ప్రచేతస ఊచుః నతాః స్మ సర్వవచసాం ప్రతిష్ఠా యత్ర శాశ్వతీ । తమాద్యన్తమశేషస్య జగతః పరమం ప్రభుమ్ ॥ ౧,౧౪.
ప్రచేతసులు పలికిరి — అన్ని మాటలకు శాశ్వత ఆధారమైనవాడైన, జగత్తుకు ఆద్యాంతమైన, పరమ ప్రభువైన ఆయనకు మేము నమస్కరిస్తున్నాము.
జ్యోతిరాద్యమనౌపమ్యమణ్వనన్తమపారవత్ । యోనిభూతమశేషస్య స్థావరస్య చరస్య చ ॥ ౧,౧౪.
అన్ని చలించేవాటికీ, అచలమైనవాటికీ మూలమైన, అసమానమైన, అనంతమైన, అపారమైన ఆది జ్యోతిస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
యస్యాహః ప్రథమం రూపమరూపస్య తథా నిశా । సంధ్యా చ పరమేశస్య తస్మై కాలాత్మనే నమః ॥ ౧,౧౪.
ఆకారరహితుడైన పరమేశ్వరునికి, ఆయన దినమూ రాత్రీ తొలి రూపాలై, కాలస్వరూపుడైన ఆయనకు మా వందనాలు.
భుజ్యతేఽనుదినం దేవైః పితృభిశ్చ సుధాత్మకః । బీజభూతం సమస్తస్య తస్మై సోమాత్మనే నమః ॥ ౧,౧౪.
దేవతలు, పితృదేవతలు ప్రతిరోజూ ఆనందించు అమృతస్వరూపుడైన, సమస్త జగత్తుకూ బీజమైన సోమస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
యస్తమాస్యత్తి తీవ్రాత్మా ప్రభాభిర్భాసయన్నభః । ఘర్మశీతామ్భసా యోనిస్తస్మై సూర్యత్మనే నమః ॥ ౧,౧౪.
అంధకారాన్ని హరించి, తన కిరణాలతో ఆకాశాన్ని ప్రకాశింపజేసే, వేడి, చలిని, నీటిని కలిగించే సూర్యస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
కాఠిన్యవాన్ యో బిభర్తి జగదేతదశేషతః । శబ్దాదిసంశ్రయో వ్యాపీ తస్మై భూమ్యాత్మనే నమః ॥ ౧,౧౪.
కఠినత్వాన్ని కలిగి, ఈ జగత్తును సంపూర్ణంగా మోయుచు, శబ్దాది ఇంద్రియాలకు ఆధారమైన, వ్యాపకుడైన భూమిస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
యద్యోనిభూతం జగతో వీజం యత్సర్వదేహినామ్ । తత్తోయరూపమీశస్య నమామో హరిమేధసః ॥ ౧,౧౪.
జగత్తుకు మూలమైన, అన్ని జీవులకూ విత్తనమైన, నీటిస్వరూపుడైన హరిమేధసైన ఆయనకు నమస్కారం.
యో ముఖం సర్వదేవానాం హవ్యభుక్కవ్యభుక్తథా । పితౄణాం చ నమస్తస్మై విష్ణవే పావకాత్మనే ॥ ౧,౧౪.
అన్ని దేవతలకు ముఖమైన, హవిస్సును, పితృదేవతలకు కవిస్సును గ్రహించే, పవకస్వరూపుడైన విష్ణువుకు నమస్కారం.
పఞ్చధావస్థితో దేహే యశ్చేష్టాం కురుతేఽనిశమ్ । ఆకాశయోనిర్భగవాంస్తస్మై వాయ్వాత్మనే నమః ॥ ౧,౧౪.
దేహంలో ఐదు విధాలుగా స్థితి చెయ్యుచు, ఎల్లప్పుడూ క్రియలను నిర్వహించే, ఆకాశానికి మూలమైన వాయుస్వరూపుడైన భగవంతునికి నమస్కారం.
అవకాశమశేషాణాం భూతానాం యః ప్రయచ్ఛతి । అనన్తమూర్తిమాఞ్ఛుద్ధస్తస్మై వ్యోమాత్మనే నమః ॥ ౧,౧౪.
అన్ని భూతాలకు స్థలం కల్పించు, అనంతరూపుడైన, పవిత్రుడైన వ్యోమస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
సమస్తేన్ద్రియసర్గస్య యః సదా స్థానముత్తమమ్ । తస్మై శబ్దాదిరూపాయ నమః కృష్ణాయ వేధసే ॥ ౧,౧౪.
అన్ని ఇంద్రియాల సృష్టికి శాశ్వతమైన ఆశ్రయమైన, శబ్దాది రూపుడైన, సృష్టికర్త కృష్ణునికి నమస్కారం.
