अग्निष्वात्ताः, बहिर्षदः, अनग्नयः, साग्नयश्च, स्वधया सह, मैना च वैधारिणीं च अपत्यरूपेण उत्पादयन्। तौ कन्ये ब्रह्मविद्यया समन्विते, योगिनी, परमविद्यायुक्ते, सर्वगुणसम्पन्ने च आस्ताम्। एवं दक्षस्य दुहितॄणां संततिः कीर्तिता। यः श्रद्धया एषां वंशं स्मरति, स कदापि अपत्यहीनः न भवति। श्रीपराशर उवाच— प्रियव्रतः च उत्तानपादश्च, स्वायम्भुवस्य मनोः द्वौ महाबलिनौ धर्मात्मानौ पुत्रौ पूर्वं वर्णितौ। तयोः उत्तानपादस्य सुरूच्यां, या तस्य प्रियतमा पत्नी आसीत्, उत्तम इति नाम पुत्रः अभवत्, स पितुः अतीव प्रियः। नृपस्य अन्यया पत्न्या सुनित्या, या तेन नातिप्रियं मन्यते स्म, ध्रुवः नाम पुत्रः जातः। एकदा ध्रुवः, पितुः भ्रातुः पुत्रं उत्तमं राजसिंहासने स्थितं दृष्ट्वा, हृदि अपि तत्र आरोढुम् इच्छामास। राजा तत्रैव स्थितः सन्, स्नेहेन समुपेतं पुत्रं, स्वाङ्के आरोढुम् इच्छन्तं, नाभ्यनन्दत्। तदा सुरूचिः, स्वसुतं सिंहासने स्थितं दृष्ट्वा, सवर्णसुतस्य आरोहणाकाङ्क्षिणं च निरीक्ष्य, वाक्यमिदम् अब्रवीत्— "वत्स, किमर्थं त्वं वृथा एवं महदिच्छसि? या मम गर्भे न जातः, सा अन्यया स्त्रिया जातः, स न कदापि एतत् प्राप्तुम् अर्हति। त्वं परमं पदम् इच्छसि, यत् दुर्लभं; त्वं अपि अस्य पुत्रः, किन्तु मया न जातः। एष राजसिंहासनं सर्वराजाश्रयः, केवलं मम सुतस्य योग्यं; किमर्थं त्वं व्यर्थं क्लिश्यसि? तवापि उच्चा इच्छा, यथा मम सुतस्य; परन्तु किमर्थं वृथा? नु जानासि, त्वं सुनित्या जातः।" एवं सौतेन्या उक्तानि श्रुत्वा, ध्रुवः कुपितः पितरं विहाय स्वमातुः गृहम् अगच्छत्। क्रोधात् अधरं कम्पयन्तं पुत्रं दृष्ट्वा, सुनितिः सुतं गोदधौ स्थाप्य, सान्त्वनपूर्वकं वचः अब्रवीत्— "वत्स, कस्य हेतोः क्रुद्धः? कः त्वाम् अनादृतवान्? कः तव पितरं दोषयेत्, येन त्वं पीडितः?" ततः सुतः सर्वं यथावृत्तं मातरं न्यवेदयत्—यथा सुरूचिः गर्विता राज्ञः पुरतः उक्तवती। ततः सुनितिः, पुत्रवचनं श्रुत्वा, दुःखिता, दीर्घं निःश्वस्य, अश्रुपूर्णलोचना, इदं वचः अब्रवीत्— "सत्यं सुरूचिः उक्तवती, वत्स; त्वं दैवात् दुर्भाग्यवान्। साधवः अपि सौतैः न विमुक्ताः। भूतपूर्वकृत्येन त्वं न खिन्नः भूयाः; कः दातुं वा हर्तुं शक्नोति, यत् न कृतम्? तस्मात्, तैः वाक्यैः दुःखं मा कुर्याः। राजसिंहासनं, छत्रं, वराः, गजाश्च—एते तस्यैव, यस्य पुण्यं महत्। पूर्वकृत्यपुण्येन सुरूचिः पत्नीत्वं प्राप्तवती, अहं तु पुण्यहीना अन्यथा विख्याता। तस्याः पुत्रः पुण्यसम्पन्नः उत्तमः, मम सुतः ध्रुवः अल्पपुण्यसम्पन्नः। तथापि, वत्स, त्वं आत्मनः दुःखं मा कुर्याः; यावत् आयुः, यत् स्वं तेन तुष्टिः कार्याः। यदि सुरूच्याः वाक्यैः त्वं अत्यन्तदुःखितः, तर्हि पुण्यसञ्चयाय यतस्व, यः सर्वफलप्रदः। धर्मनिष्ठः भव, मैत्रीशीलः, सर्वभूतहिते रतः; यथा जलं अधः प्रवहति, एवं योग्याय धनानि आगच्छन्ति।" ध्रुव उवाच— "मातः, त्वया यदुक्तं शमाय, तद्वचनं हृदि न तिष्ठति; तिक्तवाक्यैः हृदयम् आहतम्। तस्मात्, अहं यत्नं करिष्यामि, येन सर्वोत्तमं स्थानं प्राप्नुयाम्, यत् सर्वलोकसम्मानितं, अव्ययम्। सुरूचिः राज्ञः प्रिया, अहं तु तस्याः न जातः; मातः, पश्य मे तेजः, यद्यपि तव वृद्धगर्भात् जातः। मम भ्राता उत्तमः, या तस्याः गर्भे जातः, स पितृदत्तं सिंहासनं प्राप्नुयात्, तथास्तु। अहं त्वन्यत् स्थानं न इच्छामि, यद् अन्येन दत्तं; अहं तु तद् स्थानं इच्छामि, यत् पित्रा स्वकर्मणा प्राप्तम्।" श्रीपराशर उवाच— एवं मातरं समाश्वास्य, ध्रुवः गृहात् निर्गत्य, नगरात् निर्गम्य, बाह्ये वने प्रविवेश। तत्र सप्तर्षयः, सप्तपूर्विकाः, तृणासनस्थाः, वल्कलाम्बरधारिणः, ध्रुवेण दृष्टाः। सः सर्वान् मुनीन् उपगम्य, प्रणम्य, विनयपूर्वकं सन्ददौ। ध्रुव उवाच— "भवन्तः जानन्तु, अहं उत्तानपादस्य पुत्रः ध्रुवः, सुनित्याः जातः, विषण्णः भवन्तः समीपम् आगतः।" ऋषयः ऊचुः— "वत्स, उत्तानपादपुत्र, त्वं केवलं चतुर्वर्षीयः अथवा पञ्चवर्षीयः; किमर्थं विषादः तव जातः? न किञ्चिद् चिन्तनीयम् अस्ति; तव पिता राजा जीवति, न च तव अभिलाषात् पृथक् किञ्चिद् दृश्यते। न च तव शरीरे व्याधिः दृश्यते; यदि कश्चन विषादकारणं अस्ति, तद् वद, यदि जानासि।" श्रीपराशर उवाच— ततः सः यत् सुरूच्या उक्तं, तद् तैः मुनिभ्यः न्यवेदयत्। तद् श्रुत्वा, मुनयः परस्परं समालोचयन्। एवं श्रीविष्णुपुराणे प्रथमस्कन्धे ध्रुवचरिते वर्णितम्।