सर्वशक्तिमन्तः साक्षात् ब्रह्मविष्णुशिवादयः तस्यैव परमात्मनः शक्तयः, यस्य पूर्वं कश्चन नासीत्, उद्भवन्ति; तस्य परमं पदं विष्णोः स्वरूपमिति। सर्वेषां स्वामिन्, सर्वात्मन्, सर्वाश्रय, अव्यय विष्णो, भक्तेषु कृपा कुरु; भक्तजनानां तव रूपं दृश्यताम्। एतद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा च देवाश्च, प्रणम्य, एवं प्रायुः—"अनुग्रहं कुरुष्व, अस्माकं पुरतः प्रकट्यस्व।" यत् परमं पदं भगवतो ब्रह्मणापि न विज्ञायते, तस्मै जगद्धारिणे, यस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितं, अव्ययाय, वयं प्रणमामः। एवं तेषां वचनानन्तरं, देवगणाः ब्रह्मणा सह, बृहस्पतिप्रमुखैः दिव्यर्षिभिः सहिताः, पुनरिदं वचः ऊचुः—"योऽसौ आद्यः, यज्ञस्य मूलं, सर्वपितामहः, स जगत्कर्ता, निरुपाधिकर्ता, तस्मै नमः।" "भगवन्, भूतभव्येश, विश्वरूपधारिन्, अव्यय, नतजनानां कृपाकर, सर्वेषां दर्शनेन अनुग्रहं कुरु।" अत्र ब्रह्मा, त्रिनेत्रः रुद्रः, सर्वे आदित्या, पूषा, पावकः चाग्निसमूहः, अश्विनौ, वसवः, सावः, मरुतां गणाः, साध्याः, विश्वे देवाः, देवेन्द्रः च उपस्थिताः। हे भगवन्, अस्माकं सर्वे देवगणाः, दैत्यसेनाभिः पराजिताः, त्वामेव प्रणिपत्य शरणं प्राप्तवन्तः। एवं स्तूयमानः, मैत्रेय, स भगवान् परमेश्वरः, शार्ङ्गधनुर्धरः, चक्रपाणिः, तत्र साक्षात् प्रादुरभूत्। तं तदा देवाः ददृशुः—धनुः, चक्रं, गदां च धारयन्तं, अदृष्टपूर्वरूपं, तेजोमयमूर्तिं। तं पूर्वं प्रणम्य, विस्मितनेत्राः, ब्रह्मणा प्रमुख्येन देवगणाः, पद्मनाभं स्तोतुं प्रचक्रुः— "नमो नमस्ते, निरुपाधिक, त्वमेव ब्रह्मा, पिनाकपाणिः, इन्द्रः, अग्निः, वायुः, वरुणः, सूर्यः, यमः च। त्वमेव वसवः, मरुतः, साध्याः, सर्वे देवगणाः; एष देवसंघः तव समीपं प्राप्तः। त्वमेव विश्वस्य कर्ता, सर्वव्यापी, त्वमेव यज्ञः, वषट्कारः, ॐकारः, प्रजापतिः। त्वमेव ज्ञाता च ज्ञेयम् च, सर्वात्मा; सर्वं जगत् त्वया व्याप्यते। हे विष्णो, दैत्यैः पराजिताः वयं शरणं त्वामुपागताः।" "सर्वात्मन्, अस्मासु कृपां कुरु; तव तेजसा शक्तिं पुनः सम्पादय; यावत् तव शरणं न गच्छामः, तावत् दुःखकाममोहशोकाः अस्माकं सन्तु। यावत् त्वां सर्वपापविनाशिनं शरणं न प्राप्नुमः, तावत् अनुग्रहं दर्शय। हे तेजोमय, तव शक्त्या सर्वेषां बलं पुनः कुरु।" एवं स्तूयमानः प्रणतानां देवतानां, जगत्कर्ता हरिः, प्रसन्नदृष्ट्या इदं वाक्यमुवाच—"देवा, अहं भवतां बलं पुनः करिष्यामि; किं कर्तव्यम्, तद् वदन्तु।" "सर्वाणि औषधानि दैत्यैः सह क्षीरसिन्धुम् आनयन्तु; मन्दरगिरिं मन्थनदण्डं, वासुकिं रज्जुं कुर्वन्तु। मम साह्येन देवा अमृतार्थं सिन्धुं मन्थयन्तु; दैत्याः चोपसंहित्य तत्र सहकार्ये प्रवर्तन्ताम्।" "यूयं सामूहिकं फलं दातव्यमिति विज्ञाप्य, यद् अमृतं मन्थनसमये समुद्रात् जायते—तद् पीत्वा देवा बलवन्तः अमराश्च भविष्यन्ति; अहं तु तथैव करिष्यामि यथा केवलं देवाः अमृतं प्राप्स्यन्ति, दैत्यास्तु क्लेशमात्रं लप्स्यन्ते।" एवं भगवता उक्त्वा, सर्वे देवाः असुरैः सह संधिं कृत्वा, अमृतार्थं यत्नं चक्रुः। नानाविधानि औषधानि संगृह्य, देवा दैत्याः दानवाश्च, तानि क्षीरसिन्धौ क्षिप्तवन्तः, यः शरत्कालमेखलाभ्रकदलीसदृशः। मन्दरगिरिं मन्थनदण्डं, वासुकिं रज्जुं कृत्वा, ते अमृतार्थं मन्थनं चक्रुः, हे मैत्रेय। सर्वे देवाः वासुकितः पुच्छं गृह्णन्ति; केशवस्य योजनया दैत्याः तु फणासु स्थिताः। वासुकेः फणात् निष्पतदग्निना दग्धाः सर्वेऽसुरा तदा वीर्यहीनाः क्लान्ताश्च अभवन्। वासुकेर्मुखात् निष्पतद्वायुनाः घनाः संजाताः, यैः पुच्छभागे वर्षं कृतमिति, तेन देवाः तर्पिताः। मध्येक्शीरसिन्धोः साक्षात् हरिः कूर्मरूपेण मन्दराचलस्य अधः आधारभूतः अभवत्। अन्येन रूपेण स भगवान् देवगणेषु चक्रगदाधरः सर्पराजं अक्रम्य अयच्छत्; दैत्येषु च अन्यद्रूपं धारयामास। विस्तीर्णरूपेण केशवः गिरिं उपर्युपरि धारयामास; अन्येन च रूपेण, येन न देवा नासुरा अपश्यन्, स्थितवान्। स्वशक्त्या हरिः सर्पराजं पोषयामास; अन्यया शक्त्या देवगणान् बलवत्तरान् अकारयत्। एवं देवासुरा मन्थनं कुर्वन्तः, आदौ सुरभिः पूतदोहा, हविर्दायिनी, समुद्रात् अभवत्। तदा देवाः प्रमोदिताः, दैत्याश्च; किन्तु तेषां चेतांसि विक्षिप्तानि, नेत्राणि च भ्रमितानि। स्वर्गस्थाः श्रद्धालवः विस्मयं गताः—"किमेतत्?" इति; तदा वारुणी देवी, मदविह्वलनयना, प्रादुरभूत्। अनन्तरं समुद्रमन्थनात्, विश्वं सुगन्धेन व्यापयन्ती, पारिजातः दिव्यवृक्षः त्रिविधसुखदः, प्रादुरभूत्।