గృహ్ణాతి విషయాన్నిత్యమిన్ద్రియాత్మాక్షరాక్షరః । యస్తస్మై జ్ఞానమూలాయ నతాస్మ హరిమేధసే ॥ ౧,౧౪.
క్షరాక్షరరూపుడై, ఎల్లప్పుడూ ఇంద్రియాల ద్వారా విషయాలను గ్రహించే, జ్ఞానానికి మూలమైన హరిమేధసైన ఆయనకు మేము నమస్కరిస్తున్నాము.
గృహీతానిన్ద్రియైరర్థానాత్మనే యః ప్రయచ్ఛతి । అన్తఃకరణరూపాయ తస్మై విశ్వాత్మనే నమః ॥ ౧,౧౪.
ఇంద్రియాలతో గ్రహించిన విషయాలకు ఆత్మను ప్రసాదించే, అంతఃకరణరూపుడైన, విశ్వాత్ముడైన ఆయనకు నమస్కారం.
యస్మిన్ననన్తే సకలం విశ్వం యస్మాత్తథోద్గతమ్ । లయస్థానం చ యస్తస్మై నమః ప్రకృతిధర్మిణే ॥ ౧,౧౪.
అనంతుడైన ఆయనలోనే ఈ విశ్వం నిలిచి, ఆయన నుంచే ఉద్భవించి, ఆయనలోనే లయమవుతుంది. లయస్థానమైన, ప్రకృతిస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
శుద్ధః సంల్లక్ష్యతే భ్రాన్త్యా గుణవానివ యోఽగుణః । తమాత్మరూపిణం దేవ నతాస్మ పురుషోత్తమమ్ ॥ ౧,౧౪.
యవ్వనంగా, స్వచ్ఛంగా ఉన్నవాడు, నిజంగా గుణరహితుడైనా, మన భ్రమ వల్ల గుణాలతో ఉన్నట్టు కనిపించే ఆ పరమాత్మ స్వరూపుడైన దేవునికి, మేము నమస్కరిస్తున్నాము.
అవికారమజం శుద్ధం నిర్గుణం యన్నిరజనమ్ । నతాఃస్మతత్పరం బ్రహ్మ విష్ణోర్యత్పరమం పదమ్ ॥ ౧,౧౪.
మార్పు లేని, జన్మ లేని, పవిత్రమైన, గుణాలు లేని, మచ్చలేని, ఆ పరబ్రహ్మ స్వరూపమైన విష్ణువు పరమపదానికి మేము నమస్కరిస్తున్నాము.
అదీర్ఘహ్రస్వమస్థూలణ్వనమశ్యామలోహితమ్ । అస్నేహచ్ఛాయమతనుమసక్తమశరీరీణమ్ ॥ ౧,౧౪.
ఆయన పొడవు తక్కువ కాని, ఎక్కువ కాని కాదు; స్థూలమైనది కాని, సూక్ష్మమైనది కాని కాదు; నలుపు కాని, ఎరుపు కాని కాదు; మమకారం, నీడ, రూపం లేవు; అతడు అనుసంధానం లేని, శరీరం లేని వాడు.
అనాకాశమసంస్పర్శమగన్ధమరసం చ యత్ । అచక్షుశ్రోత్రమచలమవాక్పాణిమమానిసమ్ ॥ ౧,౧౪.
ఆయనకు ఆకాశం లేదు, స్పర్శ లేదు, వాసన లేదు, రుచి లేదు; కళ్ళు, చెవులు లేవు; కదలడం లేదు; మాట, చేతులు, అహంకారం లేవు.
అనామగోమత్రసుఖమతేజస్కమహేతుకమ్ । అభయం భ్రాన్తిరహితమ నిద్రమజరామరమ్ ॥ ౧,౧౪.
ఆయనకు పేరు లేదు, పరిమాణం లేదు, సుఖం లేదు, తేజస్సు లేదు, కారణం లేదు; భయం లేదు, మాయ లేదు; నిద్ర లేదు, వృద్ధాప్యం లేదు, మరణం లేదు.
అరజోశబ్దమమృతమప్లుతం యదసంవృతమ్ । పూర్వాపరేణ వై యస్మిస్తద్విష్ణోః పరమం పదమ్ ॥ ౧,౧౪.
రజోగుణం లేదు, శబ్దం లేదు, అమృత స్వరూపుడు, అచలుడు, ఆవరణం లేని వాడు; గతం, భవిష్యత్తు రెండింటిలోనూ ఉన్నది అదే — అది విష్ణువు పరమపదము.
