सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । सर्वेष्वेतेषु कथ्यन्ते वंशामनुचरितञ्च यत्
यदेतत् तव मैत्रेय! पुराणां कथ्यते मया। एतदू वैष्णवसंज्ञ वै पाह्मस्य समनन्तरम्
सर्गे च प्रतिसर्गे च वंशमन्वन्तरादिषु । कथ्यते भगवान् विष्णुरशेषेष्वेव सत्तम
अह्गानि चतुरो वेदा मीमांसा न्यायविस्तरः । पुराणां धर्मशास्त्रञ्च विद्या ह्म ताश्चतुर्दश
आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चैव ते त्रयः । अर्थशास्त्र चतुर्थन्तु विद्या ह्मष्टादशैव ताः
ज्ञेया ब्रह्मर्षयः पूर्व तेभ्यो देवर्षयः पुनः । राजर्षयः पुनस्तेभ्य ऋषिप्रकृतयस्त्रयः
इति शाखाः प्रसंख्याताः शाखाभदास्तथैव च । कर्तारश्चैव शाखानां बेदहेतुस्तथोदितः
सर्वमन्वन्तरेष्वेव शाखाभेदाः समाः समृताः । प्राजापत्या श्रुतिनित्या तद्रिकल्पास्त्विमे द्रिज
एतत् तवोदितं सर्वं यत् पृष्टोऽहमिह त्वया । मैत्रेय! वेदसम्बद्ध किमन्यत् तथामि ते
यथावत् कथित सर्वं यत् पृष्टोऽसि मया द्रिज । श्रोतुम्च्छाम्यहं त्वेकं तदू भवान् प्रब्रवीतु मे
सप्त द्रीपानि पाताल-वीथ्यश्व सुमहामुने । सप्त लोका येऽन्तरस्था ब्रह्माण्डस्यास्य सर्वतः
स्थूलैः सूक्ष्मैस्तथा सूक्ष्मात् सूक्ष्मैः सूक्ष्मतरैस्तथा । स्थूलैः स्थूलतरैश्चैव सर्वप्राणिभिरावृतम्
अङ्गु लस्याष्टभागोऽपि न सोऽस्ति मुनिसत्तम । न सान्ति प्राणिनो यत्र कर्मबान्धनिबन्धनाः
सर्वे चैत वशं यान्ति यमस्य भगवन् । किल । आयुषोऽन्ते तथा यान्ति यातनास्तत्प्रचोदिताः
यातनाभ्यः परिभ्रष्टा देवाद्यास्वथ योनिषु । जन्तवः परिवर्तन्ते शास्त्राणामेष निर्णायः
सोऽहमिच्छामि तच्छ्रोतु यमस्य वशवर्त्तिनः । न भवन्ति नरा यन तत् कर्मं कथयामलम्
पराशर उवाच । अयमेव मुने ! प्रश्रो नकुलेन महात्मना । पृष्टः पितामहः प्राह भीष्मो यत् तच्छृणुष्व मे
भीष्म उवाच । पुरा समागतो वत्स ! सखा कालिङ्गको द्रिजः । समामु पृष्टो वै मया जातिस्मरो मुनिः
तेनाख्यातमिदञ्च दमित्थञ्चैतदू भविष्यति । तथा च तदभूद् वत्स! यथोक्तं तेन धीमता
स पृष्टश्व मया भूयः श्रदृधानवता द्रिजः । यदू यदाह न तदू दृमन्यथा हि मया क्वचित्
एकदा तु मया पृष्टं यदेतद् भवतोदितम् । प्राह कालिङ्गको विप्रः स्मृत्वा तस्य मुनेर्वचः
जातिस्मरेण कथितो रहस्यः परमो मम । यम-किङ्गरयोर्योऽभूत् संवादस्तं ब्रवीमि ते
स्वपुरुषमभिवीक्ष्य पाशह्सतं वदति यमः किल तस्य कर्णामूले । परिहर मधुसूदनप्रपन्नान् प्रभुरहमन्यनृणां न वैष्णवानाम्
अहममरघणर्चितेन धात्रा यम इति लोकहिताहिते नियुक्तः । हरिगुरुवशगोऽस्मि न स्वतन्त्रः प्रभवति संयमने ममापि विष्णुः
कटकमुकुटकर्णिकादिबेदैः कनकमभेदमपीष्यते यथैकम । सुरपशुमनुजादिकल्पनाभि हरिरखिलाभिरुदीर्य्यते तथैकः
क्षितिजलपरमाणावोऽनिलान्ते पुनरपि यान्ति यथैकतां धरिव्याः । सुरपशुमनुजादयस्तथान्ते गुणकलुषेण सनातनेन तेन
हरिममरगणर्चिताञघ्रिपह्मं प्रणमति यः परमार्थतो हि मर्त्त्यः । तमपगतसमस्तपापबन्धं व्रज परिह्टत्य यथाग्रिगाज्यसिक्तम्
इति यमवचनं निशम्य पाशी कथय मम विभो ! समस्तधातु यमपुरुषस्तमुवाच धर्मराजम् । र्भवति हरेः खलु यादृशोऽस्य भक्तः
न चलति निजवर्णाधर्मतो यः सममतिरात्मसुह्टदविपक्षपक्षे न हरति न च हन्ति किञ्चिदुच्चैः सितमनसं तमवैहि विष्णभक्तम्
कलिकलूषमलेन यस्य नात्मा विमलमतेर्मलिनीकृतोऽस्तमोहे । मनसि कृतजनार्दनं मनुष्यं सततमवेहि हररतीव भक्तम्