ते सुखप्रीतिबहुला बहिरन्तश्च नावृताः । प्रकाशा बहिरन्तश्च ऊर्ध्वस्रोतोद्भवाः स्मृताः
तुष्टात्मानस्तृतीयस्तु देवसर्गस्तु स स्मृतः । तस्मिन्सर्गेभवत्प्रीतिर्निष्पन्ने ब्रह्मणस्तदा
ततोन्यं स तदा दध्यौ साधकं सर्गमुत्तमम् . असाधकांस्तु ताञ्ज्ञात्वा मुख्यसर्गादिसम्भवान्
तथाभिध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्ततः । प्रादुर्बभूव चाव्यक्तादर्वाक्स्रोतास्तु साधकः
यस्मादर्वाग्व्यवर्त्तन्त ततोर्वाक्स्रोतसस्तु ते । ते च प्रकाशबहुलास्तमोद्रि क्ता रजोधिकाः
तस्मात्ते दुःखबहुला भूयोभूयश्च कारिणः । प्रकाशा बहिरन्तश्च मनुष्याः साधकास्तु ते
इत्येते कथिताः सर्गाः षडत्र मुनिसत्तम । प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः
तन्मात्राणां द्वितीयश्च भूतसर्गो हि स स्मृतः । वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्ग ऐन्द्रि यकः स्मृतः
इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः । मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः
तिर्यक्स्रोतास्तु यः प्रोक्तस्तैर्यग्योन्यः स उच्यते । तदूर्ध्वस्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु संस्मृतः
ततोऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः
अष्टमोऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश्च सः । पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः
प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः । इत्येते वै समाख्याता नव सर्गाः प्रजापतेः
प्राकृता वैकृताश्चैव जगतो मूलहेतवः । सृजतो जगदीशस्य किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
श्रीमैत्रेय उवाच संक्षेपात्कथितः सर्गो देवादीनां मुने त्वया । विस्तराच्छ्रोतुमिच्छामि त्वत्तो मुनिवरोत्तम
श्रीपराशर उवाच कर्मभिर्भाविताः पूर्वैः कुशलाः कुशलैस्तुताः । ख्यात्या तया ह्यनिर्मुक्ताः संहारे ह्युपसंहृताः
स्थावरान्ताः सुराद्यास्तु प्रजा ब्रह्मंश्चतुर्विधाः । ब्रह्मणः कुर्वतः सृष्टिं जज्ञिरे मानसास्तु ताः
ततो देवासुरपितॄन्मनुष्यांश्च चतुष्टयम् । सिसृक्षुरम्भांस्येतानि स्वमात्मानमयूयुजत्
युक्तात्मनस्तमोमात्रा ह्युद्रि क्ताऽभूत्प्रजापतेः । सिसृक्षोर्जघनात्पूर्वमसुरा जज्ञिरे ततः
उत्ससर्ज ततस्तां तु तमोमात्रात्मिकां तनुम् । सा तु व्यक्ता तनुस्तेन मैत्रेयाभूद्विभावरी
सिसृक्षुरन्यदेहस्थः प्रीतिमाप ततः सुराः । सत्त्वोद्रिक्ताः समुद्भूता मुखतो ब्रह्मणो द्विजः
त्यक्ता सापि तनुस्तेन सत्त्वप्रायमभूद्दिनम् । ततो हि बलिनो रात्रावसुरा देवता दिवा
सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततोन्यां जगृहे तनुम् । पितृवन्मन्यमानस्य पितरस्तस्य जज्ञिरे
उत्ससर्ज ततस्तां तु पितॄन्सृष्ट्वापि स प्रभुः । सा चोत्सृष्टाभवत्संध्या दिननक्तान्तरस्थिता
रजोमात्रात्मिकामन्यां जगृहे स तनुं ततः । रजोमात्रोत्कटा जाता मनुष्या द्विजसत्तम
तामप्याशु स तत्याज तनुं सद्यः प्रजापतिः । ज्योत्स्ना समभवत्सापि प्राक्सन्ध्या याऽभिधीयते
ज्योत्स्नागमे तु बलिनो मनुष्याः पितरस्तथा । मैत्रेय संध्यासमये तस्मादेते भवन्ति वै
ज्योत्स्ना रात्र्यहनी संध्या चत्वार्येतानि वै प्रभोः । ब्रह्मणस्तु शरीराणि त्रिगुणोपाश्रयाणि तु
रजोमात्रात्मिकामेव ततोन्यां जगृहे तनुम् । ततः क्षुद्ब्रह्मणो जाता जज्ञे कामस्तया ततः
क्षुत्क्षामानन्धकारेथ सोसृजद्भगवांस्ततः । विरूपाः श्मश्रुला जातास्तेभ्यधावंस्ततः प्रभुम्