పరమేశత్వగుణవత్సర్వభూతమసంశయమ్ । నతాస్మ తత్పదం విష్ణోర్జిహ్వాదృగ్గోచరం న యత్ ॥ ౧,౧౪.
పరమాధికారం కలిగి, అన్ని జీవుల్లో నిస్సందేహంగా వ్యాపించి ఉన్న ఆ విష్ణువు పరమపదానికి మేము నమస్కరిస్తున్నాము; అది నాలుకకూ, కన్నుకూ అందని దివ్యమైనది.
శ్రీపరాశర ఉవాచ ఏవం ప్రచేతసో విష్ణుం స్తువన్తస్తత్సమాధయః । దశవర్షసహస్రాణి తపశ్చేరుర్మహార్ణవే ॥ ౧,౧౪.
శ్రీ పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ ధ్యానాలతో విష్ణువును స్తుతిస్తూ, ప్రచేతసులు మహాసముద్రంలో పది వేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేశారు.
తతః ప్రసన్నో భగవాంస్తేషామన్తర్జలే హరిః । దదౌ దర్శనమున్నిద్రనీలోత్పలదలచ్ఛవిః ॥ ౧,౧౪.
అప్పుడు, హరిదేవుడు సంతోషించి, ఆ జలాలలో వారికి దర్శనం ఇచ్చాడు. ఆయన తాజాగా వికసించిన నీల కమలదళపు వర్ణంతో మెరిసిపోతూ కనిపించాడు.
పతత్రిరాజమారూఢమవలోక్య ప్రచేతసః । ప్రణిపేతుః శిరోభిస్తం భక్తిభారావనామితైః ॥ ౧,౧౪.
పక్షిరాజు మీద కూర్చున్న ఆ విష్ణువును చూసి, ప్రచేతసులు తమ భక్తి భారంతో వంచిన తలలతో ఆయనకు నమస్కరించారు.
తతస్తానాహ భగవాన్వ్రయతామీప్సతో వరః । ప్రసాదసుముఖోహం వో వరదః సముపస్థితః ॥ ౧,౧౪.
తర్వాత భగవంతుడు వారిని చూచి, "మీరు కోరుకున్న వరాన్ని అడగండి. నేను అనుగ్రహంతో మీ ముందున్నాను, వరదానానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను," అని అన్నాడు.
తతస్తమూచుర్వరదం ప్రణిపత్య ప్రచేతసః । యథా పిత్రా సమాదిష్టం ప్రజానాం వృద్ధికారణమ్ ॥ ౧,౧౪.
అప్పుడు ప్రచేతసులు వరదాతకు నమస్కరించి, "మా తండ్రి చెప్పినట్లు, ప్రాణుల అభివృద్ధికి కావలసినదాన్ని మాకు దయచేయండి," అని ప్రార్థించారు.
స చాపి దేవస్తం దత్త్వా యథభిలషితం వరమ్ । అన్తర్ధానం జగామాశు తే చ నిశ్చక్రముర్జలాత్ ॥ ౧,౧౪.
దేవుడు వారు కోరిన వరాన్ని ఇచ్చి, వెంటనే అంతర్ధానం అయ్యాడు. ప్రచేతసులు జలాల నుంచి బయటకు వచ్చారు.
శ్రీపరాశర ఉవాచ తపశ్చరత్సు పృథివీం ప్రచేతఃసు మహీరుహాః । అరక్ష్యమాణామావవ్రుర్బభూవాథ ప్రజాక్షయః ॥ ౧,౧౫.
శ్రీ పరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: ప్రచేతసులు తపస్సు చేస్తుండగా, భూమిపై వృక్షాలు ఎక్కడికక్కడ పెరిగిపోయాయి. వాటిని ఎవరూ కాపాడకపోవడంతో, ప్రాణులు తగ్గిపోతున్నారు.
నాశకన్మరుతో వాతుం వృతం ఖమభవద్ద్రుమైః । దశవర్షసహస్రాణి న శకుశ్చేష్టితుం ప్రజాః ॥ ౧,౧౫.
ఆ వృక్షాలు ఆకాశాన్ని పూర్తిగా కప్పేయడంతో, గాలులు ఊదలేకపోయాయి. పది వేల సంవత్సరాల పాటు ప్రాణులు కదలలేకపోయాయి.
తాన్దృష్ట్వా జలనిష్క్రాన్తాః సర్వే క్రుద్ధాః ప్రచేతసః । ముఖేభ్యో వాయుమగ్నిం చ తేఽసృజన్ జాతమన్యవః ॥ ౧,౧౫.
ఇది చూసిన ప్రచేతసులు, జలాల నుంచి బయటకు వచ్చి, కోపంతో వారి నోళ్ల నుంచి గాలిని, అగ్నిని విడుదల చేశారు.