సరిత్ ప్రవర్త్తతే సా చ పీయతే తన్నివాసిభిః । ని స్వేదో న చ దౌర్గన్ధ్యం న జరా నేన్ద్రియక్షయః
ఆ నది ప్రవహిస్తూ అక్కడ నివసించే ప్రజలు దాన్ని తాగుతారు. అందువల్ల వారికి చెమట, దుర్గంధం, వృద్ధాప్యం, ఇంద్రియ నాశనం ఏదీ ఉండదు.
తత్పానాత్ స్వచ్ఛమనసాం జనానాం తత్ర జాయతే । తీరమృత్ తదూరసం ప్రాప్య సుఖవాయువిశోషితా । జామ్బూనదాఖ్యం భవతి సువర్ణం సిద్ధభూషణమ్
ఆ నీరు తాగినవారు స్వచ్ఛమైన మనస్సుతో జన్మిస్తారు. ఆ నదిలో ఏర్పడే నురుగు మృదువైన గాలితో ఒడ్డుకు చేరి ఎండిపోతే, అది జాంబూనదం అనే బంగారంగా మారి సిద్ధులు అలంకరించుకునే ఆభరణంగా ఉంటుంది.
భద్రాశ్వం పూర్వ్వతో మేరోః కేతుమాలఞ్చ పశ్చిమే । వర్షే ద్ర తు మునిశ్వష్ఠ! తయోర్మ్మధ్యే ఇలావృతమ్
మేరు పర్వతానికి తూర్పున భద్రాశ్వం, పడమర వైపు కేతుమాలం ఉన్నాయి. హే మునీశ్వరా! ఆ రెండింటి మధ్య ఇలావృతం ఉంది.
వనం చైత్రరథం పూర్వ్వే దక్షిణో గన్దమాదనమ్ । వైభ్రాజం పశ్విమే తదూదుత్తరే నన్దనం స్మృతమ్
తూర్పున చైత్రరథం అనే వనం, దక్షిణంలో గంధమాదనం, పడమర వైపు వైభ్రాజం, ఉత్తరంలో ప్రసిద్ధమైన నందనవనం ఉన్నాయి.
అరుణోదం మహాభద్రమసితోధం సమానసమ్ । సరోస్యేతాని చత్వారి దేవభోగ్యాని సర్వ్వదా
అరుణోదం, మహాభద్రం, అసితోదం, శమానం — ఈ నాలుగు సరస్సులు ఎప్పుడూ దేవతలకు అనుభవించదగినవే.
శీతాన్తశ్వక్రముఞ్జశ్వ కురరీ మాల్యవాంస్తథా । వైకఙ్కప్రముఖా మైరోఃపూర్వ్వతః కేశరాచలాః । త్రికూటః శిశిరశ్చైవ పతఙ్గో రుచకస్యథా
శీతాంత, శ్వక్రముంజ, కురరీ, మాల్యవాన్, అలాగే వైకంక మొదలైనవి మేరు తూర్పున ఉన్న కేశరాచల పర్వతాలు. త్రికూట, శిశిర, పతంగ, రుచక కూడా అక్కడే ఉన్నాయి.
నిషధాద్యా దక్షిణాతస్తస్య కేసరపర్వ్వతాః । శిఖివాసాః సవైదూర్య్యః కపిలో గన్ధమాదనః । జారుధిప్రముఖాస్తదూత్ పశ్విమే కేసరాచలాః
దక్షిణంలో నిషధ మొదలైన కేశరాచల పర్వతాలు ఉన్నాయి. శిఖివాస, సవైదూర్య, కపిల, గంధమాదన పర్వతాలు అక్కడ ఉన్నాయి. పడమర వైపు జారుధి మొదలైన కేశరాచల పర్వతాలు కూడా ఉన్నాయి.
మేరోరనన్తరాఙ్గషుం జఠరాదిష్వవస్థితాః । శఙ్ఖకూటోఽథ ఋషభో హంసో నాగస్తథాపరః। కాలఞ్జరాద్యాశ్వ తథా ఉత్తరే కేశరాచలాః
మేరు పర్వతానికి ఆనుకుని జఠర మొదలైన ప్రాంతాల్లో శంఖకూట, ఋషభ, హంస, నాగ మొదలైన పర్వతాలు ఉన్నాయి. ఉత్తరంలో కాలంజర మొదలైన కేశరాచల పర్వతాలు ఉన్నాయి.
చతుర్దదశసహస్త్రాణి యోజనానాం మహాపురీ । మేరోరుపరి మైత్రేయ! బ్రహ్మణఃప్రథితా దివి
ఓ మైత్రేయా! మేరు పర్వతంపై బ్రహ్మకు చెందిన మహానగరం ఉంది. అది ఆకాశంలో ప్రసిద్ధి చెందింది; దాని పరిమాణం పద్నాలుగు వేల యోజనాలు.
