దితేః పుత్రో మహావీర్య్యో హిరణ్యకశిపుః పురా । త్రైలోక్యం వశమానిన్యే బ్రహ్మణో వరదర్పితః
దితి కుమారుడైన హిరణ్యకశిపుడు, బ్రహ్మ ఇచ్చిన వరంతో, ఒకప్పుడు మూడు లోకాలను తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నాడు.
ఇన్దత్వమకరోదూ దైత్యః స చాసీత్ సవితా స్వయమ్ । వాయురగ్రిరపాం నాథః సోమస్చాభూనూమహాసురః
ఆ దైత్యుడు ఇంద్రునిగా మారి, తానే సూర్యుడయ్యాడు; ఆ మహాశక్తివంతుడు వాయువు, అగ్ని, జలాధిపతి, సోముడిగా కూడా మారిపోయాడు.
ధనానామధిపః సోఽభూత్ స ఏవాసీత్ ఖయం యమః । యజ్ఞభాగానశేషాంస్తు స స్వయం బుభుజేఽసురః
అతడు ధనాధిపతిగా, మరణదేవుడైన యముడిగా కూడా ఉన్నాడు. ఆ అసురుడు అన్ని యజ్ఞఫలాలను తానే అనుభవించాడు.
దేవాః సర్గం పరిత్యజ్య తతూత్రాసాన్మునిసత్తమ । విచేరురవనౌ సర్వం బిబ్రాణా మానుషీం తనుమ్
మునిశ్రేష్ఠా! భయంతో దేవతలు తమ లోకాలను వదిలి, మానవ రూపంలో భూమిపై సంచరించసాగారు.
జితావ త్రిభువ్రనం సర్వ్వం త్రైలోక్యైశ్వర్య్యదర్పితః । ఉపగీయామానో గన్ధర్వైర్బుభుజే విషయాన్ ప్రియాన్
మూడు లోకాలను జయించి, విశ్వాధిపత్య గర్వంతో, గంధర్వులు స్తుతిస్తూ, అతడు ఇష్టమైన సుఖాలను ఆస్వాదించాడు.
పానాసక్తం మహాత్మానం హిరణంయకశిపు తదా । ఉపాసాఞ్చకిరే సర్వ్వై సిద్ధగన్ధర్వపన్నగాః
ఆ సమయంలో, మద్యం పట్ల ఆసక్తి కలిగిన హిరణ్యకశిపుని వద్దకు, సిద్ధులు, గంధర్వులు, పన్నగులు అందరూ సేవకు వచ్చారు.
అవాదయఞ్జగుశ్చాన్యే జయశబ్దానథాపరే । దైత్యరాజస్య పురతశ్చక్రుః సిద్ధా ముదన్వితాః
కొంతమంది వాద్యాలు వాయించగా, మరికొందరు పాటలు పాడారు, ఇంకొందరు జయధ్వానాలు చేశారు. సిద్ధులు ఆనందంతో దైత్యరాజు ముందు ప్రదర్శనలు చేశారు.
తత్ర ప్రనృత్యాప్సరసి స్ఫటికాభ్రమయేఽమురః । పపౌ పానం ముదా యుక్తః ప్రాసాదే సుమనోహరే
అక్కడ, స్ఫటికపు నేలపై అప్సరసలు నాట్యం చేస్తుండగా, ఆ అసురుడు ఆనందంతో, అద్భుతమైన ప్రాసాదంలో మద్యం సేవించాడు.
తస్య పుత్రో మహాభాగః ప్రహ్లాదో నామ నామతః । పపాఠ బాలపాఠయాని గురుగేహే గతోఽర్భకః
అతని కుమారుడు ప్రహ్లాదుడు అనే మహాభాగుడు, చిన్న వయసులో గురుగృహానికి వెళ్లి, బాలపాఠాలు చదివేవాడు.
ఏకదా తుస ధర్మ్మాత్మా జగామ గురుణా సహ । పానాసక్తస్య పురతః పితుర్దైత్యపతేస్తదా
ఒకసారి, ఆ ధర్మాత్ముడు తన గురువుతో కలిసి, మద్యం మత్తులో ఉన్న తన తండ్రి దైత్యపతికి ముందుకు వెళ్లాడు.
పాదప్రణామావనతం తముత్థాప్య పితా సుతమ్ । హిరణ్యకశిపుః ప్రాహ ప్రహ్లాదమమితోజసమ్
తండ్రి హిరణ్యకశిపుడు, తన పాదాలకు నమస్కరించిన కుమారుడిని పైకి లేపి, అపారశక్తి కలిగిన ప్రహ్లాదునితో మాట్లాడాడు.
