శ్రీసూత ఉవాచ ఓం పరాశరం మునివరం కృతపౌర్వాహ్ణికక్రియమ్ । మైత్రేయః పరిపప్రచ్ఛ ప్రణిపత్యాభివాద్య చ
శ్రీసూతుడు ఇలా చెప్పాడు: మైత్రేయుడు తన ఉదయపు కర్మలు పూర్తిచేసి, గొప్ప ముని అయిన పరాశరుని దగ్గరకు వెళ్లి, నమస్కరించి, గౌరవంగా అడిగాడు.
త్వత్తో హి వేదాధ్యయనమధీతమఖిలం గురో । ధర్మశాస్త్రాణి సర్వాణి తథాంగని యథాక్రమమ్
గురువుగారూ, మీ ద్వారా నేను వేదాలు అన్నీ, ధర్మశాస్త్రాలు, వాటి ఉపవేదాలు అన్నీ క్రమంగా నేర్చుకున్నాను.
త్వత్ప్రసాదాన్మునిశ్రేష్ఠ మానన్యే నాకృతశ్రమమ్ । వక్ష్యన్తి సర్వశాస్త్రేషు ప్రాయశో యేఽపి విద్విషః
మహామునివర్యా, మీ అనుగ్రహంతో, మీకు భక్తి లేని వారు కూడా, మీకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు కూడా, పెద్ద కష్టము లేకుండానే అన్ని శాస్త్రాలను వివరించగలుగుతున్నారు.
సోఽహమిచ్ఛామి ధర్మజ్ఞ శ్రోతుం త్వత్తో యథా జగత్ । బభూవ భూయశ్చ యథా మహాభాగ భవిష్యతి
కాబట్టి, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడవైన మీరు, ఈ జగత్తు ఎలా ఏర్పడిందో, ఎలా ఉంది, భవిష్యత్తులో ఎలా ఉండబోతుందో నేను వినాలనుకుంటున్నాను, మహాభాగ.
యన్మయం చ జగద్బ్రహ్మన్యతశ్చైతచ్చరాచరమ్ । లీనమాసీద్యథా యత్ర లయమేష్యతి యత్ర చ
ఈ జగత్తు బ్రహ్మంతో కూడినదిగా, చలించేవి, నిలిచేవి అన్నీ ఎలా లీనమయ్యాయో, ఎక్కడ కలిసిపోయాయో, మళ్లీ ఎక్కడ కలవబోతున్నాయో కూడా తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
యత్ప్రమాణాని భూతాని దేవాదీనాం చ సమ్భవమ్ । సముద్రపర్వతానాం చ సంస్థానం చ యథా భువః
ప్రాణుల పరిమాణాలు ఏమిటి, దేవతలూ ఇతరుల ఉద్భవం ఎలా జరిగింది, సముద్రాలు, పర్వతాలు, భూమి నిర్మాణం ఎలా ఉందో చెప్పండి.
సూర్యాదీనాం చ సంస్థానం ప్రమాణం మునిసత్తమ । దేవాదీనాం తథా వంశాన్మనూన్మన్వన్తరాణి చ
మహామునివర్యా, సూర్యుడు మొదలైన నక్షత్రాల ఆకారాలు, పరిమాణాలు, దేవతల వంశాలు, మనువులు, మన్వంతరాలు ఎలా ఉన్నాయో చెప్పండి.
కల్పాన్ కల్పవిభాగాంశ్చ చాతుర్యుగవికల్పితాన్ । కల్పాన్తస్య స్వరూపం చ యుగధర్మాశ్చ కృత్స్నశః
కల్పాలు, వాటి విభాగాలు, నాలుగు యుగాల వ్యవస్థ, కల్పాంతంలో ఏమి జరుగుతుందో, యుగధర్మాలు అన్నీ పూర్తిగా తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
దేవర్షిపార్థివానాం చ చరితం యన్మహామునే । వేదశాఖాప్రణయనం యథావద్వ్యాసకర్తృకమ్
మహామునీ, దేవతలు, ఋషులు, రాజులు చేసిన కార్యాలు, వ్యాసుడు వేదశాఖలను ఎలా క్రమబద్ధంగా ఏర్పరిచాడో కూడా వినాలనుకుంటున్నాను.
ధర్మాశ్చ బ్రాహ్మణాదీనాం తథా చాశ్రమవాసినామ్ । శ్రోతుమిచ్ఛామ్యహం సర్వం త్వృత్తో వాసిష్ఠనన్దన
బ్రాహ్మణులు మొదలైనవారి ధర్మాలు, ఆశ్రమాలలో నివసించే వారి కర్తవ్యాలు కూడా మీరు చెప్పాలని కోరుకుంటున్నాను, వసిష్ఠుని కుమారుడా.
