यदा सर्वे मायाः विनष्टाः तदा देवाः पुनरपि महता भयेन समाकुलिताः, पराजयभीतेन सन्त्रस्ताः अभवन्। ते सर्वे समागत्य, जगत्सम्भवस्य अनाद्यन्तस्य, सर्वाश्रयस्य, भगवतः हरिणः समीपं दुःखिता मनसा तपसा च समुपेत्य उपविविशुः। ते देवाः उचुः—"देवदेव, जगन्नाथ, परमेश्वर, नरश्रेष्ठ! ध्रुवस्य तपसा क्लिश्यमानाः वयं त्वां शरणं प्राप्ताः। यथा शशाङ्कः प्रतिदिनं कलाभिः पूर्यते तथा सः भगवन् अहर्निशं तपसा बलं वर्धयति। हे जनार्दन, उत्तानपादपुत्रस्य तपसा वयं भयभीताः त्वां शरण्यं प्राप्ताः; तं तपसः प्रत्यवर्तय। न वयं जानिमः किमिन्द्रपदं वा सूर्यपदं वा, अथवा धन, आप, सोमादीनां लोकान् इच्छति इति। भगवन्, अस्माकं कृते करुणां कुरु; हृदयस्थं शूलं अपाकुरु, उत्तानपादपुत्रं तपसः प्रत्यवर्तय च।" भगवान् उवाच—"न सः इन्द्रपदं न सूर्यपदं नापां पतित्वं इच्छति; यद् यद् इच्छति, देवाः, तत् सर्वं दास्यामि। गच्छत, देवाः, स्वेच्छया स्वानि निवेशनानि; अहमेव तं बालं, येन तपसा मनः संन्यस्तं, तपसः प्रत्यवर्तयिष्यामि।" पराशर उवाच—एवं भगवता उक्ताः, शतक्रतुना सह देवाः प्रणम्य स्वं स्वं लोकं जग्मुः। भगवान् सर्वात्मा ध्रुवस्य भक्त्या तुष्टः, तस्य समीपं गतः। हरिः चतुर्भुजस्वरूपः तं इदं वचनं अब्रवीत्— "उत्तानपादसुत, तव कल्याणं भूयात्। तपसा मां तुष्टवान् असि। वरदः अहं आगतः; वरं वृणीष्व, दृढव्रत। यतः तव मनः मयि स्थिरं, भोगेषु अनासक्तं, तस्मात् परमं वरं वृणीष्व।" पराशर उवाच—एवं भगवतः वचनं श्रुत्वा, बालः नेत्रे उन्मील्य, यं ध्यानतः दृष्टवान्, तं हरिं पुरतः स्थितं अपश्यत्। सः अच्युतं शङ्खचक्रगदाधनुर्बाणपट्टिशधारिणं, किरीटिनं दृष्ट्वा, धरणीतले शिरसा प्रणम्य, रोमाञ्चिताङ्गः, महता विस्मयेन आकुलः, मनसा स्तवं चकार। किं स्तोष्यामि? केन वचसा स्तवं करिष्यामि? इति सः मोहितचित्तः, तस्मिन्नेव भगवति शरणं गच्छन् उवाच— "भगवन्, यदि तपसा तुष्टोऽसि, मे स्तुतिशक्तिं वरं ददातु। त्वं वेदैः ब्रह्मादिभिः ज्ञायसे, मार्गः तु न ज्ञायते; अहं बालः कथं त्वां स्तोष्यामि? मम मनः त्वयि निबद्धं, तव पादयोः स्तुतिं कर्तुम् इच्छति; तस्मात् बुद्धिं ददातु।" पराशर उवाच—एवं कृताञ्जलिं उत्तानपादसुतं गोविन्दः शङ्खाग्रेण स्पृष्टवान्, द्विजश्रेष्ठ। ततः सः राजपुत्रः, प्रसन्नवदनः, नमस्कृत्य, प्रजापालनं अच्युतं स्तोतुं प्रारब्धवान्। ध्रुव उवाच—"भूमिः, आपः, तेजः, वायुः, आकाशः, मनः, बुद्धिः, तत्त्वानि, प्रकृतिः, यस्य रूपं, तस्मै नमः। शुद्धः, सूक्ष्मः, सर्वगतः, प्रकृत्याः परः, सः पुरुषः गुणात्मा, तस्मै नमः। सर्वेषां तत्त्वानां गुणानां, बुद्धेः प्रकृतेः च, सः नित्यः, परमपुरुषात् परः। त्वाम् एव अहं शरणं गच्छामि, शुद्धरूपं, ब्रह्मात्मानं, लोकनाथं। यस्य रूपं ब्रह्माख्यं, विस्तीर्णं, सर्वान्तरात्मा, योगिभिः चिन्त्यमानं, अव्ययम्, तस्मै नमः। पुरुषः सहस्रशीर्षा, सहस्राक्षः, सहस्रपाद्; सर्वत्र व्याप्य, दशाङ्गुलं भूमिं अतिक्रम्य तिष्ठति। हे परमपुरुष, भूतभव्यस्वरूपः त्वं; त्वत्तः विराट्, स्वराज्, सम्राट्, परमेश्वरः उत्पद्यते। सः सर्वतः, ऊर्ध्वतः, अधस्तात्, पृथिवीं अतिचक्राम; त्वत्तः जगत् उत्पन्नम्, त्वत्तः भविष्यति। इदं विश्वं, सर्वे च भूतानि, त्वयि स्थितानि; त्वत्तः यज्ञः, हविः, घृतं, पश्वादि च। त्वत्तः ऋग्वेदसामानि, छन्दांसि, यजूंषि, अश्वा एकेन कर्मणा जाताः। त्वत्तः गावः, बलं, विहंगमाः, मृगाः; तव मुखात् ब्राह्मणाः, भुजाभ्यां क्षत्रियाः। उरुभ्यां वैश्याः, पादाभ्यां शूद्राः; नेत्राभ्यां सूर्यः, प्राणेन वायुः, मनसा सोमः। प्राणात् प्राणः, वक्त्रात् अग्निः, नाभेः व्योम, शिरसः स्वर्गः। कर्णाभ्यां दिशः, पादाभ्यां पृथिवी; त्वत्तः सर्वं जातम्। यथा वटबीजस्य मध्ये महावटवृक्षः निहितः, तथा त्वयि बीजभूतं जगत् संयतम्। यथा बीजस्य अङ्कुरात् वटवृक्षः उत्पद्यते, तथा सृष्टौ त्वत्तः जगत् विस्तारं प्राप्नोति। यथा कदलीवृक्षे पत्रच्छदाद्यतिरिक्तं न दृश्यते, तथा त्वदन्यत् जगति न दृश्यते, हे दृढव्रत। रति, संयोगः, विज्ञानं, सर्वं त्वयि, सर्वत्र स्थितम्; सुखदुःखयोः संयोगः, त्वयि निर्गुणे। नमोऽस्तु तुभ्यं, यो भिन्नः अभिन्नश्च, सर्वभूतसारः; नमः तुभ्यं, यो भूतात्मा, भूतसमृद्धिः। व्यक्तं, प्रकृतिपुरुषौ, विराट्, सम्राट्, स्वराज्, अन्तःकरणे दृश्यन्ते, त्वं तु सर्वेषु अव्ययः।