కథం మంత్రిష్వమాత్యేషు బాహ్యేష్వాభ్యంతరేషు చ । చారేషు పౌరవర్గేషు శఙ్కితేష్వితరేషు చ
మంత్రులతో, సహాయులతో, బయటవారితో, లోపలివారితో, గూఢచారులతో, పౌరులతో, అనుమానాస్పదులైన వారితో, ఇతరులతో ఎలా ప్రవర్తించాలో చెప్పు.
కృత్యాకృత్యవిధానఞ్చ దుర్గాటవికసాధనమ్ । ప్రహ్లాద కథ్యతాం సమ్యక్ తథా కణ్టకశోధనమ్
ప్రహ్లాదా, చేయవలసినవి, చేయకూడనివి, కోటలు, అడవులను ఎలా కాపాడాలో, అలాగే దుష్టులను ఎలా తొలగించాలో స్పష్టంగా చెప్పు.
ఏతచ్చాన్యచ్చ సకలమధీతం భవతా యథా । తథా మే కథ్యతాం జ్ఞాతుం తవేచ్ఛామి మనోగతమ్
ఇవి మాత్రమే కాదు, నీవు పూర్తిగా నేర్చుకున్నది అన్నిటినీ యథావిధిగా నాకు చెప్పు. నీ మనసులో ఉన్నదాన్ని తెలుసుకోవాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.
శ్రీపరాశర ఉవాచ । ప్రణిపత్య పితుః పాదౌ తదా ప్రశ్రయభూషణః । ప్రహ్లాదః ప్రాహ దైత్యేన్ద్రం కృతాంజలిపుటస్తథా
శ్రీ పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: అప్పుడు ప్రహ్లాదుడు వినయంతో తండ్రి పాదాలకు నమస్కరించి, కరముల్ని జోడించి దైత్యేంద్రుని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
ప్రహ్లాద ఉవాచ । మమో పదిష్టం సకలం గురుణా నాత్ర సంశయః । గృహీతన్తు మయా కిన్తు న సదేతన్మతమ్మమ
ప్రహ్లాదుడు ఇలా అన్నాడు: గురువు నాకు బోధించినది అన్నిటినీ నేర్చుకున్నాను, ఇందులో సందేహం లేదు. అయినా నేనది గ్రహించినా, అది నా మనసుకు సరిపోదు.
సామ చోపప్రదానం చ భేదదణ్డౌ తథాపరౌ । ఉపాయాః కథితాః సర్వే మిత్రాదినాం చ సాధనే
సామం, దానం, భేదం, దండం — ఈ నాలుగు మార్గాలు స్నేహితులు మొదలైనవారిని సాధించేందుకు నేర్పబడ్డాయి.
తానేవాహం న పశ్యామి మిత్రాదీంస్తాత మా క్రుధః । సాధ్యాభావే మహాబాహో సాధనైః కిం ప్రయోజనమ్
కానీ తండ్రీ, నేను ఆ స్నేహితులు మొదలైనవారిని చూడడం లేదు. మీరు కోపపడవద్దు. సాధించాల్సింది ఏమీ లేనప్పుడు, ఆ మార్గాలకు ఉపయోగమేంటి, మహాబాహువూ?
సర్వభూతాత్మకే తాత జగన్నాథే జగన్మయే । పరమాత్మని గోవిన్దే మిత్రామిత్రకథా కుతః
తండ్రీ, సర్వభూతాత్ముడైన జగన్నాథుడిలో, జగత్మయుడైన పరమాత్మ గోవిందుడిలో స్నేహితుడు, శత్రువు అనే మాట ఎలా వస్తుంది?
త్వయ్యస్తి భగవాతన్ విష్ణుర్మయి చాన్యత్ర చాస్తి సః । యతస్తతోయం మిత్రం మే శత్రుశ్చేతి పృథక్కుతః
ఆ భగవంతుడు అయిన విష్ణువు మీలో, నాలో, ఇతరులలో ఉన్నాడు. అందువల్ల ఎవరు నా స్నేహితులు, ఎవరు శత్రువులు, భేదం ఎలా వస్తుంది?
తదేభిరలమత్యర్థం దుష్టారమ్భోక్తివిస్తరైః । అవిద్యాన్తర్గతైర్యత్నః కర్త్తవ్యస్తాత శోభనే
కాబట్టి తండ్రీ, ఈ శత్రుత్వ విషయాల్లో అనవసరంగా ఎక్కువగా మాట్లాడటం చాలును. అజ్ఞానంలో మాత్రమే ప్రయత్నం చేయాలి, ఓ శుభకరుడా.
