యోగాభ్యాసరతః ప్రాణాన్ శాలగ్రామేఽత్యజన్మునే । అజాయత చ విప్రోఽసౌ యోగినాం ప్రవరే కులే
యోగాభ్యాసంలో నిమగ్నమై, శాలగ్రామంలో తన ప్రాణాలను విడిచాడు, మునీశ్వరా. తరువాత అతడు యోగుల్లో ప్రముఖమైన బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు.
మైత్రయ । తస్య చరితం కథయిష్యామి తే పునః । సుమతేస్తేజసస్తస్మాదిన్ద్రద్యుమ్నో వ్యజాయత
మైత్రేయుడు: అతని చరిత్రను మళ్లీ నీకు చెబుతాను. ఆ తేజోవంతుడైన సుమతికి ఇంద్రద్యూమ్నుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు.
పరమేష్ఠీ తతస్తస్మాత్ ప్రతిహారస్తదన్వయః । ప్రతిహర్త్తేతి విఖ్యాత ఉత్పన్నస్తస్య చాత్మజః
ఆ తరువాత పరమేశ్ఠి జన్మించాడు. అతని వంశంలో ప్రతిహారుడు, అతనికి ప్రతిహర్త అనే కుమారుడు ప్రసిద్ధి చెందాడు.
భువస్తస్మాత్ తథోద్గీథః ప్రస్తారస్తత్సుతో విభుః । పృథుస్తతోఽభవన్నక్తో నక్తస్యాపి గయః సుతః
భువ నుండి ఉద్గీథుడు, అతని కుమారుడు ప్రస్తారుడు, ప్రథువు నుండి నక్తుడు, నక్తునికి గయుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు.
నరో గయస్య తనయస్తత్పుత్రోఽభూద్ విరాట్ తతః । తస్య పుత్రో మహావీర్య్యో ధీమాంస్తస్మాదజాయత
గయునికి నరుడు కుమారుడు. అతనికి విరాట్ కుమారుడు, విరాట్ నుండి మహాబలశాలి, బుద్ధిమంతుడు కుమారుడు జన్మించాడు.
మహాన్తస్తత్సుతశ్చాభూనూమనస్యుస్తస్య చాత్మజః । త్వష్టా త్వష్టుశ్చ విరజో రజస్తస్యాప్యభూత్ సుతః
ఆయన కుమారుడు మహంతుడు, అతనికి ఉమనస్యుడు కుమారుడు. త్వష్టకు త్వష్టుడు కుమారుడు, రాజాకు విరజుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు.
శతజిద్రజసస్తస్య జజ్ఞ పుత్రశతం మననే । విశగూజ్యోతిఃప్రధానాస్తే యైరిమా వర్ద్ధితాః ప్రజాః
శతజిత్ అనే రాజుకు వంద మంది కుమారులు పుట్టారు. వారిలో విశగు, జ్యోతిః ముఖ్యులు. వీరి వల్ల ప్రజలు విస్తరించారు.
తైరిదం భారతం వర్షం నవభేదమలఙ్గతమ । తేషాం వంశప్రసూతైశ్చ భుక్తేయేం భారతీ పురా
వారు ఈ భారతదేశాన్ని తొమ్మిది భాగాలుగా విభజించారు. వారి వంశంలో పుట్టినవారు పూర్వకాలంలో ఈ భూమిని పాలించారు.
కృతత్రేతాదిసర్గేణ యుగాఖ్యా హ్మ క్సప్తతిః
కృతయుగం, త్రేతాయుగం మొదలైన యుగాల సృష్టితో యుగమాలిక ఏర్పడింది.
ఏష స్వాయమ్భువః సర్గో యేనేదం పూరితం జగత్ । వారాహే తు మునే ! కల్పే పూర్వమన్వాన్తరాధిపః
ఇది స్వాయంభువుడు సృష్టించిన సృష్టి, దీని ద్వారా జగత్తు నిండిపోయింది. వారాహ కల్పంలో ఆయన పూర్వ మన్వంతరాధిపతి అయ్యాడు, మునీశ్వరా!
మైత్రేయ ఉవాచ । కథితో భవతా బ్రహ్మన్ ! సర్గః స్వాయమ్భువశ్చ మే । శ్రోతుమిచ్ఛామ్యహం త్వత్తః సకలం మణ్డలం భువః
మైత్రేయుడు ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణా! మీరు స్వాయంభువుని సృష్టిని నాకు వివరించారు. ఇప్పుడు భూమి మొత్తం విస్తారాన్ని మీరు వివరించమని నేను కోరుతున్నాను.
