सूर्यचन्द्रमसौम्याङ्गारकबृहस्पतिशुक्रनन्दनतारागणैः सहितः ध्रुवः तेषां मध्ये प्रतिष्ठितः आसीत्। सर्वर्षिभिः दिव्यैश्च देवगणैः व्योमचारीभिः उपरि, ध्रुव, त्वं मया दत्तं स्थानं प्राप्तवान्। केचित् देवाः चतुर्युगपर्यन्तं, केचित् मन्वन्तरपर्यन्तं तिष्ठन्ति; किन्तु मया दत्तं तव स्थानं सर्वकल्पपर्यन्तं स्थितम्। तव माता सुनीति, शुद्धा च तव समीपस्था, दिव्यरथरूपेण तत्र स्थित्वा तावत्कालं वासं करिष्यति। ये मनुष्याः संप्रयुक्तचित्ताः प्रातः सायं च त्वां स्तुवन्ति, ते महान् पुण्यं प्राप्स्यन्ति। एवं जगन्नाथात् जनार्दनात् वरं लब्ध्वा, महाबुद्धिमान् ध्रुवः मध्ये स्थित्वा प्रतिष्ठितः। सः स्वमातृपितृसेवया, द्वादशाक्षरमन्त्रमाहात्म्येन, तपसश्च प्रभावेन, महद् ऐश्वर्यं कीर्तिं च प्राप्तवान्। तस्य गौरवं श्रीमं च महत्त्वं च दृष्ट्वा, देवासुराचार्यः उशनाः इदं श्लोकं उवाच—"अहो तपसः बलम्! अहो तपसः फलम्! येन सप्तर्षयः अपि ध्रुवस्य पुरतः तिष्ठन्ति।" एषा ध्रुवस्य माता सुनीति नाम्ना, गुणवती शान्ता च; का अपि पृथिव्यां तस्या महत्त्वं वर्णयितुं समर्था? या ध्रुवं गर्भे धारयित्वा, परं स्थितिं त्रैलोक्याश्रयं प्राप्तवती। यः कश्चन ध्रुवस्य स्वर्गारोहणं प्रतिदिनं पठति, सः सर्वपापैः विमुक्तः सुरलोके पूज्यते। सः स्वर्गे वा पृथिव्यां वा पदहानिं न प्राप्नोति, सर्वशुभैः युक्तः दीर्घायुषी भवति। श्रीपराशर उवाच—ध्रुवात् शिष्टिः भाव्यश्च जातौ; भाव्यात् शम्भुः अभवत्। शिष्टेः पत्नी सुच्छाया पञ्च सुता: अपवित्राः अजायत। रिपुः रिपुञ्जयः विप्रः वृकलः वृकतेजसः च; रिपोः बृहती जाता, तस्यां चाक्षुषः सर्वतेजसा युक्तः। चाक्षुषः पुष्करिण्यां वारुण्यां च, वीराणस्य प्रजापतेः कन्ययोः, मनुं ससर्ज। मनोः नड्वलायां, वैराजस्य प्रजापतेः कन्यायां, दश पुत्राः अभवन्। कुरुः पुरुः शतः द्युम्नः तपस्वी सत्यवान् शुचिः अग्निष्टोमः ओतिरात्रः सुद्युम्नः च—एते नव; दशमः अभिमन्युः, नड्वलायाः महाबलः। कुरोः पत्नी अग्निकन्या षट् पुत्रान् अजायत—अङ्गः सुमनाः ख्यातिः क्रतुः अङ्गिराः शिबिः च। अङ्गात् एकः पुत्रः वेनः नाम्ना, तस्यां सुनिथायां जातः; सन्तानार्थं मुनयः तस्य दक्षिणबाहुं मन्थितवन्तः। तदा महर्षिभिः वेनस्य बाहुः मन्थितः, तस्मात् राजर्षिः वेन्यः प्रथितः पृथुः उदपद्यत। स एव जनानां हितार्थं पृथिवीं प्रथमं दुहितवान्। मैत्रेय उवाच—कस्मात् कारणात् मुनयः वेनस्य बाहुम् अमन्थयन्, यस्मात् बलवान् पृथुः जातः, ब्रूहि मे मुने। श्रीपराशर उवाच—सुनिथा, या पूर्वं मृत्युः कन्या, अङ्गाय पत्नीत्वेन दत्ता; तस्यां वेनः जातः। मृत्युः कन्यायाः सुतः सन्, मातृपितृदोषात्, सः स्वभावतः पापात्मा अभवत्। वेनः मुनिभिः राज्याभिषिक्तः, सर्वभूमौ स्वामित्वेन घोषयन् स्थितः। सः आज्ञापयत्—"न यज्ञः, न दानं, न होमः कश्चन; यः अन्यः यज्ञभोकता अस्ति? अद्याहं एव यज्ञेश्वरः।" तदा मुनयः, राजानं पूजयित्वा, समीपं गत्वा, मधुरं वचनं ऊचुः—"राजन्, शृणु यद् वयं वदामः; राजधर्मः शरीरस्य हिताय, प्रजाजनस्य च श्रेयसे।" "दीर्घयज्ञेन वयं हरीं सर्वयज्ञेशं देवेश्वरं पूजयिष्यामः; तव कल्याणं स्यात्। तस्य भागः तव भविष्यति। यज्ञेन यज्ञपुरुषः विष्णुः तुष्टः, सः तव कामान् अस्माभिः दास्यति।" यत्र हरीः यज्ञेश्वरः सम्यक् पूज्यते, तत्र सः सर्वान् इच्छितान् भोगान् नृपतिभ्यः ददाति। वेनः प्रत्युवाच—"कः मत्समः, वा अन्यः कोऽपि पूज्यः अस्ति? कः एषः हरिः, यज्ञेश्वरः, यं यूयं श्रेष्ठं मन्यध्वे?" ब्रह्मा, जनार्दनः, शम्भुः, इन्द्रः, वायुः, यमः, रविः, अग्निः, वरुणः, धाता, पूषा, पृथिवी, चन्द्रमा—एते चान्ये च देवाः, शापानुग्रहकर्तारः, सर्वे राज्ञः शरीरे निवसन्ति; राजा एव सर्वदेवतामयः। एषा मम आज्ञा—यथोक्तं तत् कुरुत; न दानं, न यज्ञः, न होमः द्विजाः। यथा स्त्रीणां पतिसेवना परमः धर्मः, तथा मम आज्ञापालनं भवतां धर्मः।" मुनयः ऊचुः—"अनुज्ञां देहि, महाबाहो, धर्मो न नश्यतु; एषा हविःपरिवर्तनम् एव जगतः स्थितिकरणम्।" श्रीपराशर उवाच—पुनः पुनः मुनिभिः याच्यमानः अपि, वेनः अनुज्ञां न दत्तवान्। तदा सर्वे मुनयः कोपसंयुक्ताः, परस्परं ऊचुः—"हतः, हतः, अयं पापात्मा!" यः विष्णुं परमेश्वरं नित्यं पुराणपुरुषं निन्दति, दुष्टाचारः, सः पृथिव्याः नृपतित्वाय अर्हति न। एवं श्रीविष्णुपुराणे प्रथमस्कन्धे ध्रुवप्रसङ्गः पृथुजन्मप्रसङ्गश्च सम्यक् वर्णितः।