रोमहर्षणनामानं महाबुद्धिं महामुनिः । सूतं जग्राह शिष्यं स इतिहास-पुराणयोः । सूतं जग्राह शिष्यं स इतिहास-पुराणयोः
एक आसीदू यजुर्वेदस्तं चतुर्धा व्यकल्पयत् । चातुर्होत्रमभूदू यस्मिस्तन यज्ञमथाकरोत्
आध्वर्यवं यजुभिंस्तु ऋगूभिर्होत्रं तथा मुनिः । औदूगात्रं सामभिश्चक्र ब्रह्मत्वं चाप्यथर्वभिः
ततः स ऋचमुद्ध त्य ऋग्वेदं तृतवान् मुनिः । यजूषि च यजुर्वेदं सामवेदञ्च सामभिः
राज्ञस्त्वथर्ववेदेन सर्वकर्माणि च प्रभुः । कारयामास मैत्रेय! ब्रह्मत्वञ्च यथास्थिति
सोऽयमेको महावेदस्तरुस्तेन पृथकूकृतः । चतुधा तु ततो जातं वेदपादपकाननम्
बिभेद प्रथमं विप्र! पैल ऋगूवेदपादपम् । इन्द्रप्रमितये प्रादाद बास्कलाय चसंहिते
चतुर्धा स बिभेदाथ बास्कलिद्रिज!संहिताम् । बौध्यादिब्यो ददौ तास्तु शिष्येभ्यः स महामुनिः
बौध्याग्रिमाठरौ तदूदू याज्ञवल्क्यपराशरौ । प्रतिशाखास्तु शाखायास्तसायास्त जगृहुमुने
इन्द्रप्रमतिरेकान्तु संहितां स्वसुतं ततः । माण्डूकयं महात्मानं मैत्रयाध्यापयत् तदा
तस्य शिष्यप्रशिष्येभ्यःसंहितां तामधीतवान
चकार संहिताः पञ्च शिष्येभ्यः प्रददौ च ताः । तस्य शिष्यास्तु ये पञ्च तेषां नामानि मे श्वृणा
मुदूगलो गोमुखश्चैव वात्स्यः शालीय एब च। शिशिरः पञ्चमश्चासीन्मत्रेय! सुमहामुनिः
संहितात्रितयं चक्र शाकपूर्णिरथतरम । निरुक्तमकरोत् तदूज्वतुर्थं मुनिसत्तम
क्रौञ्चो वैतालिकस्तदूदू बलाकश्व महामतिः । निरुक्तकृज्वतुर्थोऽभूदू वेदवेदाङ्गपारगः
इत्येताः प्रतिशाखाभ्योऽप्यनुशाखा द्रिजोत्तम ! बास्कलिश्चापरास्तिस्त्रः संहिताः कृतवान द्रिज
शिष्यः कालायनिर्गार्ग्यस्तृतीयश्च कथाजवः । इत्येत बहुधा प्रोक्ताः संहिता यैः प्रवर्तिताः
पराशर उवाच । यजुर्वेदतरोः शाखाः सप्तविंशन्महामतिः । वैशम्पायननामासौ व्यासशिष्यश्चकार वै
शिष्येभ्यः प्रददौ ताश्च जगृहुस्तेऽप्यनुक्रमात् । याज्ञवल्क्यस्तु तत्राभूद् ब्रह्मरातसुतो द्रिजः
शिष्यः परधर्मज्ञो गुरुवृत्तिपरः सदा । ऋषिर्योऽद्य महामेरौः समाजे नागमिष्यति
तस्य वै सप्तरात्रात्तु ब्रह्महत्या भविष्यति । पूर्वमेवं मुनिगणैः समयोऽभूत् कृतो द्रिज
वैशम्पायन एकस्तु तं व्यतिक्रान्तवांस्तदा । स्वस्त्रीयं बालकं रोऽथ पदास्पृष्टमघातयत्
शिष्यानाह स भोः शिष्य! ब्रह्महत्यापहं ब्रतम् । चरध्व मत्कृते सर्वे न विचार्यमिदं तथा
अथाह याज्ञबल्क्यस्तु किमेभिर्भगवन् ! द्रिजैः । क्लेशितैरल्पतेजोभिश्वरिष्येऽहमिदं व्रतम्
ततः क्रु द्धो गुरुः प्राह याज्ञवल्क्यं महामतिः । मुच्यतां यत् त्वयाधात मत्तो विप्रावमानक
निस्तेजसो वदस्येनान् यस्त्वं ब्राह्मणपुङ्गवान् । तेन शिष्येण नार्थोऽस्ति ममाज्ञाभङ्गकारिणा
याज्ञवल्क्यस्ततः प्राह भत्तयैतत्ते मयोदितम् । ममाप्यलं त्वयाधीतं यन्मया तदिदं द्रिज
इत्युक्तो रुधिराक्तानि सरूपाणि यजू षि सः । छर्दयित्वा ददौ तस्मै ययौ स स्वेच्छया मुनिः
यजू ष्यथ विसृष्टानि याज्ञवल्क्येन वै द्रिज । जगृहुस्तित्तिरा भूत्वा तैत्तिरीयास्तु ते ततः
ब्रह्महत्याव्रतं चीर्णं गुरुणा चोदितैस्तु यैः । चरकाध्वर्यवस्ते तु चरणान्मुनिसत्तम