పుడూ మూత్రం చేయకూడదు.
న కృష్టే సస్యమధ్యే వా గోవ్రజే జనసంసది । న వర్త్మని న నద్యాదితీర్థేషు పురుషర్షభ
పొలం దున్నిన చోటా, పంటల మధ్యా, ఆవుల గూడులో, జనసమూహంలో, దారిపైన, నదీ తీరాల్లో, ఓ ఉత్తమ పురుషుడా, మూత్ర విసర్జన చేయకూడదు.
నాప్సు నైవామ్భసస్తీరే శ్మశానే న సమాచరేత్ । ఉత్సర్గం వై పురీషస్య మూత్రస్య చ విసర్జనమ్
నీటిలో, నీటి ఒడ్డున, శ్మశానంలో కూడా విసర్జన చేయకూడదు.
ఉదఙ్ముఖో దివా మూత్రం విపరీతముఖో నిశి । కుర్వీతానాపది ప్రాజ్ఞో మూత్రోత్సర్గం చ పార్థివ
పగలు ఉత్తరదిశను, రాత్రి దక్షిణదిశను ఎదురుగా చూసి, ఓ రాజా, అపాయ సమయంలో తప్ప, జ్ఞానవంతుడు మూత్ర విసర్జన చేయాలి.
తృణైరాస్తీర్య వసుధాం వస్త్రప్రావృతమస్తకః । తిష్ఠేన్నాతిచిరం తత్ర నైవ కించిదుదీరయేత్
భూమిపై గడ్డి పరచి, తలపై వస్త్రం వేసుకుని, అక్కడ ఎక్కువసేపు ఉండకూడదు. ఏమీ మాట్లాడకూడదు.
వల్మీకమూషికోద్భూతాం మృదం నాన్తర్జలాం తథా । శౌచావశిష్టాం గేహాచ్చ నాదద్యాల్లేపసమ్భవామ్
పుట్టగొడ్డె, ఎలుక బిలం, నీటి అడుగు, ఇల్లు — వీటిలోంచి తీసిన మట్టిని శౌచానికి ఉపయోగించకూడదు, అది అపవిత్రంగా ఉండొచ్చు.
అణుప్రాణ్యుపపన్నాం చ హలోత్ఖాతాం చ పార్థివ । పరిత్యజేన్మృదో హ్యేతాస్సకలాశ్శౌచకర్మణి
చిన్న జీవులు ఉన్న మట్టిని, లాగడంతో తవ్విన మట్టిని, ఓ రాజా, శౌచానికి వీటన్నిటిని వదిలేయాలి.
ఏకా లింగే గుదే తిస్రో దశ వామకరే నృప । హస్తద్వయే చ సప్త స్యుర్మృదశ్శౌచోపపాదికాః
లింగానికి ఒక మట్టి ముద్ద, గుదానికి మూడు, ఎడమచేతికి పది, రెండు చేతులకు ఏడూ మట్టి ముద్దలు శౌచానికి నిర్ణయించబడ్డాయి, ఓ రాజా.
అచ్ఛేనాగన్ధలేపేన జలేనాబుద్బుదేన చ । ఆచామేచ్చ మృదం భూయస్తథా దద్యాత్ సమాహితః
స్వచ్ఛమైన, వాసనలేని, పూతలేని మట్టిని, బుడగలు లేని నీటిని తీసుకుని, శ్రద్ధతో మట్టిని పునఃపునః ఉపయోగించాలి.
నిష్పాదితాఙ్ఘ్రిశౌచస్తు పాదావభ్యుక్ష్య వై పునః । త్రిః పిబేత్సలిలం తేన తథా ద్విః పరిమార్జయేత్
పాదాలు శుభ్రం చేసిన తర్వాత, మళ్లీ కడిగి, ఆ నీటిని మూడుసార్లు మింగి, రెండు సార్లు తుడవాలి.
శీర్షణ్యాని తతః ఖాని మూర్ద్ధానం చ సమాలభేత్ । బాహూ నాభిం చ తోయేన హృదయం చాపి సంస్పృశేత్
తరువాత తలలో ఉన్న రంధ్రాలను, కిరీటాన్ని, చేతులను, నాభిని, హృదయాన్ని కూడా నీటితో తాకాలి.
ఆచాంతస్తు తతః కుర్యాత్ పుమాన్ కేశప్రసాధనమ్ । ఆదర్శాఞ్జనమాఙ్గల్యం దూర్వాద్యాలమ్భనాని చ
ముక్కు కడిగిన తర్వాత, పురుషుడు జుట్టు సరిచేసుకోవాలి, అద్దంలో చూసుకోవాలి, కాజల్ పెట్టుకోవాలి, మంగళకార్యాలు చేయాలి, దర్భాదులను తీసుకోవాలి.
తతస్స్వవర్ణధర్మేణ వృత్త్యర్థం చ ధనార్జనమ్ । కుర్వీత శ్రద్ధాసంపన్నో యజేచ్చ పృథివీపతే
తర్వాత, తన వర్ణానికి తగిన ధర్మాన్ని నమ్మకంతో పాటిస్తూ జీవనోపాధి కోసం, ధనాన్ని సంపాదించేందుకు ప్రయత్నించాలి. భూమీశ్వరా, యజ్ఞాలు కూడా నిర్వహించాలి.
సోమసంస్థా హవిస్సంస్థాః పాకసంస్థాస్తు సంస్థితాః । ధనే యతో మనుష్యాణాం యతేతాతో ధనార్జనే
సోమయాగాలు, నెయ్యి నివేదనలు, వండిన నైవేద్యాలు ఇవన్నీ స్థిరంగా ఉన్నాయి. మనుషులకు ధనం అవసరం కాబట్టి, ధనం సంపాదించేందుకు శ్రమించాలి.
నదీనదతటాకేషు దేవఖాతజలేషు చ । నిత్యక్రియార్థం స్నాయీత గిరిప్రస్రవణేషు చ
ప్రతిరోజూ చేయాల్సిన కర్మలకు నదులు, చెరువులు, కుంటలు, దేవతలు తవ్విన నీళ్ళు, కొండలలోని ఊటల్లో స్నానం చేయాలి.
కూపేషూద్ధృతతోయేన స్నానం కుర్వీత వా భువి । గృహేషూద్ధృతతోయేన హ్యథవా భువ్యసమ్భవే
ప్రకృతిలో నీరు లేనప్పుడు బావిలోనుంచి తీసిన నీటితో లేదా ఇంట్లో తీసిన నీటితో, లేదా నీరు అందుబాటులో లేకపోతే నేలపై స్నానం చేయవచ్చు.