सा तु शोकाकुला, अश्रुपूर्णलोचना, विलपन्ती स्नेहेन व्याकुला, तं बालकं प्रव्रजन्तं प्रति इत्युक्तवती—"यदि त्वं, वत्स, इमां तपस्यां त्यजसि, तर्हि अहं तव पुरतः प्राणान् न त्यक्ष्यामि।" एवं विलपन्त्याः सा, यदा तस्याः वचनानि अश्रुपूर्णेन चक्षुषा साकं अव्यक्तरूपेण श्रुतानि, तदा स बालकः, विष्णौ मनः समाहितं कृत्वा, तां दृष्ट्वापि न पश्यन्, तस्याः प्रति मनः न न्यवर्तयत्। सा पुनः दुःखेन तं बालकं प्रति आह—"वत्स, वत्स, एते भीमाः भयङ्कररूपिणः निशाचराः असि-शस्त्रपाणयः अरण्ये त्वां प्रति आगच्छन्ति; त्वं इतः गच्छ।" इति उक्त्वा सा तत्रतः प्रस्थितवती। ततः, तस्याः प्रस्थानानन्तरं, ते निशाचराः दारुणानि शस्त्राणि विक्षिपन्तः, ज्वलद्वदनाः, भयंकररूपेण तत्र प्रादुरभवन्। ते निशाचराः तस्य कुमारस्य पुरतः, ज्वलदस्त्राणि भ्रमयन्तः, घोरं नादं कृत्वा तानि अस्रक्षन्। शतशः शृगालाः ज्वलद्वदनाः, तं योगनिष्ठं बालकं भीषयन्तः, उच्चैः उच्चैः निनदन्। "हतः स्यात्, हतं कुरुत; छिन्धि, छिन्धि; खाद, खाद," इति ते निशाचराः उच्चैः उच्चैः ररवुः। पुनश्च, ते निशाचराः सिंह-ऊष्ट्र-मकरमुखाः, विविधानि भयङ्करनादानि कृत्वा, तं कुमारं भीषयितुम् आरब्धवन्तः। किन्तु, तेषां राक्षसानां निनादाः, शृगालानां शब्दाः, शस्त्रवर्षणं च, यस्य मनः गोविन्दे समाहितं, तस्य चेतसि प्रविशन्ति स्म न। स च कुमारः, एकचित्तः, विष्णुमेव शरणं पश्यन्, अन्यत् किमपि न ददर्श। यदा सर्वे ते मायाः नष्टाः, तदा देवाः पुनः महान् संतापं प्राप्तवन्तः, पराजयभीत्या कम्पितचित्ताः। ते सर्वे मिलित्वा, जगतां प्रभुम् अनादिनिधनं सर्वशरण्यं हरिम् उपगम्य, तस्य कठोरतपसा संतप्ताः, शरणं ययुः। देवाः ऊचुः—"देवदेव, जगन्नाथ, परं पुरुष, नरश्रेष्ठ, ध्रुवस्य तपसा संतप्ताः, वयं त्वां शरणं गताः। यथा चन्द्रमा प्रतिदिनं कलाभिः पूर्यते, तथा स तपसा निशासु च दिवासु च बलं वर्धते। हे जनार्दन, उत्तानपादपुत्रस्य तपसा वयं भयभीताः, त्वां शरणं गताः; तं तपसः प्रत्यावर्तय। न वयं जानिमः—इन्द्रपदं वा स इच्छति, सूर्यस्य वा स्थानं, धनद-वारुण-सोम-संबन्धीनां वा लोकान्। प्रभो, अस्मान् अनुगृहाण; हृदयात् कंटकं अपाकुरु, उत्तानपादपुत्रं तपसः प्रत्यावर्तय।" भगवान् उवाच—"न स इन्द्रपदं न इच्छति, न सूर्यस्य स्थानं, न वारुणस्य ऐश्वर्यम्; यद्यत् तस्य मनसि वाञ्छा, तां सर्वां दास्यामि। गच्छत, देवाः, यथेष्टं स्वलोकान्; अहमेव तं योगनिष्ठं बालकं तपसः प्रत्यावर्तयिष्यामि।" एवं भगवता उक्ताः, देवाः