ప్రచేతస ఊచుః యేన తాత ప్రజావృద్ధౌ సమర్థా కర్మణా వయమ్ । భవేమ తత్సమస్తం నః కర్మ వ్యాఖ్యాతుమర్హసి ॥ ౧,౧౪.
ప్రాచేతసులు ఇలా అడిగారు: తండ్రి! ప్రజావృద్ధికి మేము ఏ కార్యం చేయాలి? దానికి సంబంధించిన అన్ని మార్గాలు మాకు వివరించండి.
పితోవాచ ఆరాధ్య వరదం విష్ణుమిష్టప్రాప్తిమసంశయమ్ । సమేతి నాన్యథా మర్త్యః కిమన్యత్కథయామి వః ॥ ౧,౧౪.
తండ్రి ఇలా అన్నాడు: వరాలిచ్చే విష్ణువును ఆరాధిస్తే, సందేహం లేకుండా కావలసిన ఫలితాలు లభిస్తాయి. మరొక మార్గం లేదు. ఇంకేమి చెప్పాలి మీకు?
తస్మాత్ప్రజా వివృద్ధ్యర్థం సర్వభూతప్రభుం హరిమ్ । ఆరాధయత గోవిన్దం యది సిద్ధిమభీప్సథః ॥ ౧,౧౪.
కాబట్టి, ప్రజావృద్ధి కోసం మీరు సమస్త భూతాలాధిపతి హరిని ఆరాధించండి. విజయాన్ని కోరుకుంటే, గోవిందుని సేవించండి.
ధర్మమర్థం చ కామం చ మోక్షం చాన్విచ్ఛతాం సదా । ఆరాధనీయో భగవాననాదిపురుషోత్తమః ॥ ౧,౧౪.
ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం కోరేవారు ఎప్పుడూ ఆదిపురుషుని, భగవంతుడిని ఆరాధించాలి.
యస్మిన్నారాధితే సర్గం చకారాదౌ ప్రజాపతిః । తమారాధ్యాచ్యుతం వృద్ధిః ప్రజానాం వో భవిష్యతి ॥ ౧,౧౪.
ప్రజాపతి సృష్టి ప్రారంభంలో whom ఆరాధించి సృష్టిని చేశాడో ఆ అచ్యుతుణ్ణి మీరు ఆరాధిస్తే, మీకు ప్రజావృద్ధి కలుగుతుంది.
శ్రీపరాశర ఉవాచ ఇత్యేవముక్తాస్తే పిత్రా పుత్రాః ప్రాచేతసో దశ । మగ్నాః పయోధిసలిలే తపస్తేషుః సమాహితాః ॥ ౧,౧౪.
శ్రీపరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: తండ్రి ఉపదేశించిన విధంగా, పది మంది ప్రాచేతసులు సముద్ర జలాల్లోకి ప్రవేశించి, ఏకాగ్రతతో తపస్సు చేశారు.
దశవర్షసహస్రాణి న్యస్తచిత్తా జగత్పతౌ । నారాయణే మునిశ్రేష్ఠ సర్వలోకపరాయణే ॥ ౧,౧౪.
పది వేల సంవత్సరాలు, తమ మనస్సును జగత్తుకు అధిపతియైన నారాయణునిపై స్థిరంగా ఉంచి, అన్ని లోకాలకూ ఆశ్రయమైన ఆ పరమాత్మలో లీనమై ఉండిరి, మునిశ్రేష్ఠా.
తత్రైవావస్థితా దేవమేకాగ్రమనసో హరిమ్ । తుష్టువుర్యఃస్తుతః కామాన్ స్తోతురిష్టాన్ప్రయచ్ఛతి ॥ ౧,౧౪.
అక్కడ, ఏకాగ్రమనస్సుతో, హరిని స్తుతించిరి. ఆయనను స్తుతించినవారికి తాము కోరిన వరాలు ప్రసాదించే దేవుడవాడు.
శ్రీమైత్రేయ ఉవాచ స్తవం ప్రచేతసో విష్ణోః సముద్రామ్భసి సంస్థితాః । చక్రుస్తన్మే మునిశ్రేష్ఠ సుపుణ్యం వక్తుమర్హసి ॥ ౧,౧౪.
శ్రీమైత్రేయుడు పలికెను — మునిశ్రేష్ఠా! సముద్రజలంలో నిలబడి, ప్రచేతసులు విష్ణువును స్తుతించిన ఆ పవిత్రమైన స్తోత్రాన్ని మీరు నాకు చెప్పాలి.
శ్రీపరాశర ఉవాచ శృణు మైత్రేయ గోవిన్దం యథాపూర్వం ప్రచేతసః । తుష్టువుస్తన్మయీభూతాః సముద్రసలిలేశయాః ॥ ౧,౧౪.