బ్రహ్మన్ప్రసాదప్రవణం కురుష్వ మయి మానసమ్ । యేనాహమేతజ్జానీయాం త్వత్ప్రసాదాన్మహామునే
బ్రాహ్మణా, మీ దయతో నా మీద మనస్సు దయతో పెట్టండి. అప్పుడు మీ అనుగ్రహంతో నేను ఇవన్నీ తెలుసుకోగలను, మహామునీ.
శ్రీపరాశర ఉవాచ సాధు మైత్రేయ ధర్మజ్ఞ స్మారితోఽస్మి పురాతనమ్ । పితుః పితా మే భగవాన్ వసిష్ఠో యదువాచ హ
శ్రీపరాశరుడు ఇలా అన్నాడు: మైత్రేయా, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడవు, నువ్వు మంచి ప్రశ్న అడిగావు. నన్ను పురాతన విషయాలు గుర్తు చేశావు. నా తాతగారు అయిన వసిష్ఠుడు ఒకసారి ఇలా చెప్పారు—
విశ్వామిత్రప్రయుక్తేన రక్షసా భక్షితః పురా । శ్రుతస్తాతస్తతః క్రోధో మైత్రేయాభూన్మమాతులః
పూర్వంలో, విశ్వామిత్రుడు పంపిన రాక్షసుడు నా తండ్రిని భక్షించాడు. ఇది విని, మైత్రేయా, నా మామగారికి కోపం వచ్చింది.
తతోఽహం రక్షసాం సత్రం వినాశాయ సమారభమ్ । భస్మీభూతాశ్చ శతశస్తస్మిన్సత్రే నిశాచరాః
అప్పుడే నేను రాక్షసులను నాశనం చేయడానికి ఒక యజ్ఞం ప్రారంభించాను. ఆ యజ్ఞంలో వందలాది రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు బూడిదయ్యారు.
తతః సడ్క్షీయమాణేషు తేషు రక్షస్స్వశేషతః । మామువాచ మహాభాగో వసిష్ఠో మత్పితామహః
అలా రాక్షసులు తగ్గిపోతుండగా, నా తాతగారు వసిష్ఠుడు, మహాభాగుడు, నన్ను పిలిచి ఇలా అన్నారు.
అలమత్యన్తకోపేన తాత మన్యుమిమం జహి । రాక్షసా నాపరాధ్యన్తి పితుస్తే విహితం హి తత్
తండ్రీ, ఈ అతి కోపాన్ని వదిలిపెట్టు. నీ కోపాన్ని నియంత్రించు. రాక్షసులు తప్పు చేయలేదు. నీ తండ్రికి జరిగినది విధిగా జరిగినదే.
మూఢానామేవ భవతి క్రోధో జ్ఞానవతాం కృతః । హన్యతే తాత కః కేన యతః స్వకృతభుక్పుమాన్
అజ్ఞానులకు మాత్రమే కోపం వస్తుంది, జ్ఞానవంతులకు కాదు. ఎవరు ఎవరి చేతిలో చనిపోతారు? ప్రతి ఒక్కరు తమ కర్మ ఫలితాన్ని అనుభవిస్తారు.
సత్ర్చితస్యాపి మహతా వత్స క్లేశేన మానవైః । యశసస్తపసశ్ర్చైవ క్రోధో నాశకరః పరః
పిల్లా, ఎంత గొప్ప యజ్ఞంలో పాల్గొన్నా, కోపం వల్ల మనుషులకు పెద్ద కష్టం వస్తుంది. యశస్సు, తపస్సు కూడా నశించిపోతాయి.
స్వర్గాపవర్గవ్యాసేధకారణం పరమర్షయః । వర్జయన్తి సదా క్రోధం తాత మా తద్వశో భవ
పరమ ఋషులు, స్వర్గం గానీ, మోక్షం గానీ దూరం చేయగలవారు, ఎప్పుడూ కోపాన్ని దూరంగా ఉంచుతారు. ప్రియమైనవాడా, నీవు కూడా కోపానికి లోనవ్వకూడదు.
