విద్యాబుద్ధిరవిద్యాయామజ్ఞానాన్తాత జాయతే । బాలోగ్నిం కిం న ఖద్యోతమసురేశ్వ మన్యతే
విద్య, బుద్ధి అన్నీ అజ్ఞానంలోనే పుట్టుతాయి తండ్రీ. చిన్నవాడు కాంతివంతమైన పురుగును అగ్నిగా భావించడంలా, అసురాధిపతీ!
తత్కర్మ యన్న బన్ధాయ సా విద్యా యా విముక్తయే । ఆయాసాయాపరం కర్మ విద్యాన్యా శిల్పనైపుణమ్
బంధించని కర్మే నిజమైన కర్మ, విముక్తిని ఇచ్చే విద్యే నిజమైన విద్య. మిగతా కర్మలు కేవలం శ్రమ మాత్రమే, మిగతా విద్యలు కేవలం కళల్లో నైపుణ్యం మాత్రమే.
తదేతదవగమ్యాహమసారం సారముత్తమమ్ । నిశామయ మహాభాగ ప్రణిపత్య బ్రవీమి తే
దీనిలో ఏది అసారం, ఏది ఉత్తమ సారం అని నేను గ్రహించాను మహాభాగా. నమస్కరించి నేను చెప్పేది వినండి.
న చిన్తయతి కో రాజ్యం కో ధనం నాభివాఞ్ఛతి । తథాపి భావ్యమేవైతదుభయం ప్రాప్యతే నరైః
ఎవరూ రాజ్యాన్ని గురించి ఆలోచించరు, ధనాన్ని కోరరు. అయినా, ఈ రెండూ మనుషులకు విధిగా లభిస్తాయి.
సర్వ ఏవ మహాభాగ మహత్త్వం ప్రతి సోద్యమాః । తథాపి పుంసాం భాగ్యాని నోద్యమా భూతిహేతవః
ప్రియమైనవాడా! అందరూ గొప్పతనాన్ని సాధించేందుకు శ్రమిస్తారు. అయినా, కేవలం శ్రమతోనే ఐశ్వర్యం కలగదు; అదృష్టం కూడా అవసరం.
జడానామవివేకానామశూరాణమపి ప్రభో । భాగ్యభోజ్యాని రాజ్యాని సన్త్యనీతిమతామపి
ప్రభూ! మూర్ఖులు, వివేకం లేని వారు, ధైర్యం లేని వారికీ, ధర్మం లేని వారికీ రాజ్యాలు అదృష్టవశాత్తు లభిస్తాయి.
తస్మాద్యతేత పుణ్యేషు య ఇచ్ఛేన్మహతీం శ్రియమ్ । యతితవ్యం సమత్వే చ నిర్వాణమపి చేచ్ఛతా
కాబట్టి, ఎవరైనా గొప్ప ఐశ్వర్యాన్ని కోరుకుంటే, మంచి పనుల్లో శ్రమించాలి. విముక్తిని కోరేవాడు సమభావాన్ని సాధించేందుకు ప్రయత్నించాలి.
దేవా మనుష్యాః పశవః పక్షివృక్షసరీసృపాః । రూపమేతదనన్తస్య విష్ణోర్భిన్నమివ స్థితమ్
దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు, పక్షులు, చెట్లు, సర్పాలు—ఇవి అన్నీ అనంతుడు అయిన విష్ణువు యొక్క రూపాలు, వేర్వేరుగా కనిపిస్తున్నా ఒకటే.
ఏతద్విజానతా సర్వం జగత్స్థావరజఙ్గమమ్ । ద్ర ష్టవ్యమాత్మవద్విష్ణుర్యతోయం విశ్వరూపధృక్
ఇది తెలిసినవాడు, ఈ జగత్తులోని స్థావరజంగమాలను తనంతటే అనుభవించాలి. ఈ నీటిలా, విశ్వరూపాన్ని ధరించిన విష్ణువే అన్నీ అని చూడాలి.
ఏవం జ్ఞాతే స భగవాననాదిః పరమేశ్వరః । ప్రసీదత్యచ్యుతస్తస్మిన్ప్రసన్నే క్లేశసంక్షయః
ఇలా గ్రహించినప్పుడు, ఆ ఆదిహీన పరమేశ్వరుడు అయిన అచ్యుతుడు ప్రసన్నుడవుతాడు. ఆయన ప్రసన్నుడైతే, అన్ని బాధలు తొలగిపోతాయి.