శ్రీపరాశరుడు పలికెను — మైత్రేయా! ప్రచేతసులు సముద్రంలో విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, గోవిందుని పూర్వంలా ఎలా స్తుతించారో విను.
ప్రచేతస ఊచుః నతాః స్మ సర్వవచసాం ప్రతిష్ఠా యత్ర శాశ్వతీ । తమాద్యన్తమశేషస్య జగతః పరమం ప్రభుమ్ ॥ ౧,౧౪.
ప్రచేతసులు పలికిరి — అన్ని మాటలకు శాశ్వత ఆధారమైనవాడైన, జగత్తుకు ఆద్యాంతమైన, పరమ ప్రభువైన ఆయనకు మేము నమస్కరిస్తున్నాము.
జ్యోతిరాద్యమనౌపమ్యమణ్వనన్తమపారవత్ । యోనిభూతమశేషస్య స్థావరస్య చరస్య చ ॥ ౧,౧౪.
అన్ని చలించేవాటికీ, అచలమైనవాటికీ మూలమైన, అసమానమైన, అనంతమైన, అపారమైన ఆది జ్యోతిస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
యస్యాహః ప్రథమం రూపమరూపస్య తథా నిశా । సంధ్యా చ పరమేశస్య తస్మై కాలాత్మనే నమః ॥ ౧,౧౪.
ఆకారరహితుడైన పరమేశ్వరునికి, ఆయన దినమూ రాత్రీ తొలి రూపాలై, కాలస్వరూపుడైన ఆయనకు మా వందనాలు.
భుజ్యతేఽనుదినం దేవైః పితృభిశ్చ సుధాత్మకః । బీజభూతం సమస్తస్య తస్మై సోమాత్మనే నమః ॥ ౧,౧౪.
దేవతలు, పితృదేవతలు ప్రతిరోజూ ఆనందించు అమృతస్వరూపుడైన, సమస్త జగత్తుకూ బీజమైన సోమస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
యస్తమాస్యత్తి తీవ్రాత్మా ప్రభాభిర్భాసయన్నభః । ఘర్మశీతామ్భసా యోనిస్తస్మై సూర్యత్మనే నమః ॥ ౧,౧౪.
అంధకారాన్ని హరించి, తన కిరణాలతో ఆకాశాన్ని ప్రకాశింపజేసే, వేడి, చలిని, నీటిని కలిగించే సూర్యస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
కాఠిన్యవాన్ యో బిభర్తి జగదేతదశేషతః । శబ్దాదిసంశ్రయో వ్యాపీ తస్మై భూమ్యాత్మనే నమః ॥ ౧,౧౪.
కఠినత్వాన్ని కలిగి, ఈ జగత్తును సంపూర్ణంగా మోయుచు, శబ్దాది ఇంద్రియాలకు ఆధారమైన, వ్యాపకుడైన భూమిస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
యద్యోనిభూతం జగతో వీజం యత్సర్వదేహినామ్ । తత్తోయరూపమీశస్య నమామో హరిమేధసః ॥ ౧,౧౪.
జగత్తుకు మూలమైన, అన్ని జీవులకూ విత్తనమైన, నీటిస్వరూపుడైన హరిమేధసైన ఆయనకు నమస్కారం.
యో ముఖం సర్వదేవానాం హవ్యభుక్కవ్యభుక్తథా । పితౄణాం చ నమస్తస్మై విష్ణవే పావకాత్మనే ॥ ౧,౧౪.
అన్ని దేవతలకు ముఖమైన, హవిస్సును, పితృదేవతలకు కవిస్సును గ్రహించే, పవకస్వరూపుడైన విష్ణువుకు నమస్కారం.
పఞ్చధావస్థితో దేహే యశ్చేష్టాం కురుతేఽనిశమ్ । ఆకాశయోనిర్భగవాంస్తస్మై వాయ్వాత్మనే నమః ॥ ౧,౧౪.
దేహంలో ఐదు విధాలుగా స్థితి చెయ్యుచు, ఎల్లప్పుడూ క్రియలను నిర్వహించే, ఆకాశానికి మూలమైన వాయుస్వరూపుడైన భగవంతునికి నమస్కారం.
అవకాశమశేషాణాం భూతానాం యః ప్రయచ్ఛతి । అనన్తమూర్తిమాఞ్ఛుద్ధస్తస్మై వ్యోమాత్మనే నమః ॥ ౧,౧౪.
అన్ని భూతాలకు స్థలం కల్పించు, అనంతరూపుడైన, పవిత్రుడైన వ్యోమస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
సమస్తేన్ద్రియసర్గస్య యః సదా స్థానముత్తమమ్ । తస్మై శబ్దాదిరూపాయ నమః కృష్ణాయ వేధసే ॥ ౧,౧౪.