విద్యాబుద్ధిరవిద్యాయామజ్ఞానాన్తాత జాయతే । బాలోగ్నిం కిం న ఖద్యోతమసురేశ్వ మన్యతే
విద్య, బుద్ధి అన్నీ అజ్ఞానంలోనే పుట్టుతాయి తండ్రీ. చిన్నవాడు కాంతివంతమైన పురుగును అగ్నిగా భావించడంలా, అసురాధిపతీ!
తత్కర్మ యన్న బన్ధాయ సా విద్యా యా విముక్తయే । ఆయాసాయాపరం కర్మ విద్యాన్యా శిల్పనైపుణమ్
బంధించని కర్మే నిజమైన కర్మ, విముక్తిని ఇచ్చే విద్యే నిజమైన విద్య. మిగతా కర్మలు కేవలం శ్రమ మాత్రమే, మిగతా విద్యలు కేవలం కళల్లో నైపుణ్యం మాత్రమే.
తదేతదవగమ్యాహమసారం సారముత్తమమ్ । నిశామయ మహాభాగ ప్రణిపత్య బ్రవీమి తే
దీనిలో ఏది అసారం, ఏది ఉత్తమ సారం అని నేను గ్రహించాను మహాభాగా. నమస్కరించి నేను చెప్పేది వినండి.
న చిన్తయతి కో రాజ్యం కో ధనం నాభివాఞ్ఛతి । తథాపి భావ్యమేవైతదుభయం ప్రాప్యతే నరైః
ఎవరూ రాజ్యాన్ని గురించి ఆలోచించరు, ధనాన్ని కోరరు. అయినా, ఈ రెండూ మనుషులకు విధిగా లభిస్తాయి.
సర్వ ఏవ మహాభాగ మహత్త్వం ప్రతి సోద్యమాః । తథాపి పుంసాం భాగ్యాని నోద్యమా భూతిహేతవః
ప్రియమైనవాడా! అందరూ గొప్పతనాన్ని సాధించేందుకు శ్రమిస్తారు. అయినా, కేవలం శ్రమతోనే ఐశ్వర్యం కలగదు; అదృష్టం కూడా అవసరం.
జడానామవివేకానామశూరాణమపి ప్రభో । భాగ్యభోజ్యాని రాజ్యాని సన్త్యనీతిమతామపి
ప్రభూ! మూర్ఖులు, వివేకం లేని వారు, ధైర్యం లేని వారికీ, ధర్మం లేని వారికీ రాజ్యాలు అదృష్టవశాత్తు లభిస్తాయి.
తస్మాద్యతేత పుణ్యేషు య ఇచ్ఛేన్మహతీం శ్రియమ్ । యతితవ్యం సమత్వే చ నిర్వాణమపి చేచ్ఛతా
కాబట్టి, ఎవరైనా గొప్ప ఐశ్వర్యాన్ని కోరుకుంటే, మంచి పనుల్లో శ్రమించాలి. విముక్తిని కోరేవాడు సమభావాన్ని సాధించేందుకు ప్రయత్నించాలి.
దేవా మనుష్యాః పశవః పక్షివృక్షసరీసృపాః । రూపమేతదనన్తస్య విష్ణోర్భిన్నమివ స్థితమ్
దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు, పక్షులు, చెట్లు, సర్పాలు—ఇవి అన్నీ అనంతుడు అయిన విష్ణువు యొక్క రూపాలు, వేర్వేరుగా కనిపిస్తున్నా ఒకటే.
ఏతద్విజానతా సర్వం జగత్స్థావరజఙ్గమమ్ । ద్ర ష్టవ్యమాత్మవద్విష్ణుర్యతోయం విశ్వరూపధృక్
ఇది తెలిసినవాడు, ఈ జగత్తులోని స్థావరజంగమాలను తనంతటే అనుభవించాలి. ఈ నీటిలా, విశ్వరూపాన్ని ధరించిన విష్ణువే అన్నీ అని చూడాలి.
ఏవం జ్ఞాతే స భగవాననాదిః పరమేశ్వరః । ప్రసీదత్యచ్యుతస్తస్మిన్ప్రసన్నే క్లేశసంక్షయః
ఇలా గ్రహించినప్పుడు, ఆ ఆదిహీన పరమేశ్వరుడు అయిన అచ్యుతుడు ప్రసన్నుడవుతాడు. ఆయన ప్రసన్నుడైతే, అన్ని బాధలు తొలగిపోతాయి.
