విస్తారః సర్వ్వభూతస్య విష్ణోర్విశ్వమిదం జగత్ । ద్రష్టవ్యమాత్మవత్ తస్మాదభేదేన విచక్షణౌః
ఈ విశ్వమంతా అన్ని జీవుల్లో వ్యాపించిన విష్ణువు విస్తారమే. అందుకే, జ్ఞానులు దీనిని తాము లాంటి దానిగా, ఏకత్వంతో చూడాలి.
సముత్సృజ్యాసురం భావం తస్మాదే యూయం తథా వయమ్ । తథా యత్నా కరిష్యామోయథాప్రాప్స్యామ నిర్వృతిమ్
అందువల్ల, మీరు, మేము కూడా అసుర స్వభావాన్ని వదిలేయాలి. మనం పరమానందాన్ని పొందేందుకు ప్రయత్నించాలి.
యా నాగ్నినా న వార్కేణ నేన్దునా నైవ వాయునా । పర్జ్జన్యవరుణాభ్యాం వా న సిద్ధర్న చ రాక్షసేః
దాన్ని అగ్ని, సూర్యుడు, చంద్రుడు, గాలి, వర్షం, వరుణుడు, సిద్ధులు, రాక్షసులు ఎవ్వరూ నాశనం చేయలేరు.
న యక్షైర్న చ దైత్యేన్ద్రైర్నోరగైర్న చ కిన్నరైః । న మనుష్యైర్న పశుభిర్దోషైర్నైవాత్మసమ్భవేః
దాన్ని యక్షులు, దైత్యాధిపతులు, సర్పాలు, కిన్నరులు, మనుషులు, జంతువులు, దోషాలు, లేదా తానే కలిగించుకున్నదానితో కూడా నాశనం చేయలేరు.
జ్వరాక్షిరోగాఽతీసారఃప్లీహ-గుల్మాదికైస్తథా । దూషేర్ష్యామతూసరాద్యైర్వా రాగలోభాదిభిః క్షయమ్
జ్వరం, కళ్ళు సంబంధమైన వ్యాధులు, విరేచనాలు, ప్లీహా వ్యాధి, కడుపులో గడ్డలు వంటి రోగాలు, అలాగే అసూయ, మాంద్యం, చలికాలపు అలసట, కోపం, లోభం వంటి కలుషిత భావాలు అన్నీ మన శరీరాన్ని, మనసును క్షీణింపజేస్తాయి.
న చాన్యైర్నీయతే కైశ్విన్నిత్యా హ్మత్యన్తనిర్మ్మలా । తామాప్నోతి మలం త్యక్తా కేశవే హ్టది సంస్థితే
ఇవి వేరే ఏ మార్గంలోనూ పూర్తిగా పోవు, ఎందుకంటే అది సహజంగా నిర్మలమైనది. కానీ హృదయంలో కేశవుడు నిలిచినపుడు దానిని వదిలేస్తే, మలినతను పొందుతాడు.
అసారససారవివర్త్తనేషు మా యాత తోషం ప్రసభం బ్రవీమి । సర్వ్వత్ర దైత్యాః సమతాముపేత సమత్వమారాధనమచ్యుతస్య
ఏదైనా అస్థిరమైనదానిలో ఆనందాన్ని పొందకూడదు, స్థిరమైనదాని మార్పులోనూ సంతోషించకూడదు. ఇదే నిజంగా చెబుతున్నాను: ఎక్కడైనా సమభావాన్ని పెంపొందించండి, ఎందుకంటే సమత్వమే అచ్యుతుని ఆరాధన.
తస్మిన్ ప్రసన్నే కిమిహాస్త్యలభ్యం ధర్మ్మర్థకామైరలమల్పకాస్తే । సమాశ్వితాదూ బ్రహ్మతరోరనన్తాన్నిసం శయం ప్రాప్స్యథ వై మహత్ ఫలమ్
ఆయన ప్రసన్నుడైనపుడు, ధర్మం, ధనం, కామం వంటి ఏదైనా ఇక్కడ సాధించలేనిది ఏముంది? బ్రహ్మతరువు నీడలో ఆశ్రయం పొందినవారు తప్పకుండా అనంతమైన మహా ఫలితాన్ని పొందుతారు.
తస్యేవం దానబాశచేష్టాం దృష్ట్వా దైత్యపతేర్భయాత్ । ఆచచక్షుః స చోవాచ సూదానాహూయ సత్వరః
అతని దానధర్మాలను చూసి, దైత్యపతి భయంతో వారు చెప్పగా, అతడు వంటవాళ్లను వెంటనే పిలిపించి ఇలా అన్నాడు.