యావన్తః సాగరా ద్రీపాస్తథా వర్షాణి పర్వ్వతాః । వనాని సరితః పుర్థ్యౌ దేవాదీనాం తథా మనే
ఎన్ని సముద్రాలు, ద్వీపాలు, దేశాలు, పర్వతాలు, అడవులు, నదులు, పట్టణాలు, దేవతల నివాసస్థానాలు ఉన్నాయో చెప్పండి.
యత్ప్రమాణమిదం సర్వ్వం యదాధారం యదాత్మకమ్ । సంస్థానమస్య చ మునే ! యథావద వక్తుమర్హసి
ఇవి అన్నిటి పరిమాణం ఎంత? ఇవి ఎటువంటి స్వరూపంలో ఉన్నాయి? వీటి స్థితి ఎలా ఉంది? మునీశ్వరా! వీటి వ్యవస్థను సరిగ్గా వివరించండి.
పరాశర ఉవాచ । మైత్రేయ శ్వూయతామేత్త సంక్షేపాద గదతో మమ । నాస్య వర్ష శతేనాపి వక్తు శక్యో హి విస్తరః
పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: మైత్రేయా! నేను సంక్షిప్తంగా చెబుతున్నాను, విను. వంద సంవత్సరాలు చెప్పినా దీని పూర్తి వివరాలు చెప్పడం సాధ్యం కాదు.
జమ్బూ-ప్లక్షహ్వయౌ ద్రీపౌ శాల్మలిశచాపరో ద్రిజ । కుశః క్రౌఞ్చస్తథా శాకః పుష్కరశ్చైవ సప్తమః
జంబూ, ప్లక్ష అని రెండు ద్వీపాలు ఉన్నాయి. శాల్మలి అనే మరొకటి. కుశ, క్రౌంచ, శాక, పుష్కర అనే ఏడవ ద్వీపాలు కూడా ఉన్నాయి.
ఏతే ద్రీపాః సముద్రస్తు సప్త సప్తభిరావృతాః । లవణేక్షు-సురా-సర్పిర్దధి-దుగ్ధ-జలైఃసమమ్
ఈ ద్వీపాలు ఏడు. వాటిని ఏడు సముద్రాలు చుట్టుముట్టి ఉన్నాయి. అవి ఉప్పు, చెరకు రసం, మద్యం, నెయ్యి, పెరుగు, పాలు, నీరు కలిగినవి.
జమ్బూద్రీపః సమస్తానామ్ ఏతేషాం మధ్యసంస్థితః । తస్యాపి మైరుర్మ్మైత్రేయ ! మధ్యే కనకపర్వ్వతః
ఈ ద్వీపాలన్నిటిలోనూ జంబూద్వీపం మధ్యలో ఉంది. దాని మధ్యలో, మైత్రేయా! కనకపర్వతం ఉంది.
ప్రవిష్టః షోड़శాధస్తాద్ ద్రాత్రింశన్మూదూర్ధ్న విస్తృతః
అది పదహారు వేల యోజనాలు క్రిందకి, ముప్పై రెండు వేల యోజనాలు పైకి విస్తరించి ఉంది.
మూలే షోड़శసాహస్త్రో విస్తారస్తస్య సర్వ్వశః । భూపద్మస్యాస్య శైలేశః కర్ణికాకారసంస్థితః
దాని అడుగున అన్ని వైపులా పదహారు వేల యోజనాల వెడల్పు ఉంది. ఈ పర్వతాధిపతి, భూమి పద్మపు గర్భాన్ని పోలి ఉంటుంది.
హిమవాన్ హేమకూటశ్చ నిషధశ్వాస్య దక్షిణో । నీలః శ్వేతశ్వ శ్వృఙ్గీ చ ఉత్తరే వర్షపర్వ్వతాః
హిమవంతు, హేమకూట, నిషధ పర్వతాలు దక్షిణంలో ఉన్నాయి. నీల, శ్వేత, శృంగి పర్వతాలు ఉత్తరంలో ఉన్నాయి.