शतक्रतुप्रमुखाः, प्रणम्य, स्वस्वलोकान् प्रतिपेदिरे। ततो भगवान् सर्वात्मा, ध्रुवस्य भक्त्या संतुष्टः, चतुर्भुजं रूपं धारयन्, तस्य समीपं गतः, तं प्रत्युवाच— "उत्तानपादपुत्र, सौम्यस्तेऽस्तु; तव तपसा अहं तुष्टः। वरदः समागतः अस्मि; वरणीयं वरं वृणीष्व, स्थिरबुद्धे। यत् तव मनः मयि नितराम् अवस्थितं, विषयेभ्यः उदासीनं च, तस्मात् अहं तव प्रसन्नः; अतः परं वरं वृणीष्व।" एवं भगवतः वचनं श्रुत्वा, स कुमारः नेत्रे उन्मील्य, यं हृदि ध्यातवान्, तं हरिं पुरतः स्थितं ददर्श। स अच्युतं, शङ्ख-चक्र-गदा-धनुः-खड्गधारिणं, किरीटिनं, दृष्ट्वा, मस्तकं भूमौ नमितवान्। रोमाञ्चिताङ्गः, महद्भयं समनुभवन्, मनसा देवदेवं स्तोतुं समारभत। "किं स्तोष्यामि? केन वचसा स्तवं करिष्यामि?" इति संशयं प्राप्तः, तस्मिन्नेव भगवति शरणं जगाम। स ध्रुवः उवाच—"प्रभो, यदि तपसा अहं तव तुष्टिं प्राप्तवान्, तर्हि एष मे वरः अस्तु—त्वां स्तोतुं सामर्थ्यं ददातु।" "भगवन्, त्वं वेदैः ब्रह्मादिभिः ज्ञायसे, तव मार्गः तु अगम्यः; अहं बालः कथं त्वां स्तोष्यामि? मम मनः त्वत्पादयोः भक्तिपूर्वकं स्तोतुम् इच्छति; तस्मात्, बुद्धिं प्रयच्छ।" इत्युक्ते, गोविन्दः शङ्खस्य अग्रेण उत्तानपादपुत्रस्य अञ्जलिं स्पृष्टवान्। ततः स कुमारः, हृष्टवदनः, प्रणम्य, अच्युतं प्रजासंवर्धनं स्तोतुं आरब्धवान्। स ध्रुवः उवाच—"भूमिरापः पावकः वायुः व्योम मनश्च बुद्धिः च, महाभूतानि प्रकृतिश्च यस्य रूपं, तं नमामि। शुद्धः, सूक्ष्मः, सर्वव्यापी, प्रकृत्याः परः, गुणमयः परमपुरुषः, तं नमामि।" "स एव सर्वेषां भूतानां गुणानां च, बुद्धेः प्रकृतेः च, नित्यः, परमपुरुषात् अपि परः। त्वां शुद्धरूपिणं ब्रह्मात्मानं, सर्वलोकस्वामिनं, शरणं प्रपद्ये।" "यस्य रूपं ब्रह्माख्यं, विस्तीर्णं, सर्वान्तरात्मा, योगिभिः चिन्त्यं, अविकार्यं, तस्मै नमः। सहस्रशीर्षा पुरुषः, सहस्राक्षः, सहस्रपात्, सर्वत्र व्याप्य, दशाङ्गुलं भूमिं अतिचक्राम।" "हे पुरुषोत्तम, भूतं भविष्यच्च त्वमेव; तवात् विराट्, स्वराट्, सम्राट्, परमेश्वरश्च उत्पन्नाः।" "स पृथिवीं सर्वतः, ऊर्ध्वं, अधः च, अतिक्रान्त्वा, धारयति; तवात् एतद्विश्वं जातं, तवात् पुनः भविष्यति।" "एतत् जगत्, सर्वाणि भूतानि, त्वयि सर्वरूपिणि स्थितानि; तवात् यज्ञः, हविः, घृतं, पश्वाद्यं च जायते।" "तवात् ऋचः, सामानि, छन्दांसि, तवात् यजूंषि, अश्वाश्च एकेन कर्मणा उत्पन्नाः।" एवं स ध्रुवः, भगवत्संपर्शप्रभावात्, हर्षपूर्णचित्तः, भगवन्तं स्तोतुं प्रवृत्तः।