శ్రీపరాశర ఉవాచ । ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు కోపేన సముత్థాయ వరాసనాత్ । హిరణ్యకశిపుః పుత్రం పదా వక్షస్యతాడయత్ 1.19.
శ్రీ పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: ఇది విని, హిరణ్యకశిపుడు కోపంతో తన రాజాసనంనుంచి లేచి, తన కుమారుడిని కాలితో ఛాతిపై తన్నాడు.
ఉవాచ చ స కోపేన సామర్షః ప్రజ్వలన్నివ । నిష్పిష్య పాణినా పాణిం హన్తుకామో జగద్యథా
అతడు కోపంతో మండిపడి, చేతితో చేయి నలిపి, ప్రపంచాన్ని నాశనం చేయాలనుకున్నట్టు, కుమారుణ్ని చంపాలని ఉద్దేశించాడు.
హిరణ్యకశిపురువాచ । హే విప్రచిత్తే హే రాహో హే బలైష మహార్ణవే । నాగపాశైర్దృఢైర్బద్ధా క్షిప్యతాం మా విలంబ్యతామ్
హిరణ్యకశిపుడు ఇలా అన్నాడు: విప్రచిత్తి! రాహు! బల! ఈ దుష్టుణ్ణి బలమైన నాగపాశాలతో బంధించి, సముద్రంలో పడేయండి. ఆలస్యం చేయకండి!
అన్యథా సకలా లోకాస్తథా దైతేయదానవాః । అనుయాస్యన్తి మూఢస్య మతమస్య దురాత్మనః
లేకపోతే, అన్ని లోకాలు, దైత్యులు, దానవులు ఈ మూర్ఖుడి చెడ్డ మనసును అనుసరిస్తారు.
బహుశో వారి తోస్మాభిరయం పాపస్తథాప్యరేః । స్తుతిం కరోతి దుష్టానాం వధ ఏవోపకారకః
ఈ పాపుణ్ణి మేము ఎన్నోసార్లు శిక్షించాము. అయినా, మన శత్రువును పొగిడుతూనే ఉన్నాడు. దుష్టులకు మరణమే మేలు.
పరాశర ఉవాచ। తతస్తే సత్వరా దైత్యా బద్ధా తం నాగబన్ధనైః । భర్తురాజ్ఞాం పురస్కృత్య చిక్షిపుః సలిలార్ణవే
పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: వెంటనే దైత్యులు తమ అధిపతి ఆజ్ఞను పాటించి, అతడిని నాగబంధాలతో బంధించి, సముద్రంలో పడేశారు.
తతశ్చచాల చలతా ప్రహ్లాదేన మహార్ణవః । ఉద్వేలోభూత్పరం క్షోభముపేత్య చ సమన్తతః
అప్పుడప్పుడు, ప్రహ్లాదుడు సముద్రంలోకి వెళ్లగానే, ఆ మహాసముద్రం కంపించసాగింది; అన్ని దిశలలో ఉప్పొంగుతూ భయంకరంగా అలలెత్తింది.
భూర్లోకమఖిలం దృష్ట్వా ప్లావ్యమానం మహామ్భసా । హిరణ్యకశిపుర్దైత్యానిదమాహ మహామతే
పూర్తిగా భూమి మహాజలంతో మునిగిపోతున్నదని చూసి, దైత్యులలో బుద్ధిమంతుడైన హిరణ్యకశిపుడు వారితో ఇలా అన్నాడు:
హిరణ్యకశిపురువాచ। దైతేయాః సకలైః శైలైరత్రైవ వరుణాలయే । నిశ్ఛిద్రై ః! సర్వశః సర్వైశ్చీయతామేష దుర్మతిః
హిరణ్యకశిపుడు ఇలా అన్నాడు: దైత్యులారా! అన్ని పర్వతాలతో, ఇక్కడ వరుణుని నివాసంలో, ఎలాంటి రంధ్రం లేకుండా ఈ దుష్టుణ్ణి పూర్తిగా మూసివేయండి.
నాగ్నిర్దహతి నైవాయం శస్త్రైశ్ఛిన్నో న చోరగైః । క్షయం నీతో న వాతేన న విషేణ న కృత్యయా
అతడిని అగ్ని కాల్చదు, ఆయుధాలు కోయవు, పాములు నాశనం చేయవు, గాలి, విషం, మంత్రాలు కూడా అతడిని హానిచేయవు.
