निमित्तमात्रं मुक्त्वैवं नान्यत्किंचिदपेक्षते । नीयते तपतां श्रेष्ठ स्वशक्त्या वस्तु वस्तुताम्
श्रीमैत्रेय उवाच अर्वाक्स्रोतास्तु कथितो भवता यस्तु मानुषः । ब्रह्मन्विस्तरतो ब्रूहि ब्रह्म तमसृजद्यथा ॥ १,६.
यथा च वर्णानसृजद्यद्गुणां श्च प्रजापतिः । यच्च तेषां स्मृतं कर्म विप्रादीनां तदुच्यताम् ॥ १,६.
श्रीपराशर उवाच सत्याभिध्यायिनः पूर्वं सिसृक्षेर्ब्रह्मणो जगत् । अजायन्त द्विजश्रेष्ठ सत्त्वोद्रिक्ता मुखात्प्रजाः ॥ १,६.
वक्षमो रजसोद्रिक्तास्तथा वै ब्रह्मणोऽभवन् । रजसा तमसा चैव समुद्रिक्तास्तथोरुतः ॥ १,६.
पद्भ्यामन्याः प्रजा ब्रह्मा ससर्ज द्विजसत्तम । तमःप्रधानास्ताः सर्वश्चातुर्वर्ण्यमिदं ततः ॥ १,६.
ब्रह्मणाः क्षत्रिया वेश्याः शूद्राश्च द्विजसत्तम । पादोरुवक्षस्थलतो मुखतश्च समुद्गताः ॥ १,६.
यज्ञनिष्पत्तये सर्वमेतद्ब्रह्या चकार वै । चातुर्वर्ण्यं महाभाग यज्ञसाधनमुत्तमम् ॥ १,६.
यज्ञैराप्यायिता देवा वृष्ट्युत्सर्गेण वै प्रजाः । आप्याययन्ते धर्मज्ञ यज्ञाः कल्याणहेतवः ॥ १,६.
निष्पाद्यन्ते नरैस्तैस्तु स्वधर्माभिरतैः सदा । विशुद्धाचरणैपेतैः सद्भिः सन्मार्गगामिभिः ॥ १,६.
स्वर्गापवर्गौ मानुष्यात्प्राप्नुवन्ति नरा मुने । यच्चाभिरुचितं स्थानं तद्यान्ति मनुजा द्विज ॥ १,६.
प्रजास्ता ब्रह्मणा सृष्टाश्चातुर्वर्ण्यव्यवस्थि ताः । सम्यक्छ्रद्धाः समाचारप्रवणा मुनिसत्तम ॥ १,६.
यथेच्छावासनिरताः सर्वबाधाविवर्जिताः । शुद्धान्तः करणाः शुद्धाः कर्मानुष्ठा ननिर्मलाः ॥ १,६.
शुद्धे च तासां मनसि शुद्धेन्तःसंस्थिते हरौ । सुद्धज्ञानं प्रपश्यन्ति बिल्वाख्यं येन तत्पदम् ॥ १,६.
ततः कालात्म को योऽसौ स चांशः कथितो हरेः । स पातयत्यघं घोरमल्पमल्पाल्पसारवत् ॥ १,६.
अधर्मबीजमुद्भुतं तमोलोभसमुद्भवम् । प्रजासु तासु मैत्रेय रागादिकमसाधकम् ॥ १,६.
ततः सा सहजा सिद्धस्तासां नातीव जायते । रसोल्लासादयश्चान्याः सिद्धयोष्टौ भवन्ति याः ॥ १,६.
तासु क्षीणास्वशेषासु वर्धमाने च पातके । द्वन्द्वाभिभवदुःखार्तास्ता भवन्ति ततः प्रजाः ॥ १,६.
ततो दुर्गाणि ताश्चक्रुर्धान्वं पार्वतमौदकम् । कृत्रिमं च तथा दुर्गं पुरखर्वटकादिकम् ॥ १,६.
गृहीणि च यथान्यायं तेषु चकुः पुरादिषु । शीतातपादिबाधानां प्रशमाय महामते ॥ १,६.
प्रतीकारमिमं कत्वा शीतादेस्ताः प्रजाः पुनः । वार्तोपायं ततश्चक्रुर्हस्तसिद्धिं च कर्मजाम् ॥ १,६.
व्रीहयश्च यवाश्चैव गोधूमाश्चणवस्तिलाः । प्रियङ्गवो ह्युदा राश्च कोरदूषाः सतीनकाः ॥ १,६.
माषा मुद्गा मसूराश्च निष्पावाः सकुलात्थकाः । आढक्यश्चणकाश्चैव शणाः सप्तदश स्मृताः ॥ १,६.
इत्येता ओषधीनां तु ग्राम्यानां जातयो मुने । ओषध्यो यज्ञियाश्चैव ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश ॥ १,६.
व्रीहयःसयवा माषा गोधूमाश्चाणव स्तिलाः । प्रियङ्गुसप्तमा ह्येते अष्टमास्तु कुलत्थकाः ॥ १,६.
श्यामाकास्त्वथ नीवारा जर्तिलाः सगवेधुकाः । तथा वेणुयवाः प्रोक्तस्तथा मर्कटका मुने ॥ १,६.
ग्राम्यारण्याः स्मृता ह्येता ओषध्यस्तु चतुर्दश । यज्ञनिष्पत्तये यज्ञस्तथासां हेतुरुत्तमः ॥ १,६.
एताश्च सह यज्ञेन प्रजानां कारणं परम् । परावरविदः प्राज्ञास्ततो यज्ञान्वितन्वेत ॥ १,६.
अहन्यहन्यनुष्ठानं यज्ञानां मुनिसत्तम । उपकारकरं पुंसां क्रियमाणा घशान्तिदम् ॥ १,६.
येषां तु कालसृषोऽसौ पापबन्दुर्महामुने । चेतःसु ववृधे चक्रुस्ते न यज्ञेषु मानसम् ॥ १,६.