అన్ని ఇంద్రియాల సృష్టికి శాశ్వతమైన ఆశ్రయమైన, శబ్దాది రూపుడైన, సృష్టికర్త కృష్ణునికి నమస్కారం.
గృహ్ణాతి విషయాన్నిత్యమిన్ద్రియాత్మాక్షరాక్షరః । యస్తస్మై జ్ఞానమూలాయ నతాస్మ హరిమేధసే ॥ ౧,౧౪.
క్షరాక్షరరూపుడై, ఎల్లప్పుడూ ఇంద్రియాల ద్వారా విషయాలను గ్రహించే, జ్ఞానానికి మూలమైన హరిమేధసైన ఆయనకు మేము నమస్కరిస్తున్నాము.
గృహీతానిన్ద్రియైరర్థానాత్మనే యః ప్రయచ్ఛతి । అన్తఃకరణరూపాయ తస్మై విశ్వాత్మనే నమః ॥ ౧,౧౪.
ఇంద్రియాలతో గ్రహించిన విషయాలకు ఆత్మను ప్రసాదించే, అంతఃకరణరూపుడైన, విశ్వాత్ముడైన ఆయనకు నమస్కారం.
యస్మిన్ననన్తే సకలం విశ్వం యస్మాత్తథోద్గతమ్ । లయస్థానం చ యస్తస్మై నమః ప్రకృతిధర్మిణే ॥ ౧,౧౪.
అనంతుడైన ఆయనలోనే ఈ విశ్వం నిలిచి, ఆయన నుంచే ఉద్భవించి, ఆయనలోనే లయమవుతుంది. లయస్థానమైన, ప్రకృతిస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
శుద్ధః సంల్లక్ష్యతే భ్రాన్త్యా గుణవానివ యోఽగుణః । తమాత్మరూపిణం దేవ నతాస్మ పురుషోత్తమమ్ ॥ ౧,౧౪.
యవ్వనంగా, స్వచ్ఛంగా ఉన్నవాడు, నిజంగా గుణరహితుడైనా, మన భ్రమ వల్ల గుణాలతో ఉన్నట్టు కనిపించే ఆ పరమాత్మ స్వరూపుడైన దేవునికి, మేము నమస్కరిస్తున్నాము.
అవికారమజం శుద్ధం నిర్గుణం యన్నిరజనమ్ । నతాఃస్మతత్పరం బ్రహ్మ విష్ణోర్యత్పరమం పదమ్ ॥ ౧,౧౪.
మార్పు లేని, జన్మ లేని, పవిత్రమైన, గుణాలు లేని, మచ్చలేని, ఆ పరబ్రహ్మ స్వరూపమైన విష్ణువు పరమపదానికి మేము నమస్కరిస్తున్నాము.
అదీర్ఘహ్రస్వమస్థూలణ్వనమశ్యామలోహితమ్ । అస్నేహచ్ఛాయమతనుమసక్తమశరీరీణమ్ ॥ ౧,౧౪.
ఆయన పొడవు తక్కువ కాని, ఎక్కువ కాని కాదు; స్థూలమైనది కాని, సూక్ష్మమైనది కాని కాదు; నలుపు కాని, ఎరుపు కాని కాదు; మమకారం, నీడ, రూపం లేవు; అతడు అనుసంధానం లేని, శరీరం లేని వాడు.
అనాకాశమసంస్పర్శమగన్ధమరసం చ యత్ । అచక్షుశ్రోత్రమచలమవాక్పాణిమమానిసమ్ ॥ ౧,౧౪.
ఆయనకు ఆకాశం లేదు, స్పర్శ లేదు, వాసన లేదు, రుచి లేదు; కళ్ళు, చెవులు లేవు; కదలడం లేదు; మాట, చేతులు, అహంకారం లేవు.
అనామగోమత్రసుఖమతేజస్కమహేతుకమ్ । అభయం భ్రాన్తిరహితమ నిద్రమజరామరమ్ ॥ ౧,౧౪.
ఆయనకు పేరు లేదు, పరిమాణం లేదు, సుఖం లేదు, తేజస్సు లేదు, కారణం లేదు; భయం లేదు, మాయ లేదు; నిద్ర లేదు, వృద్ధాప్యం లేదు, మరణం లేదు.
అరజోశబ్దమమృతమప్లుతం యదసంవృతమ్ । పూర్వాపరేణ వై యస్మిస్తద్విష్ణోః పరమం పదమ్ ॥ ౧,౧౪.
రజోగుణం లేదు, శబ్దం లేదు, అమృత స్వరూపుడు, అచలుడు, ఆవరణం లేని వాడు; గతం, భవిష్యత్తు రెండింటిలోనూ ఉన్నది అదే — అది విష్ణువు పరమపదము.