తతః స దిగ్గజైర్బాలో భూభృచ్ఛిఖరసన్నిభైః । పాతితో ధరణీపృష్ఠ విషాణైరవపీड़ితః
తర్వాత, ఆ పర్వత శిఖరాల్లాంటి దిక్పాలకుల గజాలు, బాలుడిని తమ దంతాలతో భూమిపై పడగొట్టి గాయపరిచాయి.
స్మరతస్తస్య గోవిన్దమిభదన్తాః సహస్త్రశః । శీర్ణా వక్షఃస్థలం ప్రాప్య స ప్రాహ పితరం తతః
ఆ బాలుడు గోవిందుని స్మరించగా, వేలాది గజదంతాలు అతని ఛాతిపై విరిగిపోయాయి. అప్పుడు అతడు తన తండ్రితో ఇలా అన్నాడు.
దన్తా గజానాం కులిశాగ్రనిష్ఠురాః శీర్ణా యదేతే న బలం మమైతత్ । మహావిపత్పాపవినాశనోఽయం జనార్దనానుస్మరణానుభావః
గజాల దంతాలు వజ్రపు అంచుల్లా పదునుగా ఉన్నా విరిగిపోయాయి. ఇది నా బలం కాదు; మహా విపత్తులు, పాపాలను నాశనం చేసే జనార్దనుని స్మరణ శక్తి వల్లే ఇది.
జ్వాల్యతామసురా ! వహ్నిరపసర్పత దిగ్గజాః । వాయో సమేధయాగ్నిం త్వం దహ్మతామేష పాపకృత్ మహాకాష్ఠచ్ఛన్నమసురేన్ద్రసుతం తతః । ప్రజ్వాల్య దానవా వహ్ని దదహుః ఖామినోదితాః
అసురులారా! అగ్ని అంటించండి. దిక్పాలకులారా! వెనక్కు వెళ్లండి. వాయువూ! అగ్నిని మరింత మండించు. ఈ పాపకారుడైన అసురేంద్రుని కుమారుడిని, పెద్ద దుంగలతో కప్పి, అగ్నితో కాల్చండి. అప్పుడు దానవులు అగ్ని ప్రేరణతో అతడిని కాల్చారు.
తాతైష వహ్నిః పవనేరితోఽపి న మాం దహత్యత్ర సమన్తతోఽహమ్ । పశ్యామి పహ్మాస్తరణాస్తృతాని శీతాని సర్వ్వాణి దిశాం ముఖాని
తాతా! ఈ అగ్ని వాయువు ఊదినా, నన్ను ఎక్కడా కాలిపోనివ్వడం లేదు. నాకు చుట్టూ ఎక్కడ చూసినా పద్మాల పరుపులు పరచబడి ఉన్నాయి; అన్ని దిక్కులూ చల్లగా ఉన్నాయి.
అథ దైత్యేశ్వరం ప్రోచుర్భార్గవస్యాత్మజాద్రిజాః । పురోహితా మహాత్మానః సాచమ్నా సంస్తూయ వాగ్మినః
ఆ తరువాత, భార్గవుని కుమారులైన మహాత్ములు, వాక్చాతుర్యంతో దైత్యాధిపతిని స్తుతిస్తూ ఇలా అన్నారు.
రాజన్ ! నియమ్యతాం కోపో బాలేఽత్ర తనయేఽనుజే । కోపో దేవనికాయేషు యత్ర తే సఫలో యతః
రాజా! ఈ బాలుడైన నీ కుమారుడిపై, నీ తమ్ముడిపై కోపాన్ని నియంత్రించు. నీ కోపాన్ని దేవతల సమూహాలపై చూపు; అక్కడే అది ఫలిస్తుంది.
తథా తథైనం బాలం తే శాసితారో భవిష్యతి
ఇలా, ఈ విధంగా, నీ కుమారుడికి శిక్షాపరులు వారు అవుతారు.
బాలత్వం సర్వ్వదోషాణాం దైత్యరాజాస్పదం యతః । తతోఽత్ర కోపమత్యర్థం యోక్తుమర్హసి నార్భకే
బాల్యం అన్నీ తప్పుల మూలం, దైత్యరాజా. అందుకే ఈ విషయంలో పిల్లవాడిపై ఎక్కువ కోపం పెట్టుకోవద్దు.