అలం నిశాచరైర్దగ్ధైదీనైరనపకారిభిః । సత్రం తే విరమత్వేతత్క్షమాసారా హి సాధవః
ఈ యజ్ఞం రాత్రిపూట సంచరించే దుష్టుల వల్ల బాధపడుతూ, నిరుపాయంగా, అపరాధం లేని వారిని హింసిస్తూ జరుగుతోంది. ఇది ఇక ఆపేయాలి. ఎందుకంటే మంచి వారు సహనంతోనే నిలబడతారు.
ఏవం తాతేన తేనాహమనునీతో మహాత్మనా । ఉపసంహృతవాన్సత్రం సద్యస్తద్వాక్యగౌరవాత్
అలా నా తండ్రి గొప్ప మనసుతో నన్ను బుద్ధిపర్చాడు. ఆయన మాటలకు గౌరవంగా నేనూ వెంటనే ఆ యజ్ఞాన్ని ఆపేశాను.
తతః ప్రీతః స భగవాన్వసిష్ఠో మునిసత్తమః । సమ్ప్రాప్తశ్చ తదా తత్ర పులస్త్యో బ్రహ్మణః సుతః
అప్పుడే మహర్షుల్లో శ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠుడు సంతోషించాడు. అదే సమయంలో బ్రహ్మ కుమారుడైన పులస్త్యుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
పితామహేన దత్తార్ఘ్యః కృతాసనపరిగ్రహః । మామువాచ మహాభాగో మైత్రేయ పులహాగ్రజః
పితామహుడు నీళ్ళు సమర్పించి, పులహునికి అన్నయ్య అయిన మహాశయుడు పులస్త్యుడు తన ఆసనంలో కూర్చుని, మైత్రేయా, నన్ను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
వైరే మహతి యద్దాక్యాద్గురోరద్యాశ్రితా క్షమా । త్వయా తస్మాత్సమస్తాని భవాత్ర్చ్ఛాస్త్రాణి వేత్స్యతి
నీ గురువు చెప్పినట్లు, నీవు ఈ రోజు పెద్ద శత్రుత్వంలోనూ సహనాన్ని పాటించావు. అందుకే నీకు అన్ని పవిత్ర గ్రంథాల జ్ఞానం లభిస్తుంది.
సన్తతేర్న మమోచ్ఛేదః క్రుద్ధేనాపి యతః కృతః । త్వయా తస్మాన్మహాభాగ దదామ్యన్యం మహావరమ్
నీ కోపంతో కూడినప్పటికీ నా వంశం నిలబడింది. అందుకే, మహాభాగా, నీకు మరో గొప్ప వరం ఇస్తున్నాను.
పురాణసంహితాకర్తా భవాన్వత్స భవిష్యతి । దేవతాపారమార్థ్యం చ యథావద్వేత్స్యతే భవాన్
వత్సా! నీవు పురాణ సంగ్రహాన్ని రచించే వాడవవుతావు. దేవతల అసలు స్వరూపాన్ని కూడా నీవు యథావిధిగా తెలుసుకుంటావు.
ప్రవృత్తే చ నివృత్తే చ కర్మణ్యస్తమలా మతిః । మత్ప్రసాదాదసన్దిగ్ధా తవ వత్స భవిష్యతి
కార్యములోనూ, కార్య విరమణలోనూ నీ మనస్సు ఎప్పుడూ నిర్మలంగా ఉంటుంది. నా అనుగ్రహంతో నీకు ఎలాంటి సందేహమూ ఉండదు, వత్సా!
తతశ్చ ప్రాహ భగవాన్వసిష్ఠో మే పితామహః । పులస్త్యేన యదుక్తం తే సర్వమేతద్భవిష్యతి
అప్పుడే నా పితామహుడు అయిన వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — పులస్త్యుడు నీకు చెప్పినది అన్నీ నిస్సందేహంగా జరుగుతాయి.
ఇతి పూర్వం వసిష్ఠేన పులస్త్యేన చ ధీమతా । యదుక్తం తత్స్మృతిం యాతి త్వత్ప్రశ్నాదఖిలం మమ
ఇలా వసిష్ఠుడు, పులస్త్యుడు ముందుగా చెప్పిన మాటలు నీ ప్రశ్న వలన నాకు మళ్లీ పూర్తిగా గుర్తొస్తున్నాయి.
సోఽహం వదామ్యశేషం తే మైత్రేయ పరిపృచ్ఛతే । పురాణసంహితాం సమ్యక్ తాం నిబోధ యథాతథమ్
కాబట్టి, మైత్రేయా! నీవు అడిగినందుకు నేను నీకు అన్నీ చెప్పుతున్నాను. ఈ పురాణ సంగ్రహాన్ని యథాతథంగా శ్రద్ధగా విను.