హే సూదా మమ పుత్రోఽసావన్యేషామపి దుర్మ్మతిః । కుమార్గదేశకో దుష్టో హన్యతామవిలమ్బితమ్
ఓ వంటవాళ్లారా! నా కుమారుడు, ఇంకా ఇతరులు కూడా చెడ్డ మనసు కలవారు. ఇతడు తప్పు మార్గాన్ని చూపుతున్నాడు, దుష్టుడు. ఆలస్యం చేయకుండా ఇతడిని చంపండి.
హాలాహలం విషం తస్య సర్వ్వభక్ష్యేషు దీయతామ్ । అవిజ్ఞాతమసౌపాపో హన్యతాం మా విచార్య్యతామ్
అతని అన్నంలో హాలాహల విషాన్ని కలిపి పెట్టండి. ఎవరికీ తెలియకుండా, ఆ సందేహం లేకుండా అతడిని చంపండి.
తే తథైవ తతశ్వక్రుః ప్రహ్లాదాయ మహాత్మనే । విషదానం యథాజ్ఞప్తం పిత్రా తస్య మహాత్మనః
వారు అతని తండ్రి చెప్పినట్లే, మహాత్ముడైన ప్రహ్లాదునికి విషాన్ని ఇచ్చారు.
హాలాహలం విషం ఘోరమనన్తోజ్వరణోన సః । అభిమన్వ్య సహాన్నేన మైత్రేయ బుభుజే తదా
మైత్రేయా! ఆ భయంకరమైన హాలాహల విషాన్ని అన్నంలో కలిపి, ప్రహ్లాదుడు తిన్నాడు.
అవికారం స తదూ భుక్త్వా ప్రహ్లాదః స్వస్థమానసః । అనన్తక్యాతినిర్వీర్య్య జరయామాస తదూవిషమ్
అది తిన్న తర్వాత కూడా ప్రహ్లాదుడు ఏ మార్పూ లేకుండా, మనసు ప్రశాంతంగా ఉండిపోయాడు. అనంతుని కృపతో ఆ విషానికి శక్తి లేకుండా చేసేశాడు.
తతస్తదా భయత్రస్తా జీర్ణం దృష్ట్వా మహద్రిషమ్ । దైత్యేశ్వరముపాగమ్య ప్రణిపత్యేదమబ్రు వన్
అప్పుడు, ఆ మహా విషాన్ని జీర్ణించాడని చూసి భయంతో వణికిపోయిన వారు, దైత్యాధిపతిని దగ్గరకు వెళ్లి నమస్కరించి ఇలా అన్నారు.
దైత్యరాజ ! విష దత్తమస్మాభిరతిభీషణమ్ । జీర్ణాం తేన సహాన్నేన ప్రహ్లాదేన సుతేన తే
దైత్యరాజా! మేమిచ్చిన విషం ఎంత భయంకరమైనదో. అయినా నీ కుమారుడు ప్రహ్లాదుడు దాన్ని అన్నంతో కలిపి జీర్ణించాడు.
త్వర్య్యతాం త్వర్య్యాం హే హే సద్యో దైత్యపురోహితాః । కృత్యాం తస్య వినాశాయ ఉత్పాదయత మా చిరాత్
వేగంగా, వేగంగా, ఓ దైత్యపురోహితులారా! అతడిని నాశనం చేయడానికి వెంటనే ఏదైనా మార్గం ఆలోచించండి, ఆలస్యం చేయకండి.
సకాశమాగమ్య తతః పహ్లాదం వినయాన్వితమ్
తర్వాత వారు వినయంతో కూడిన ప్రహ్లాదుని దగ్గరకు వెళ్లారు.
జాతస్త్రైలోక్యర్విఖ్యాత్ ఆయుష్మన్ ! బ్రహ్మణః కులే । దైత్యరాజస్య తనయో హిరణయకశిపోర్భవాన్
మూడు లోకాలకూ ప్రసిద్ధమైన బ్రహ్మ వంశంలో పుట్టినవాడవు, ఆయుష్మాన్! నీవు దైత్యరాజు హిరణ్యకశిపుని కుమారుడవు.
కిం దేవైః కిమనన్తేన కిమన్యేన తవాశ్వయః । పితా తే సర్వ్వలోకానాం త్వం తథైవ భవిష్యసి
నీకు దేవతలతో ఏమి పని? అనంతునితో ఏమి అవసరం? ఇంకేమైనా అవసరమా? నీ తండ్రే అన్ని లోకాలకూ అధిపతి, నువ్వు కూడా అలాగే అవుతావు.
