महर्षे! येषु गृहेषु श्रीसूक्तं पठ्यते, तत्र दारिद्र्यं कलहो वा कदापि न वसतः। एवं त्वया पृष्टं श्रीभगवन्, कथं श्रीर्भृगुपुत्री क्षीरसागरात् प्रथमं जातेत्यहं कथितवान्। इदं श्रीसूक्तं सर्वसिद्धिप्रदं, यदिन्द्रस्य वदनात् लक्ष्म्यै समुत्पन्नं, यः पुरुषैः पठ्यते, तेषां गृहेषु कदापि दारिद्र्यं न तिष्ठति। मैत्रेय उवाच—यदहं पृष्टवान्, महर्षे, सर्वं त्वया निगदितं। अधुना भृगोरुत्पत्तिं प्रारभ्य पुनः श्रोतुमिच्छामि। पराशर उवाच—ख्यात्यां भृगुपुत्र्यां लक्ष्मीः जाताऽभूत्, सा विष्णोः पत्न्यभवत्। तथैव धातृविधात्रौ द्वौ पुत्रौ ख्यात्यां भृगुणा जातौ। आयतिर्नियतिश्च महात्मनः मैरायाः कन्ये अभूताम्; धातृविधात्रौ ताभ्यां पत्न्यौ कृत्वा पुत्रान् अप्यजनयताम्। प्राणमृकण्डू तत्र जातौ; मृकण्डोर्मार्कण्डेयः, वेदशीर्षश्च जातः। प्राणस्यापि पुत्रः कृतिमान्, तस्मात् राजवंशः, तस्माद्भार्गववंशो विस्तीर्णोऽभूत्। मारीचेः पत्नी सम्भूतिः, तया पौर्णमासः जातः, तस्माद्विरजा सर्वगश्च। स्मृत्याः चाङ्गिरसः पुत्राः कन्याश्च जाताः। सिनीवाली, कुहू, राका, अनुमतिश्च जाता; अनसूया च अत्रेः निष्कल्मषान् पुत्रान् अजनि। पुलस्त्यस्य पत्न्याः प्रीत्याः दत्तोलिः पुत्रः जातः। पूर्वजन्मनि स्वायम्भुवे मन्वन्तरे अगस्त्यः अभूत्; तस्य पुत्रास्त्रयः—कर्दमः, श्वावरीयः, सहिष्णुश्च। पुलहस्य पत्नी क्षमा अपत्यं प्रसूता; क्रतुपत्नी सन्नतिः बालखिल्यान् अजनयत्। षष्टिसहस्राणि योगिनः अङ्गुष्ठमात्राः, ऊर्ध्वरेतसः, जलधूमसूर्यसदृशप्रभाः, तत्र जाताः। वसिष्ठस्य पत्नी उर्ज्जा, तया सप्त पुत्राः—रजोगात्र, ऊर्ध्वबाहु, वसन, अनघ, सुतपा, शुक्र, एते सप्त निष्कल्मषाः महर्षयः। अग्न्याः स्वाहा पत्नीत्वेन पावकः, पावमानः, शुचिश्च त्रीन् पुत्रान् अजनयत्। तस्मात् क्रमशः पञ्चचत्वारिंशत् अन्ये जाताः; एवं एकोनपञ्चाशत् अग्नयः प्रवदन्ति। एते अग्नयः पिता च त्रयः पुत्राश्च; पितरः ब्रह्मणा सृष्टाः मया ते कथिताः। अग्निष्वात्ताः, बहिर्षदः, अनग्नयः, साग्नयः, स्वधा च, ताभ्यां मैनाऽवैधारिण्यौ जाते। द्वे अपि ब्रह्मविद्ये, योगिन्यौ, सर्वगुणसम्पन्ने। एवं दक्षकन्यायाः सन्ततिः कीर्तिता; यः श्रद्धया पठति, स कदाचिदपि अपत्यहीनो न भवति। पराशर उवाच—प्रियव्रत उत्तानपादौ, द्वौ वीर्यवन्तौ धर्मात्मनौ, स्वायम्भुवस्य मनोः पुत्रौ इति पूर्वं श्रुतम्। तयोः उत्तानपादस्य सुरुच्यां प्रियतमे, पितुः प्रिये, उत्तमः पुत्रः जातः। सूनितिरित्यस्य पत्न्यन्याऽभूत्, या तेन न विशेषतः स्निह्यते; तस्याः पुत्रः ध्रुवः। ध्रुवः स्वपितृव्यस्य पुत्रं उत्तमं राजसिंहासने उपविष्टं दृष्ट्वा, स्वयमपि तत्रारोढुमिच्छन् अन्तःकरणे कामयामास। राजा तत्र स्थितः, सुतं स्नेहसमन्वितं समीपमागतं नोपानयत्। सुरुचिः, सवित्रीपुत्रे उत्सुके स्वपुत्रे चासने स्थिते दृष्ट्वा, तस्मै वाक्यमुवाच—“वत्स! किमर्थं व्यर्थं महदिच्छसि? या मम गर्भे न जातः, स न प्राप्नोति यदप्राप्तम्। त्वं परममिच्छसि, त्वया विवेको नास्ति; सुतोऽपि स्याः, न तु मया जातः। एष राजसिंहासनं, सर्वराजाश्रयः, केवलं मम पुत्रस्य योग्यः; त्वं किमर्थं क्लिश्यसि? तवापि उच्चा कामना, मम पुत्रस्यापि, किं तु व्यर्थम्? नु जानासि, सूनित्याः जातोऽसि।” एवं सौतेन्याः वचनं श्रुत्वा, बालः क्रुद्धः पितरं विहाय मातुः निकेतनं गतः। सूनितिः पुत्रं क्रुद्धं, अधरं कम्पयन्तं दृष्ट्वा, अङ्के स्थापयित्वा मैत्रेय तं वाक्यमुवाच—“वत्स! किमर्थं क्रुद्धः? कः त्वां नाभ्यनन्दत्? कः पितरं त्वद्विगर्हां कर्तुमर्हति?” सः मातरं सर्वं यथावृत्तं न्यवेदयत्—कथं सुरुचिः गर्विता पितरि सन्निधौ वाक्यमुवाच। तत् श्रुत्वा सूनितिः दुःखिता, दीर्घं निःश्वस्य, अश्रुपूर्णलोचना वाक्यमुवाच—“सत्यं वदति सुरुचिः, वत्स, त्वं दुर्भाग्यवान्; साधुना पत्नीसंयोगात् मुच्यते न। पूर्वकृतं मा शुचः, कः दातुं वा हरितुं शक्नोति अकृतम्?” एवं श्रीविष्णुपुराणे प्रथमस्कन्धे नवमदशमैकादशाध्यायेषु श्रीसूक्तमहिम्नः, भृगुवंशोत्पत्तेः, दक्षकन्यावंशस्य, च स्वायम्भुवमन्वन्तरस्य, उत्तानपादस्य, ध्रुवस्य च बाल्यकथायाः पावनं चरितं निवेदितम्।