శ్రీపరాశర ఉవాచ । ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు కోపేన సముత్థాయ వరాసనాత్ । హిరణ్యకశిపుః పుత్రం పదా వక్షస్యతాడయత్ 1.19.
శ్రీ పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: ఇది విని, హిరణ్యకశిపుడు కోపంతో తన రాజాసనంనుంచి లేచి, తన కుమారుడిని కాలితో ఛాతిపై తన్నాడు.
ఉవాచ చ స కోపేన సామర్షః ప్రజ్వలన్నివ । నిష్పిష్య పాణినా పాణిం హన్తుకామో జగద్యథా
అతడు కోపంతో మండిపడి, చేతితో చేయి నలిపి, ప్రపంచాన్ని నాశనం చేయాలనుకున్నట్టు, కుమారుణ్ని చంపాలని ఉద్దేశించాడు.
హిరణ్యకశిపురువాచ । హే విప్రచిత్తే హే రాహో హే బలైష మహార్ణవే । నాగపాశైర్దృఢైర్బద్ధా క్షిప్యతాం మా విలంబ్యతామ్
హిరణ్యకశిపుడు ఇలా అన్నాడు: విప్రచిత్తి! రాహు! బల! ఈ దుష్టుణ్ణి బలమైన నాగపాశాలతో బంధించి, సముద్రంలో పడేయండి. ఆలస్యం చేయకండి!
అన్యథా సకలా లోకాస్తథా దైతేయదానవాః । అనుయాస్యన్తి మూఢస్య మతమస్య దురాత్మనః
లేకపోతే, అన్ని లోకాలు, దైత్యులు, దానవులు ఈ మూర్ఖుడి చెడ్డ మనసును అనుసరిస్తారు.
బహుశో వారి తోస్మాభిరయం పాపస్తథాప్యరేః । స్తుతిం కరోతి దుష్టానాం వధ ఏవోపకారకః
ఈ పాపుణ్ణి మేము ఎన్నోసార్లు శిక్షించాము. అయినా, మన శత్రువును పొగిడుతూనే ఉన్నాడు. దుష్టులకు మరణమే మేలు.
పరాశర ఉవాచ। తతస్తే సత్వరా దైత్యా బద్ధా తం నాగబన్ధనైః । భర్తురాజ్ఞాం పురస్కృత్య చిక్షిపుః సలిలార్ణవే
పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: వెంటనే దైత్యులు తమ అధిపతి ఆజ్ఞను పాటించి, అతడిని నాగబంధాలతో బంధించి, సముద్రంలో పడేశారు.
తతశ్చచాల చలతా ప్రహ్లాదేన మహార్ణవః । ఉద్వేలోభూత్పరం క్షోభముపేత్య చ సమన్తతః
అప్పుడప్పుడు, ప్రహ్లాదుడు సముద్రంలోకి వెళ్లగానే, ఆ మహాసముద్రం కంపించసాగింది; అన్ని దిశలలో ఉప్పొంగుతూ భయంకరంగా అలలెత్తింది.
భూర్లోకమఖిలం దృష్ట్వా ప్లావ్యమానం మహామ్భసా । హిరణ్యకశిపుర్దైత్యానిదమాహ మహామతే
పూర్తిగా భూమి మహాజలంతో మునిగిపోతున్నదని చూసి, దైత్యులలో బుద్ధిమంతుడైన హిరణ్యకశిపుడు వారితో ఇలా అన్నాడు:
హిరణ్యకశిపురువాచ। దైతేయాః సకలైః శైలైరత్రైవ వరుణాలయే । నిశ్ఛిద్రై ః! సర్వశః సర్వైశ్చీయతామేష దుర్మతిః
హిరణ్యకశిపుడు ఇలా అన్నాడు: దైత్యులారా! అన్ని పర్వతాలతో, ఇక్కడ వరుణుని నివాసంలో, ఎలాంటి రంధ్రం లేకుండా ఈ దుష్టుణ్ణి పూర్తిగా మూసివేయండి.
నాగ్నిర్దహతి నైవాయం శస్త్రైశ్ఛిన్నో న చోరగైః । క్షయం నీతో న వాతేన న విషేణ న కృత్యయా
అతడిని అగ్ని కాల్చదు, ఆయుధాలు కోయవు, పాములు నాశనం చేయవు, గాలి, విషం, మంత్రాలు కూడా అతడిని హానిచేయవు.