తస్మాత్ పరిత్యజైనాం త్వం విపక్షస్తవసంహితామ్ । బాచం పితా సమాస్తానాం గురూణాం పరమో గురుః
కాబట్టి, ఈ విరోధాన్ని, శత్రువుపట్ల భక్తిని వదిలిపెట్టు. నీ తండ్రే అందరికీ గురువు, గురువులకూ గురువు.
ఏవపమేతన్మహాభాగాః । శ్లాచ్యమేతన్మహాకులమ్ । మరీచేః సకలేఽప్యస్మిన్ త్రైలోక్యే కోఽన్యథా వదేత్
అందుకే, మహాభాగుడా! దీనిని అంగీకరించు. ఈ వంశం ఎంత గొప్పదో అందరూ మెచ్చుకుంటారు. మరిచివంశాన్ని ఈ మూడు లోకాలలో ఎవరు తక్కువగా అంటారు?
పితా చ మమ సర్వ్వస్మిన్ జగత్యుత్కృష్టచేష్టతః । ఏతదప్యవగచ్ఛామి సత్యమత్రాపి నానృతమ్
నా తండ్రి ఈ లోకంలో అందరికంటే ఉత్తమమైన ప్రవర్తన కలవాడు అని నాకు తెలుసు. ఇందులో కూడా అసత్యం లేదు, నిజమే ఉంది.
గురూణామపి సర్వ్వషాం పితా పరమకో గురుః । యదుక్తం భ్రాన్తిరత్రాపి స్వల్పాపి హి న విద్యతే
అందరు గురువుల్లో తండ్రే గొప్ప గురువు. మీరు చెప్పింది నిజమే, ఇందులో ఏమాత్రం తప్పు లేదు.
పితా గురుర్న సన్దేహః పూజనీయః ప్రయత్నతః । తత్రాపి నాపరాధ్యామీత్యేవం మనసి మే స్థితమ్
తండ్రి గురువే అన్నది సందేహం లేదు. ఆయనను శ్రద్ధగా పూజించాలి. ఈ విషయంలో నేను తప్పు చేయకూడదని నా మనసులో నిశ్చయంగా ఉంది.
యదేతత్ కిమనన్తేనేత్యుక్తం యుష్మాబిరీదృశమ్ । కో బ్రబీతి యథాయుక్తం కిన్తు నైతద్ వచోఽర్థవత్
మీరు 'ఈ అనంతత్వం ఎందుకు?' అని అడిగినదానికి, ఎవరు సరిగ్గా చెప్పగలరు? అయినా, ఈ మాటలకు అంతగా అర్థం లేదు.
ఇత్యుక్త్వా సోఽభవన్మౌనీ తైషాం గౌఖయన్త్రితః । ప్రహస్య చ పునః ప్రాహ కిమనన్తేన సాధ్వితి
ఇలా చెప్పి ఆయన వారి మాటలకు లోబడి మౌనంగా ఉన్నాడు. తరువాత చిరునవ్వుతో మళ్లీ, 'ఈ అనంతత్వంలో మంచి ఏముంది?' అని అడిగాడు.
సాధు భోః కిమనన్తేన సాధు బో గుఖో మమ । శ్వూయతాం యదనన్తేన యది ఖేదం న యాస్యథ
'సరే, ఈ అనంతత్వంలో మంచి ఏమిటి? గురువులారా, మీరు చెప్పండి. అనంతత్వం గురించి చెప్పినా మీకు ఇబ్బంది లేకపోతే వినండి.'
ధర్మ్మార్థకామమోక్షాఖ్యాః పురుషార్థా ఉదాహ్టతాః । చతుష్టయమిదం యస్మాత్ తస్మాత్ కిం కిమిదం వృథా
ధర్మం, సంపద, కామం, మోక్షం అనే నాలుగు మనుష్యుల లక్ష్యాలు అని చెప్పబడింది. అప్పుడు ఈ అనంతత్వం వల్ల ఉపయోగం ఏమిటి?
. మరీచిమిశ్రైర్దక్షణ తథైవాన్యైరనన్తతః । ధర్మ్మః ప్రాప్తస్తథైవాన్యైరర్థః కాలస్తథాపరైః
మరీచి, దక్షుడు, ఇంకా అనేక మంది ద్వారా ధర్మం పొందబడింది. మరికొందరు సంపదను, ఇంకొందరు కాలాన్ని పొందారు.