తస్యాః సమన్తతశ్వాశష్టౌ దిశాసు విదిశాసు చ । ఇన్ద్రాదిలోకపాలానాం ప్రఖ్యాతాః ప్రవరాఃపురః
ఆ నగరాన్ని చుట్టూ ఎనిమిది దిక్కులలో, మధ్య దిక్కులలో కూడా, ఇంద్రుడు మొదలైన లోకపాలులకు ప్రసిద్ధమైన గొప్ప నగరాలు ఉన్నాయి.
విష్ణుపాదవినిష్కాన్తా ప్లావయిత్వేన్దుమణడలమ్ । సమన్తాద్ బ్రహ్మణాః పుర్య్యాం గఙ్గా పతతి వై దివః
విష్ణువు పాదాల నుండి వెలువడి, చంద్ర మండలాన్ని నింపుతూ, గంగా బ్రహ్మ నగరాన్ని చుట్టూ ఆకాశం నుండి కిందికి పడుతుంది.
సా తత్ర పతితా దిక్షు చతుర్ధా ప్రతిపద్యతే । సీతా చాలకనన్దా చ చక్షుర్భదా చ వై క్రమాత్
ఆమె అక్కడ పడిన తర్వాత, నాలుగు దిశల్లో నదులుగా విడిపోతుంది. అవి వరుసగా సీతా, అలకానంద, చక్షుభదా అని పిలవబడతాయి.
పూర్వ్వేణ శైలాత్ సీతా తు శైలం యాత్యన్తరిక్షగా । తతశ్వ పూర్వ్వవర్షేణ భద్రాశ్వేనైతి సార్ణవమ్
తూర్పు పర్వతం నుంచి సీతా ఆకాశంలో ప్రయాణించి మరొక పర్వతాన్ని చేరుతుంది. ఆ తరువాత తూర్పు వైపు ప్రవహిస్తూ భద్రాశ్వం సముద్రాన్ని చేరుతుంది.
తథైవాలకనన్దాపి దక్షిణోనైత్య భారతమ్ । ప్రయాతి సాగరం భూత్వా సప్తభేదా మహామునే
అలకానందా కూడా దక్షిణ దిశగా భారతదేశంలో ప్రవహించి, ఏడుగా విడిపోయి, మహర్షీ, సముద్రంలో కలుస్తుంది.
చక్షుశ్చ పశ్విమగిరీనతీత్య సకలాంస్తతః । పశ్విమం కేతుమాలాఖ్యం వష గత్వైతి సాగరమ్
చక్షుః పర్వతాలు పూర్తిగా దాటి, పశ్చిమ దిశలోని కేతుమాల అనే ప్రాంతానికి వెళ్లి, అక్కడి నుండి సముద్రంలో కలుస్తుంది.
భద్రా తథోత్తరగిరీనుత్తరాంశ్వ తథా కురూన్ । అతీత్యోత్తరమమ్భోధిం సమబ్యోతి మహామునే
భద్రా ఉత్తర పర్వతాలు, ఉత్తర కురువులను దాటి, ఉత్తర సముద్రాన్ని చేరుతుంది, మహర్షీ.
ఆనీలనిషధాయామౌ మాల్యవదూ-గన్ధమాదనౌ । తయోర్మ్మధ్యగతో మేరుః కర్ణికాకారసంస్థితః
ఆనీల, నిషధ, మాల్యవత్, గంధమాదన అనే రెండు జంటల పర్వతాల మధ్యలో, మెరు పర్వతం కమలపు మధ్య భాగంలా నిలిచి ఉంటుంది.
భారతాః కేతుమాలాశ్వ భద్రాశ్వాః కురవస్తథా । పత్రాణి లోకపహ్మస్య మర్య్యాదా శైలబాహ్మతః
భారతులు, కేతుమాలులు, భద్రాశ్వులు, కురువులు — వీరే ప్రపంచ కమలపు రేకులవంటి వారు, పర్వతాల ద్వారా సరిహద్దులు ఏర్పడినవారు.
జఠరో దేవకూటశ్చ మర్య్యాదాపర్వ్వతావుభౌ । తౌ దక్షిణోత్తరాయామావానీలనిషధాయతౌ
జఠర, దేవకూట అనే రెండు పర్వతాలు సరిహద్దు పర్వతాలు. అవి దక్షిణం, ఉత్తరం వైపున ఆనీల, నిషధ మధ్యలో ఉన్నాయి.
గన్ధమాదన-కైలాసౌ పూర్వ్వపశ్చాయతావుభౌ । అశీతియోజనాయామావర్ణావాన్తర్వ్యవస్థితౌ
గంధమాదన, కైలాస పర్వతాలు తూర్పు, పడమర వైపున, ఎనభై యోజనాల పొడవుతో మధ్యలో ఉన్నాయి.