న త్యక్ష్యతి హరేః పక్షమస్మాకం వచనాద్ యది । తతః కృత్యాం వధాయాస్య కరిష్యామో నివర్త్తినీమ్
మన మాట విని అతను హరివైపు ఉండడం వదలకపోతే, అతన్ని చంపడానికి మాయా విధానం ఉపయోగించి తిరిగి తిప్పేస్తాం.
ఏవమభ్యర్థితస్తైస్తు దైత్యరాజః పురోహితైః । దైత్యైర్నిష్కాశయామాస పుత్రం పావకసఞ్చయాత్
అలా గురువులు కోరినప్పుడు, దైత్యరాజు తన కుమారునిని అగ్నిసభ నుండి బయటకు పంపించాడు.
తో గురుగృహే బాలః సవసన్ బాలదానవాన్ । అధ్యాపయామాస ముహురుపదేశాన్తరే గురోః
గురువు ఇంట్లో ఉండే బాలుడు, గురువు ఇతర పాఠాలు చెప్పినా, మిగతా బాలదానవులకు మళ్లీ మళ్లీ బోధించేవాడు.
శ్వూయతాం పరమార్థో మే దైతేయా దితిజాత్మజాః । న చాన్యథైతన్మన్తవ్యం నాత్ర లోభాదికారణమ్
దితి కుమారులైన దైత్యులారా! నా పరమార్థాన్ని వినండి. దీన్ని వేరేలా భావించవద్దు. ఇక్కడ లోభం లాంటి ఉద్దేశ్యం లేదు.
జన్మ బాల్యం తతః సర్వో జన్తుః ప్రాప్నోతి యౌవనమ్ । అవ్యాహతైవ భవతి తతోఽనుదివసం జరా
పుట్టిన తర్వాత బాల్యం, దాని తర్వాత ప్రతి ప్రాణికీ యవ్వనం వస్తుంది. ఆ తరువాత రోజుకో రోజు వృద్ధాప్యం తప్పకుండా వస్తుంది.
తతశ్యచ మృత్యుమభ్యేతి జన్తుర్దైత్యేశ్వరాత్మజాః । ప్రత్యక్షం దృశ్యతే చైతదస్మాకం భవతాం తథా
దైత్యేశ్వరుని కుమారులారా! ఆ తరువాత మరణం ప్రతి ప్రాణిని చేరుతుంది. ఇది మనకూ, మీకూ ప్రత్యక్షంగా కనబడుతుంది.
మృతస్య చ పునర్జన్మ భవత్యేతజ్వ నాన్యథా । ఆగమోఽయం తథా తత్ర నోపాదానం వినోద్భవః
చనిపోయినవారికి మళ్లీ జననం తప్పదు — ఇది నిశ్చయం. కారణం లేకుండా ఏదీ పుట్టదు, ఇదే సంప్రదాయం.
గర్భవాసాది యావత్ తు పునర్జన్మోపపాదనమ్ । సమస్తావస్థకం తావదూ దుః ఖమేవావగమ్యతామ్
గర్భంలో ఉండటం మొదలుకొని మళ్లీ జన్మించే వరకు, ప్రతి దశలో కూడా కేవలం బాధే ఉంటుంది అని గ్రహించాలి.
క్షుతూతృషఅమోపశమం తదూచ్ఛీతాద్యు పశమం సుఖమ్ । మన్యతే బాలబుద్ధిత్వాదూ దుః ఖమేవ హి తత్ పునః
ఆకలి తీరటం, దాహం పోవటం, చలి తగలకపోవటం ఇవన్నీ పిల్లల మనసుకు సుఖంగా అనిపించవచ్చు, కానీ నిజానికి అవన్నీ బాధే.
అత్యన్తస్తిమితాఙ్గానాం వ్యాయామేన సుఖైషిణామ్ । భ్రాన్తిజ్ఞానావృతాక్షాణాం ప్రహారోఽపి సూఖాయతే
దేహం బలహీనంగా ఉన్నవారు, సుఖం కోసం శ్రమించే వారు, మాయలో మునిగిపోయిన వారు — వీరికి దెబ్బ తగిలినా అది సుఖంగా అనిపిస్తుంది.
క శరీరమశేషాణాం శ్లైష్మాదీనాం మహాచయః । క కాన్తి-శోభా-శౌరభ్య-కమనీయాదయో గుణాః
ఈ శరీరం మొత్తం శ్లేష్మం వంటివాటితో నిండినదే. అందం, కాంతి, వాసన, ఆకర్షణ ఇవన్నీ దానికి ఏమిటి?