పఠయతాం భవతా వత్స ! సారభూతం సుభాషితమ్ । కాలేనైతావతా యత్ తే సదోద్యు క్తనే శిక్షితమ్
బాలా! నీవు చదివిన పాఠాల్లో, ఇప్పటివరకు నేర్చుకున్న మంచి మాటల్లో, నీకు అత్యుత్తమమైనది ఏదో చెప్పు.
శ్వూయతాం తాత ! వక్ష్యామి సారభూతం తవాజ్ఞయా । సమాహితమనా భూత్వా యన్మే చేతస్యవస్థితమ్
విను తాత! నీ ఆజ్ఞతో, నా మనస్సు ఏకాగ్రంగా ఉంచి, నా హృదయంలో స్థిరంగా ఉన్న సారాంశాన్ని చెబుతాను.
అనాదిమధ్యాన్తమజమవృద్ధిక్షయమచ్యుతమ్ । ప్రణాతోఽస్మి మహాత్మానం సర్వ్వకారణకారణమ్
ఆదిలోనూ, మధ్యలోనూ, అంత్యంలోనూ లేని, జన్మించని, వృద్ధి చెందని, నశించని, ఎప్పటికీ మారని, అన్ని కారణాలకు కారణమైన మహాత్ముడైన విష్ణువుని నేను వందనం చేస్తున్నాను.
ఏవం నిశమ్య దైన్యేన్ద్రః క్రోధసంరక్తలోచనః । విలోక్య తదూగురుం ప్రాహ స్ఫురితాధరపల్లవః
ఇలా విని, దైత్యుల రాజు కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా చేసి, తన కుమారుని గురువును చూసి, పెదవులు వణికిస్తూ ఇలా అన్నాడు.
బ్రహ్మబన్ధో ! కిమేతత్ తే విపక్షస్తుతిసహితమ్ । అసారం గ్రాహితో బాలో మామవజ్ఞాయ దుర్మతే !
బ్రాహ్మణమని చెప్పుకునే వాడా! ఇది ఏమిటి, శత్రువుని పొగడ్తలతో నిండిన మాటలు? దుర్మతి! నన్ను లెక్కచేయకుండా ఈ బాలుడిని తప్పుదారి పట్టించావు.
దైత్యేశ్వర ! న కోపస్య వశమాగన్తుమర్హసి । మమోపదేశజనితం నాయం వదతి తే సుతః
దైత్యేంద్రా! నీకు కోపానికి లోనవ్వడం తగదు. నీ కుమారుడు నేను నేర్పింది మాట్లాడటం లేదు.
అనుశాస్తోసి కేనేదృగు వత్స ! ప్రహ్లాద కథ్యతామ్ । మమోపదిష్ట నేత్యేష ప్రబ్రవీతి గురుస్తవ
ప్రహ్లాదా! నిన్ను ఎవరు, ఎలా బోధించారు? చెప్పు. ఇది నేను నేర్పింది కాదు అని నీ గురువు అంటున్నాడు.
శాస్తా విష్ణురశేషస్య జగతో యో హ్టది స్థితః । తమృతే పరమాత్మానం తాత ! కః కేన శాస్యతే
తాత! హృదయంలో ఉన్నవాడు, మొత్తం లోకానికి పాలకుడైన విష్ణువు తప్ప, పరమాత్మను తప్ప ఇంకెవరు ఎవరికీ బోధించగలరు?
కోఽయ విష్ణుః సుదుర్బుద్ధ ! యం బ్రవీషి పునః పునః । జగతామీశ్వరస్యేహ పురతః ప్రసభం మమ
దుర్బుద్ధి! ఈ విష్ణువు ఎవడు? నువ్వు మళ్లీ మళ్లీ నా ముందు, లోకాధిపతిని ఉన్న నన్ను ఉద్దేశించి, అతడిని ఎందుకు చెబుతున్నావు?
న శహ్దగోచరే యస్య యోగిధ్యేయం పరం పదమ్ । యతో యశ్వ స్వయం విశ్వం స విష్ణుః పరమేశ్వరః
యోగులు ధ్యానం చేసే, మాటలకు అందని పరమపదాన్ని కలిగినవాడు, యావత్తు విశ్వం యందు నుండి ఉద్భవించిందో, ఆ పరమేశ్వరుడైన విష్ణువే.