లక్షప్రమాణౌ ద్రౌ మధ్యౌ దశహీనాస్తథాపరే । సహస్త్రద్రితయోచ్ఛాయాస్తావదవిస్తారిణశ్వ తే
వీటిలో నడుమన ఉన్న రెండు పర్వతాలు లక్ష యోజనాల పొడవు కలవి. మిగతావి ఒక్కోటి పది వేల యోజనాలు తక్కువ. వాటి ఎత్తు మూడు వేల యోజనాలు, వెడల్పు అంతే.
భారతం ప్రథమం బర్షం తతః కిమ్పురుషం స్మృతమ్ । హరివర్షం వాన్యన్మేరోర్దక్షిణాతో ద్రిజ
భారతం మొదటి దేశం, ఆ తరువాత కింపురుషం అని పిలుస్తారు. హరివర్షం మరొకటి, అవి మేరు పర్వతానికి దక్షిణంగా ఉంటాయి.
రమ్యకఞ్చోత్తరే వర్షం తస్యైవాను హిరణ్మయమ్ । ఉత్తరాఃకురవశ్చైవ యథా వై భారతం తథా
రమ్యక దేశం ఉత్తరంలో ఉంది. దానికి పక్కన హిరణ్మయ దేశం. ఉత్తరకురులు కూడా అక్కడే ఉన్నారు, భారతంలాగే.
నవసాహస్త్రమేకైకమేతేషాం ద్రిజసత్తమ్ ! ఇలావృతఞ్చ తన్మధ్యే సౌవర్ణో మేరురుచ్ఛితః
వీటిలో ఒక్కోటి తొమ్మిది వేల యోజనాల విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి. వాటి మధ్యలో ఇలావృత దేశం, అందులో సువర్ణ మేరు పర్వతం ఎత్తుగా ఉంది.
మేరోశ్వతుర్దిశం తత్తు నవసాహస్త్రవిస్తృతమ్ । ఇలావృతం మహాభాగ ! చత్వారశ్వాత్ర పర్వ్వతాః
ఓ మహాభాగా! మేరు పర్వతానికి తూర్పు వైపున తొమ్మిది వేల యోజనాల పొడవుతో ఇలావృతం ఉంది. అక్కడ నాలుగు పర్వతాలు ఉన్నాయి.
విష్కమ్భా రచితా మరోర్యోజనాయుతముచ్ఛితాః
ఆ పర్వతాలు మేరు నుండి ఏర్పడినవి, అవి పది వేల యోజనాల ఎత్తుకు పెరిగి ఉన్నాయి.
పూర్వ్వేణ మన్దరో నామ దక్షిణో గన్ధమాదనః । విపులః పశ్విమే పాశ్వ సుపార్శ్వశ్వోత్తరే స్మృతః
తూర్పున మంద్రపర్వతం, దక్షిణం వైపు గంధమాదనం, పడమర వైపు విపులం, ఉత్తరంలో సుపార్శ్వం అని ప్రసిద్ధి.
కదమ్బస్తేషు జమ్బూశ్వ పిప్పలో వట ఏవ చ । ఏకాదశశాతతాయామాః పాదపా గిరికేతవః
ఆ పర్వతాలపై కదంబ, జాంబు, అరిట, మరియూ మర్రి చెట్లు ఉన్నాయి. ఆ చెట్లు పర్వత శిఖరాల్లా ఉండి, ఒక్కొక్కటి పదకొండు వందల యోజనాల ఎత్తు కలిగి ఉంటాయి.
జమ్బూద్రీపస్య సా జమ్బూర్నామహేతుర్మహామునే । మహాగజప్రమాణాని జమ్బ్వాస్తస్యాః ఫలాని వై
మహామునీ! అక్కడ ఉన్న జాంబు చెట్టు వల్లే ఆ ద్వీపానికి జాంబూద్వీపం అనే పేరు వచ్చింది. ఆ చెట్టు పండ్లు పెద్ద ఏనుగులంత ఉంటాయి.
పతన్తి భూభృతః పృష్ఠే శీర్య్యమాణాని సర్వతః । రసేన తేషాం ప్రఖ్యాతా తత్ర జమ్బూనదీతి వై
ఆ పండ్లు పర్వతాలపై పడిపోతూ చీలిపోతే, వాటి రసం చుట్టూ ఎక్కడికక్కడ పారుతుంది. ఆ రసంతో అక్కడ ప్రసిద్ధమైన జాంబునదీ అనే నది ఏర్పడుతుంది.