మాంసాఽసృకూపూయవిణూమూత్రస్నాయుమజ్జాఽస్థిసంహతౌ । దేహే చేత్ ప్రీతిమాన్ మూढ़ో నరకే భవితాపి సః
ఈ శరీరం మాంసం, రక్తం, పుయం, నరాలు, మూత్రం, స్నాయువు, మజ్జ, ఎముకలతో కూడినదని తెలిసినా, దానిలో ఆనందపడే మూర్ఖుడు నరకంలో కూడా సంతోషిస్తాడు.
అగ్నేః శీతేన తోయస్య తషా భక్తస్య చ క్షుధా । క్రియతే సుఖకర్త్తృ త్వం తదూ విలోమస్య చేతదరైః
అగ్ని చలితో, దాహం నీటితో, ఆకలి అన్నంతో తీరుతాయి. ఇవే సుఖానికి కారణమని భావిస్తే, అది నిజానికి వ్యతిరేకం.
కరోతి హే దైత్యసుతా ! యావన్మాత్రం పరిగ్రహమ్ । తావన్మాత్రం, స ఏవాస్య దుః స్వం చేతసి యచ్ఛతి
దైత్యపుత్రులారా! ఎంతకాలం మనసులో ఆశలు పెంచుకుంటే, అంతకాలం తనకు తానే బాధను తెచ్చుకుంటాడు.
యావతః కురుతే జన్తుః సమ్బన్ధాన్ మనసః ప్రియాన్ । తావన్తోఽస్య నిఖన్యన్తే హ్టదయే శోకశఙ్గవః
ప్రాణి మనసులో ఎంత మంది ప్రియమైనవారిని కలిపితే, అంతటి శోకబాణాలు అతని హృదయంలో తగులుతాయి.
యదూ యదూ గృహే తన్మనసి యత్ర తత్రావతిష్ఠతః । నాశదాహాపహరణాం తత్ర తస్యైవ తిష్ఠతి
ఇంటి విషయాల్లో మనసు ఎక్కడ నిలిచితే, అక్కడే నాశనం, దహనం, నష్టం అతనికి ఉంటాయి.
జన్మన్యత్ర మహదూ దుఃఖం మ్రియమాణస్య చాపి తత్ । యాతనాసు యమస్యోగ్ర గర్భసంక్రమణేషు చ ।.
ప్రతి జన్మలో కూడా గొప్ప బాధ ఉంటుంది. మరణించే సమయంలోనూ అలాగే, యముని యాతనల్లో, గర్భంలోకి మారే సమయంలోనూ భయంకరమైన బాధలు ఉంటాయి.
గర్భై చ సుఖలేశోఽపి భవద్భిరనుమీయతే । యది తత్ కథ్యతామేవం సర్వం దుః ఖమయం జగత్
గర్భంలో కొంచెమైన ఆనందం కూడా మీరే ఊహించగలుగుతారు. అలాంటప్పుడు, ఈ లోకమంతా బాధలతో నిండిపోయిందని చెప్పండి.
తదేవమతిదుః ఖానామాస్పదేఽత్ర భవార్ణావే । బవతాం కథ్యతే సత్యం విష్ణురేకః పరాయణమ్
ఈ జనన మరణాల సముద్రంలో, ఎన్నో బాధలకు నిలయమైన ఈ లోకంలో, విష్ణువు ఒక్కరే పరమాశ్రయం అని మీరు నిజంగా చెప్పారు.
మా జానీత వయం బాలా దేహీ దేహేషు శాశవతః । జరా-యౌవన-జన్మాద్యా ధర్మ్మా దేహస్య నాత్మనః
మేము పిల్లలమై, శరీరంలో ఉన్న ఆత్మ శాశ్వతమని తెలియని వారు. ముదుటన, యవ్వనంలో, పుట్టుకలో వచ్చే లక్షణాలు శరీరానికే, ఆత్మకాదు.
బాలోఽహం తావదిచ్ఛాతో యతిష్యే శ్రేయసే యువా । యువాహం వార్ద్ధకే ప్రాప్త కరిష్యామ్యాత్మనో హితమ్
పిల్లవాడిగా ఉన్నప్పుడు, 'యవ్వనంలో మంచి కోసం ప్రయత్నిస్తాను' అని అనుకుంటాను. యువకుడిగా ఉన్నప్పుడు, 'వృద్ధాప్యంలో నా మేలుకోసం చేస్తాను' అని భావిస్తాను.