పరమేశ్వరసంజ్ఞోఽజ్ఞ ! కిమన్యో మయయవస్థితే । తవాస్తి మర్త్తుకామస్త్వ ప్రబ్రవీషి పునః పునః
అజ్ఞానీ! తన మాయతో ఉన్న పరమేశ్వరుడని ఇంకెవడిని పిలుస్తారు? నువ్వు మళ్లీ మళ్లీ ఇలా చెప్పడాన్ని బట్టి, నీకు మరణం కావాలనుకుంటున్నావేమో!
న కేవలం తాత ! మమ ప్రజానాం స బ్రహ్మభూతో భవతశ్వ విష్ణుః । ధాతా విధాతా పరమేశ్వరశ్చ ప్రసీద కోపం కురుషే కిమర్థమ
తాత! నా ప్రజలకే కాదు, అన్నీ ప్రాణులకు ఆ విష్ణువే సృష్టికర్త, పరమేశ్వరుడు. దయచూపు, ఎందుకు కోపపడుతున్నావు?
ప్రవిచష్టః కోఽస్య హ్టదయే దుర్బుద్ధేరతిపాపకృత్ । యేనేదృశాన్యసాధూని వదత్యావిష్టమానసః
ఈ దుర్మార్గుడి హృదయాన్ని ఎవరు చెడగొట్టారు? మనస్సు మాయలో పడి, ఇలాంటి అసత్యమైన మాటలు మాట్లాడుతున్నాడు.
న కేవలం మదూహ్టదయం స విష్ణు--రాక్రమ్య లోకాన్ సకలానవస్థితః । స మాం త్వదాదీంశ్చ పితః ! సమస్తాన్ సమస్తచేష్టాసు యునక్తి సర్వగః
తండ్రీ! నా హృదయంలోనే కాదు, విష్ణువు అన్నీ లోకాల్లో వ్యాపించి ఉన్నాడు. ఆ సర్వవ్యాపి, నన్ను, నిన్ను, మనందరినీ ప్రతి కార్యంలో కలిపి ఉంచుతున్నాడు.
నిష్కామ్యతామయం దుష్టః శాస్యతాఞ్చ గురోగృ హే । యోజితో దుర్మ్మతిః కేన విపక్షవితథస్తుతౌ
ఈ దుష్టుడిని గురుగృహంలో నియంత్రించి, శిక్షించాలి. ఎవరు ఇతని మనస్సును చెడగొట్టి, శత్రువుని పొగడ్తలు చెప్పేలా చేశారు?
ఇత్యుక్తోఽసౌ తదా దైత్యైర్నీతో గురుగృహం పునః । జగ్రాహ విద్యామనిశం గురుశుశ్వూ షణోద్యతః
ఇలా అనగానే, దైత్యులు అతన్ని మళ్లీ గురుగృహానికి తీసుకెళ్లారు. అక్కడ అతడు రాత్రింబవళ్ళు విద్యను ఆసక్తిగా నేర్చుకుంటూ, గురువును శ్రద్ధగా వినేవాడు.
కాలేఽతీతే చ మహతి ప్రహ్లాదమసురేశ్వరః । సమాహూయాబ్రవీత్ పుత్ర ! గాధ కాచిత్ ప్రగీయతామ్
కాలం గడిచిన తరువాత, అసురుల అధిపతి ప్రహ్లాదుని పిలిచి, 'బిడ్డా, నీవు నేర్చుకున్న పద్యాన్ని చెప్పు' అని అన్నాడు.
యతః ప్రధానపురుషౌ యతశ్చైతజ్వరాచరమ్ । కారణాం సకలస్యాస్య స నో విష్ణుః ప్రసీదతు
ప్రధానం, పురుషుడు, చరాచర జగత్తు అన్నీ ఎవరినుండి ఉద్భవించాయో, ఆ సమస్తానికి కారణమైన విష్ణువు మనపై కరుణ చూపాలి.
దురాత్మా వధ్యతామేష ననినార్థోఽస్తి జీవతా । ఖపక్షహానికర్త్తృ త్వాద యః కులాఙ్గారతాం గతః
ఈ దురాత్ముడిని చంపాలి, బ్రతికుండడం వల్ల ప్రయోజనం లేదు. పక్షిని రెక్కలు కోసినవాడిలా, ఇతడు కుటుంబానికి కళంకంగా మారాడు.