నిషధః పారిపాత్రశ్చ మర్య్యాదాపర్వ్వతావుభౌ । మేరోః పరిచమదిగభాగే యతా పూర్వ్వౌ తథా స్థితౌ
నిషధ, పారిపాత్ర అనే రెండు పర్వతాలు సరిహద్దు పర్వతాలు. అవి మెరు పర్వతం ప్రక్కన, తూర్పు వైపు ఉన్నవాటిలా నిలిచి ఉన్నాయి.
త్రిశ్వృహ్గో జారుధిశ్చైవ ఉత్తరౌ వర్షపర్వ్వతౌ । పూర్వ్వపశ్వాయతావేతావర్ణవాన్తర్వ్యవస్థితౌ
త్రిశృంగ, జారుధి అనే ఉత్తర సరిహద్దు పర్వతాలు తూర్పు, పడమర వైపున మధ్యలో ఉన్నాయి.
ఇత్యేతే మునివర్య్యోక్తా మర్య్యాదాపర్వ్వతాస్తవ । జఠరాద్యాః స్థితా మేరోస్తేషాం ద్రౌ ద్రౌ చతుర్దిశమ్
మహర్షీ, జఠర మొదలైన ఈ సరిహద్దు పర్వతాలు మెరు పర్వతాన్ని చుట్టూ నాలుగు దిశల్లో స్థిరంగా ఉన్నాయి.
మైరోశ్చతుర్దిశం యే తు ప్రోక్తాః కేసరపర్వ్వతాః । శీతాన్తాద్యా మునే ! తేషామతీవ హి మనోరమాః
మెరు పర్వతాన్ని చుట్టూ నాలుగు దిశల్లో ఉన్న శీతాంత మొదలైన కేసర పర్వతాలు ఎంతో అందంగా ఉంటాయి, మునీంద్రా!
శైలానామన్తరే ద్రోణ్యః సిద్ధచారణసేవితాః । సురమ్యాణి తథా తాసు కాననాని పురాణి చ
ఆ పర్వతాల మధ్య లోయల్లో సిద్ధులు, చారణులు సంచరించే ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. అక్కడ పురాతనమైన, అద్భుతమైన అడవులు ఉన్నాయి.
లక్ష్మీ-విష్ణవగ్నిసూర్య్యాదిదేవానాం మునిసత్తమ్ । తాస్వాయతనవర్షాణి జుష్టాని వరకిన్నరైః
మునిశ్రేష్ఠా! ఆ ప్రాంతాల్లో లక్ష్మీ, విష్ణు, అగ్ని, సూర్యుడు మొదలైన దేవతల పవిత్ర స్థలాలు ఉన్నాయి. అవి ఉత్తమ కిన్నరులు ఆనందంగా నివసించే ప్రాంతాలు.
గన్ఘర్వ్వయక్షరక్షాంసి తథా దైతేయదానవాః । క్రీड़న్తి తాసు రమ్యాసు శైలద్రోణీష్వహర్నిశమ్
గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, అలాగే దైత్యులు, దానవులు కూడా ఆ అందమైన పర్వత లోయల్లో రాత్రింబవళ్ళు సంతోషంగా విహరిస్తారు.
భౌమా హ్యేతే స్మృతాః స్వర్గా ధర్మ్మిణామాలయా మునే । నైతేషు పాపకర్మ్మణో యాన్తి జన్మశతైరపి
మహర్షీ! ఇవే భూమిపై ఉన్న స్వర్గాలు, ధర్మవంతుల నివాసస్థానాలు. దుష్కర్మలు చేసినవారు వంద జన్మలు పుట్టినా అక్కడికి చేరలేరు.
భద్రాశ్వే భగవాన్ విష్ణురాస్తే హయశిరా ద్విజ । వరాహః కేతుమాలే తు భారతే కూర్మ్మరూపధృక్
భద్రాశ్వంలో భగవంతుడు విష్ణువు హయగ్రీవ రూపంలో ఉంటాడు, ద్విజా! కేతుమాలంలో వరాహ రూపంలో, భారతంలో కూర్మ రూపంలో ఉంటాడు.
మత్స్యరూపశ్వ గోవిన్దః కురుష్వాస్తే జనార్ద్దనః । విశ్వరూపేణ సర్వ్వత్ర సర్వ్వః సర్వత్రగో హరిః
కురువుల్లో మత్స్య రూపంలో గోవిందుడు ఉంటాడు. హరి విశ్వరూపంతో అన్ని చోట్ల, అందరిలో, ఎక్కడైనా వ్యాపించి ఉన్నాడు.