दूरे स्थितं महाभागं जंनसम्मर्द्द वर्ज्जकम् । क्षु त्क्षामकण्ठमायान्तमराण्यात् ससमितुकुशम्
दृष्वा निदाघं स ऋभुरुपगम्याभिवाद्य च । उवाच कस्मादेकान्ते स्थीयते भवता द्रिज
बो विप्र ! जनसम्मर्द्दो महानेष महनिष जनिश्वरे । प्रविविक्षौ पुरं रम्यं तेनात्र स्थीयते मया
नराधिपोऽत्र कतमः कतमश्चेतरो जनः । कथ्यतां मे द्रिजश्वेष्ठ! त्वमभिज्ञो मतो मम
योऽयं गजेन्द्रमुन्मत्तमद्रिश्वृङ्गसमुच्छिर्तम् । अधिरूढो नरेन्द्रोऽयं परलोकस्तथेतरः
एतौ हि गज-राजानौ युगपदू दशितौ मम । बवता न विशेषेण पृथकूचिह्नपिलक्षणौ
तत् कथ्यतां महाभाग ! विशेषो भवतानयोः । ज्ञातु मिच्छाम्यहं कोऽत्र गजः को वा नराधिपः
गजो योऽयमधो ब्रह्मन् ! उपर्य्यस्यैष भूपतिः
जानाम्यहं यथा ब्रह्म स्तथा मामवबोधम । अवःशह्दनिगद्य किं किञ्चोद्ध्व मभिधीयते
इत्युक्तः सहसारुह्म निदाघः प्राह त ऋबुम् । श्रूयतां कथयाम्येष यन्मां त्वं परिपृच्छसि
उपर्य्यहं यथा राजा त्वमधः कूञ्जरो यथा । अवबोधाय ते ब्रह्मन् ! दृष्टान्तो दसितो मया
त्वं राजेव द्रिजश्वेष्ठ! स्थितोऽहं गजवद् यदि । तदेतत् त्वं समाचक्ष्व कतमस्त्वमहं तता
इत्युक्तः सत्वरं तस्य प्रगृह्म चरणावुभौ । निदाघः प्राह भगवानाचार्य्यस्त्वमृबुध्रुर्वम्
नान्यस्यादू तसंस्कारस्कृतं मानसं तथा । यथाचार्य्यस्य तन त्वां मन्ये प्राप्तमह गुरुम् ।। 16 तवोपदेशदानाय पूर्व्वशुश्रूषणादृतः । गुरुस्तेऽहमृभुर्नाम्रा निदाघ! समुपागतः
तदेतदुपदिष्टं सङ्क्ष पेण महामते । परमार्थसारभूतं यददूतैमशेषतः
एवमुक्त्वा ययौ विद्रान् निदाघं स ऋबुर्गुरुः । नदाघोऽप्युपदेशीन तेनादूतैपरोऽभवत्
सर्व्भूतान्यभेदेन ददृशे स तदान्मनः । यथा ब्रह्मपरो मुक्तिपवाप परमां द्रिज
तथा त्वमपि धर्म्मज्ञ ! तुल्यात्मरिपुबान्धवः । भव सर्व्वगतं जानन्नात्मानमवनीपते
सितनीलादिभेदेन यथैकः दृश्यते नभः । भ्रान्तिदृष्टिभिरात्मापि तथैकं सन् पृथक् पृथक्
एकः समस्तं यदिहास्ति किञ्चित् तदच्युतो नास्ति परं ततोऽन्यत् । सोऽहं स च त्वं स च सर्व्वमेत- दात्मखरूपं त्यज भेदमोहम्
पराशर उवाच । इतीरितस्तेन स राजवर्य्य स्तत्याज भेदं परमार्थदृष्टिः । स चापि जातिस्मरणाप्तबोध- स्तत्रैव जन्मन्यपवर्गमाप
इति भरतःनरेन्द्रसारवृत्तं कथयति यश्व श्वृणोति भक्तियुक्तः । स विमलमतिरेति नात्ममोहं भवति च संसरणेषु मुक्तियोग्यः
मैत्रेय उवाच कथिता गुरुणा सम्यग्भूसमुद्रादिसंस्थितिः । सूर्यादिनां च संस्थानं ज्योतिषां चातिविस्तरात् ॥ ३,१.
देवादीनां तथा सृष्टिर्ऋषीणां चापि वर्णिता । चातुर्वर्ण्यस्य चोत्पत्तिस्तिर्यग्योनिगतस्य च ॥ ३,१.
ध्रुवप्रह्लादचरितं विस्तराच्च त्वयोदितम् । मन्वन्तराण्यशेषाणि श्रोतुमिच्छाम्यनुक्रमात् ॥ ३,१.
मन्वन्तराधिपांश्चैव शक३ एवपुरोगमान् । भवता कथितानेताञ्छ्रोतुमिच्छाम्यहं गुरो ॥ ३,१.
श्रीपराशर उवाच अतीतानागतानीह यानि मन्वन्तराणि वै । तान्यहं भवतः सम्यक्लथयामि यथा क्रमम् ॥ ३,१.
स्वायंभुवो मनुः पूर्वं परः स्वारोचिषस्तथा । उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा ॥ ३,१.
षडेते मनवोतीताः सांप्रतं तु रवेः सुतः । वैवस्वतेयं यस्त्वेतत्मप्तमं वर्ततेन्तरम् ॥ ३,१.
स्वायंभुवं तु कथितं कल्पादावन्तरं मया । देवाः सप्तर्षयश्चैव यथावत्कथिता मया ॥ ३,१.