ఒకసారి మహారాజు వద్ద మహర్షి బృహస్పతి ఉన్నారు. ఆ మహర్షి, ఆత్మతత్త్వాన్ని గురించి లోతుగా వివరించసాగారు. “రాజా! ‘నేనే వాక్కు’ అని చెప్పడం ఆత్మకు తగదు. అలాగే, ఆత్మను వేరొకదానిలో, లేదా మరొక పదంలో తెలుసుకోవడం కూడా భ్రమకు గుర్తు. మన నాలుక, పళ్లూ, పెదవులూ, నోటి తాడూ—ఇవి అన్నీ ‘నేనే’ అని చెబుతాయి. కానీ, వీటిలో ఏదీ నిజంగా ‘నేను’ కాదు. ఇవన్నీ మాటను ఉత్పత్తి చేసేందుకు కారణాలే తప్ప, ‘నేను’ కారు. అలాగే, మాటే ‘నేనే’ అని ఎలా అంటుంది? మాట కూడా ఆత్మ కాదు. కాబట్టి, అలా అనడం తగదు. రాజా! శరీరం తల, చేతులు, కాళ్లు, మొదలైన భాగాల సమాహారం. వాటిలో ఏదికైనా ‘నేను’ అని ఎలా అంటాను? నాలోనుండి వేరొక జీవి ఉంటే, ‘నేనే ఈవాడు, వాడు వేరొకడు’ అని చెప్పడం సమంజసం. కానీ, ఒకే వ్యక్తి అన్ని శరీరాల్లో స్థితి చెందితే, ‘నువ్వెవరు?’ ‘నేనెవరు?’ అన్న ప్రశ్నలు అర్థం లేనివే. రాజా! నువ్వు రాజవు, ఇది పల్లకీ, వీరు మోయువారు, ఇది ముందు దారి, ఈ లోకం నీదే అని అనిపించవచ్చు. కానీ, ఇవన్నీ నిజమైనవికావు. పల్లకీ చెట్టులోనుండి తీసిన మరకతో తయారవుతుంది. మరి దాన్ని చెట్టు అంటామా, మరం అంటామా? ఎవ్వరూ ‘మహారాజు చెట్టుపై ప్రయాణిస్తున్నాడు’ అని చెప్పరు. లేదా ‘నీవు మరకలో కూర్చున్నావు’ అని కూడా చెప్పరు. పల్లకీ అనేది మరకను కలిపి, నిర్మించి, అమర్చినదే. రాజా! దీన్ని పరిశీలించు. అప్పుడు, అది నీతో ఉన్నదే తప్ప, నువ్వు కాదు. అలాగే, గొడుగు భాగాల్ని విడివిడిగా చూసినపుడు, గొడుగు ఎక్కడుంది? ఇదే తర్కం నీకు, నాకూ వర్తిస్తుంది. మనిషి, స్త్రీ, గోమాత, గుర్రం, ఏనుగు, పక్షి, చెట్టు—ఇవి ప్రపంచంలో శరీరాలకు పెట్టిన పేర్లు మాత్రమే. అవి జ్ఞానం, కర్మఫలితాల ఆధారంగా ఏర్పడతాయి. ఒక వ్యక్తి దేవుడూ, మనిషీ, జంతువూ, వృక్షమూ కాదు. ఈ భేదాలు కేవలం శరీరాకృతులే; అవి కర్మఫలితాలే తప్ప, నిజమైన స్వరూపం కాదు. ‘రాజు’ అని ప్రపంచంలో పిలిచే పదం, రాజు మరియు అతని పరివారమూ, లేదా ఏదైనా—ఇవి యథార్థమైనవికావు; ఇవి మనస్సు ఊహలే. కానీ, కాలం గడిచినా పేరు మారని, మార్పులకు లోనుకాని దానిని వదిలిపెట్టు, రాజా! అది నీకు ఏమిటి? నువ్వు ప్రజల రాజవు, తండ్రి కుమారుడవు, శత్రువు శత్రువివి, భార్య భర్తవు, కుమారుడికి తండ్రివి—ఇలా ఎన్నో పాత్రలు నీకు ఉన్నాయి. మరి, రాజా! నిన్ను నేను ఏమని పిలవాలి? నువ్వు తలవా? మెడవా? కడుపా? కాళ్లవా? ఇవన్నీ నీవేనా లేదా నీకు చెందినవేనా? రాజా! నీవు ఈ అవయవాలన్నింటి నుండీ వేరుగా ఉన్నావు. ఈ విచారణలో నైపుణ్యం సంపాదించు—‘నేనెవరు?’ అని ఆలోచించు. ఈ సత్యాన్ని తెలుసుకున్న తర్వాత, ‘నేనే ఇది’ అని నేను ఎలా అనగలను? ముందు వ్యక్తీకరణకు మార్గాన్ని ఏర్పరచకుండానే అది సాధ్యం కాదు. ఈ విధంగా మహర్షి ఉపదేశాన్ని వినిన రాజు, పరమసత్యాన్ని గ్రహించి, వినయంగా నమస్కరించి ఇలా అడిగాడు: “భగవన్! మీరు చెప్పిన పరమార్థబోధ వాక్యాలను విని, నా మనసు కలవరపడుతోంది. మీరు అన్ని జీవుల గురించి చెప్పిన వివేచన, జ్ఞానం—ఇవి ప్రకృతి పరమతత్త్వమే. నేను పల్లకీ మోయడం లేదు; పల్లకీ నాపై లేదు. ఈ శరీరం వేరు, ఇది పల్లకీ మోయడానికి సాధనం మాత్రమే. భూతాల కర్మలు, గుణాల ప్రభావంతో జరుగుతాయి. ఆ గుణాలే కర్మచేస్తాయి—అవి నాకింకా సంబంధం లేవని మీరు చెప్పారు. ఈ పరమసత్యజ్ఞానం నా చెవిలో ప్రవేశించగానే, నా మనస్సు పరమార్థాన్ని వెతుకుతూ చలించిపోయింది. ముందు నేను మహర్షి కపిలుని ప్రశ్నించడానికి బయలుదేరాను. ఇప్పుడు, భగవన్! ఇక్కడ పరమశ్రేయస్సు ఏది? చెప్పండి. మీరు చెప్పిన మాటలు నా మనస్సును మళ్ళీ పరమార్థానికే పరుగెత్తేలా చేశాయి. మహర్షి కపిలుడు, ద్విజశ్రేష్ఠా! విష్ణువు యొక్క అంశము, లోకమాయకు కారణమైన వాడు, భూమిపై అవతరించాడు. ఆ స్వామి మన కల్యాణార్థమే ఇక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు. కాబట్టి, నేను నమస్కరిస్తున్న ఈ సమయంలో, పరమశ్రేయస్సును నాకు అనుగ్రహించండి, మహర్షీ! మీరు జ్ఞానసముద్రం. బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: “రాజా! నీవు పరమశ్రేయస్సు గురించి అడుగుతున్నావా, లేక పరమార్థం గురించి అడుగుతున్నావా? పరమార్థం కాని శ్రేయస్సులు కూడా ఉన్నాయి, రాజా! దేవతలను పూజించి ధనం, సంపద కోరతారు; కుమారులు, రాజ్యాన్ని కోరతారు. అది వారి శ్రేయస్సు. యజ్ఞమే కర్మసారము; దాని ఫలితమే శ్రేయస్సు. యజ్ఞఫలితమే ప్రధాన శ్రేయస్సు, అది ఉద్దేశించకపోయినా. యోగంతో ఏకత్వాన్ని పొందినవారు ఎల్లప్పుడూ ఆత్మను, పరమాత్మను ధ్యానించాలి. ఆయనతో ఐక్యమే పరమశ్రేయస్సు; అదే పరమాత్మ శ్రేయస్సు. ఇక్కడ ఉన్న ఎన్నో విషయాలు ఉన్నతమైనవిగా కనిపించినా, వాటిలో ఏదీ పరమార్థం కాదు. ఇప్పుడు విను. ధర్మార్థం కోసం ధనాన్ని వదిలిపెట్టినా, అది పరమార్థం కాదు; దానిని ఉపయోగించినా, అది కేవలం కామసాధనమే. కుమారుడు పరమార్థమైతే, అతను వేరొకరికి చెందుతాడు; తండ్రి కుమారునికి పరమార్థం, కుమారుడు తండ్రికి పరమార్థం అన్నట్టు అవుతుంది. కాబట్టి, ఈ చరాచర జగత్తులో పరమార్థం లేదు; ఎందుకంటే, పరమార్థం అనబడేది ఎప్పుడూ కారణఫలితమే. రాజ్యం, ఇతర సాధనాలు పరమార్థమని అనుకుంటే, అవే పరమార్థం అవుతాయి, కానీ అదే సమయంలో అవి కానివి కూడా. త్రయీవేదాలతో చేసిన యజ్ఞాన్ని నీవు పరమార్థంగా భావిస్తావు; కానీ, నిజంగా అది ఎలా ఉందో నాకు విను.