న మాయాభిర్న చైవోచ్చాత్పాతితో న చ దిగ్గజైః । బాలోతిదుష్టచిత్తోయం నానేనార్థోస్తి జీవతా
మాయలు కూడా అతడిని మోసం చేయలేవు, దిక్కుల ఏనుగులు అదుపులోకి తేవలేవు. ఈ చిన్నవాడు, చాలా చెడ్డ మనస్సుతో ఉన్నాడు; ఇతను బ్రతికుండటం వలన మాకు ఉపయోగం లేదు.
తదేష తోయమధ్యే తు సమాక్రాన్తో మహీధరైః । తిష్ఠత్వబ్దసహస్రాన్తం ప్రాణాన్హాస్యతి దుర్మతిః
కాబట్టి, ఇతడు పర్వతాలతో చుట్టుముట్టబడి, నీటిలో వేల సంవత్సరాలు ఉండి, చివరకు ప్రాణాలు కోల్పోతాడు.
తతో దైత్యాదానవాశ్చ పర్వతైస్తం మహోదధౌః । ఆక్రమ్య చయనం చక్రుర్యోజనాని సహస్రశః
ఆ తర్వాత దైత్యులు, దానవులు పెద్ద పెద్ద కొండలపైకి ఎక్కి, ఆ విశాలమైన సముద్రంలో వేల యోజనాల పొడవున ఒక గొప్ప మట్టికట్టను నిర్మించారు.
స చితః పర్వతైరన్తః సముద్ర స్య మహామతిః । తుష్టావాహ్నికవేలాయామేకాగ్రమతిరచ్యుతమ్
ఆ మట్టికట్టను, సముద్రంలో కొండలతో నిర్మించిన దాన్ని, మహామతి గలవాడు, రోజువారీ పూజా సమయంలో, ఏకాగ్రతతో అచ్యుతుడిని స్తుతించాడు.
ప్రహ్లాద ఉవాచ । నమస్తే పుణ్డరీకాక్ష నమస్తే పురుషోత్తమ । నమస్తే సర్వలోకాత్మన్నమస్తే తిగ్మచక్రిణే
ప్రహ్లాదుడు ఇలా అన్నాడు — కమలలోచనుడా, నీకు నమస్కారం; పరమపురుషుడా, నీకు నమస్కారం; అన్ని లోకాల ఆత్మా, నీకు నమస్కారం; పదునైన చక్రాన్ని ధరించినవాడా, నీకు నమస్కారం.
నమో బ్రహ్మణ్యదేవాయ గోబ్రాహ్మణహితాయ చ । జగద్ధితాయ కృష్ణాయ గోవిన్దాయ నమోనమః
వేదదేవుడా, గోవులతో బ్రాహ్మణులకు హితమైనవాడా, జగత్తుకు మేలు చేసే కృష్ణుడా, గోవిందుడా, నీకు పునఃపునః నమస్కారం.
బ్రహ్మత్వే సృజతే విశ్వం స్థితౌ పాలయతే పునః । రుద్ర రూపాయ కల్పాన్తే నమస్తుభ్యం త్రిమూర్తయే
బ్రహ్మరూపంలో ఈ సృష్టిని సృష్టించేవాడవు, విష్ణురూపంలో కాపాడేవాడవు, రుద్రరూపంలో యుగాంతంలో లయంచేసేవాడవు; మూడు రూపాలవాడా, నీకు నమస్కారం.
దేవా యక్షాః సురాః సిద్ధా నాగా గన్ధర్వకిన్నరాః । పిశాచా రాక్షసాశ్చైవ మనుష్యాః పశవస్తథా
దేవతలు, యక్షులు, సురులు, సిద్ధులు, నాగులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు, పిశాచులు, రాక్షసులు, మనుష్యులు, అలాగే జంతువులు —
పక్షిణస్థావరాశ్చైవ పిపీలికసరీసృపాః । భూమ్యాపోగ్నిర్నభోవాయుః శబ్దః స్పర్శస్తథా రసః
పక్షులు, స్థావరజంతువులు, చీమలు, సరీసృపాలు, భూమి, నీరు, అగ్ని, ఆకాశం, గాలి, శబ్దం, స్పర్శ, అలాగే రుచి —
రూపం గన్ధో మనో బుద్ధిరాత్మా కాలస్తథా గుణాః । ఏతేషాం పరమార్థశ్చ సర్వమేతత్త్వమచ్యుత
రూపం, వాసన, మనస్సు, బుద్ధి, ఆత్మ, కాలం, గుణాలు — ఇవన్నీ, వాటి పరమార్థం కూడా, అచ్యుతుడా, నువ్వే.