विप्रत्वे च कृतं तेन यद्भूयःसुमहात्मना । भरतेन मुनिश्वेष्ठ! तत् सर्व्वं वक्तुमर्हसि
पराशार अवाच । शालग्रामे महाभागो भगवन्नयस्तमानसः । स उवास चिरं कालं मैत्रेय! पृथिवीपतिः
अहिंसादिष्वशेषेषु गुणेषु गुणिनां वरः । अवाप परमां काष्ठां मनसश्चापि संयमे
यज्ञेशाच्युत गोविन्द माधवानन्त केशव ! कृष्णा विष्णो ह्टषीकेशेत्याह राजा स केवलम्
नान्यज्जागाद मैत्रेय! किञ्चित् स्वप्नान्तरेऽपि च । एततूपरं तदर्थञ्च विना नान्यदचिन्तयत्
समित्-पुष्प-कुशादानं चक्र देवक्रियाकृते । नान्यानि चक्र कर्म्माणि निः सङ्गो योगतापसः
जगाम सोऽबिषेकार्थमेकदा तु महानदीम् । सस्नौ तत्र तदा चक्र स्नानस्यनन्तरक्रियाः
अथातजगाम तत्तीर्थं जलं पात् पिपासिता । आसन्नप्रसवा ब्रह्मन्नेकैव हरिणी वनात्
ततः समभवत्तत्र पीतप्राय जले तया । सिंहस्य नादः सुमहान् सर्व्वप्राणिभयङ्करः
ततः सा सहसा त्रासादाप्लुता निम्नगातटम् । अत्युज्वारोहणेनास्या नद्यां गर्भः पपात सः
तमुह्ममानं वेगेन वीचिमालापरिप्लुतम् । तजग्राह स नृपो गर्भात् पतितं मृगपोतकम्
गर्भप्रव्युतिदोषेण प्रोत्तुङ्गाक्रमणोन च । मैत्रेय! सापि हरिणी पपात च ममार च
हरिणीं तां विलोक्याथ विपन्नां नृपतापसः । मृगपोतं समादाय निजमाश्वममागतः
चकारानुदिनञ्चासौ मृगपोतस्यवै नृपः । पोषण पुष्यमाणश्य स तेन वबृधे मुने
चचाराश्रमपर्य्यन्तं तृणानि गहनेषु सः । दूरं गत्वा च शाद्दूलत्रासादभ्याययौ पुनः
प्रातर्गत्वातिदूरञ्च सायमायाद यथाश्वमम् । पुनश्च भरतस्याभूदाश्वमस्योटजाजिरे
तस्य तस्मिन्मृगे दूर-समीपपरिवर्त्तिनि । आसीच्चेतः समायुक्तं न ययावन्यतो द्रिज
विमुक्तराज्यतनयः प्रोज्झिताशेषबान्धवः । ममत्वं स चकारोच्चैस्तस्मिन् हरिणबालके
किं वृकैक्भक्षितो व्याघूः किं सिंहेन निपातितः । चिरायमाणे निष्कान्ते तस्यासीदिति मानसम्
एषा वसुमती तस्य खुराग्रक्षतकर्बुरा । प्रीतये मम जातोऽसौ क्व ममैणकबालकः
विषाणाग्रण मदूबाहुकण्डूयनपरो हि सः । क्षेमेणाभ्यागतोऽरण्यादिपि मां सुखयिष्यति
एते लूनशिखास्तस्य दशनैरचिरोदूगतैः । कुशाः कासा विराजन्ते वटवः सामगा इव
इत्थं चिरगते तस्मिन् स चक्र मानसं मुनिः । प्रीतिप्रसन्नवदनः पार्श्वस्थे चाभवन्मृगे
समाधिभङ्गस्तासीत् तन्ममत्वादृतात्मनः । सन्त्यक्तराज्यभोगर्द्धिखजनस्यापि भूपतेः
चपलं चपले तस्मिन् दूरगं दूरगामिनि । मृगपतोऽभवज्वित्तं स्थैर्य्यवत्तस्य भूपतेः
कालेन गच्छता सोऽथ कालञ्चक्र महीपतिः । पितेव सास्त्रं पुत्रेण मृगपोतेन वीक्षितः
मृगमेव तदाद्राक्षीत् त्यजन् प्राणानसावपि । तन्मयत्वेन मैत्रय! नान्यत् किञ्चिदचिन्तयत्
ततश्व तत्कालकृतां भावनां प्राप्य तादृशीम् । जम्बूमार्गे महारण्ये जातो जातिस्मरो मृगः
जातिस्मरत्वादुद्रिग्नः संसारस्य द्रिजोत्तम! विहाय मातरं भूयः शालग्राममुपाययौ
शुष्कैस्तृणैस्तथा पर्णौः स कुर्व्वन्नात्मपोषणम् । मृगत्वहतुभूतस्य कर्म्मणो निष्कृतिं ययौ