यः स त्रैगुण्यं महदाद्यं शक्तित्रयं न ब्रह्मणं तु अतिक्रम्य परमं प्राप्नोति, स एव पुनर्न निवार्यते। इत्येतत् श्रुत्वा, श्रीपाराशरः मैत्रेयमृषिं प्राह—"तमसः सृष्टिं ते पूर्वं कथितवानस्मि, महर्षे। अद्य तु रुद्रस्य सृष्टिं शृणु, यथावृत्तमवधारय। कल्पारम्भे ब्रह्मा स्वसदृशं पुत्रं चिन्तयन्, भगवतः कक्षे नीलरक्तवर्णः बालकः प्रादुरासीत्। स सुस्फुटेन स्वरे रुदन् दूरं व्यचर, तं ब्रह्मा—'किमर्थं रुदसि?' इति पप्रच्छ। ततः प्रजापतिः तमुवाच—'ते नाम देहः स्यात्। देवेषु त्वं रुद्रः संज्ञया, धैर्यं कुरु, हे संहारिन्।' इति उक्त्वा, स पुनः सप्तवारं रुरोद। तदा स भगवान् तस्मै सप्तान्यपि नामानि ददौ, तेषां स्थानानि, भार्याश्च, पुत्रांश्च न्ययोजयत्। द्विजश्रेष्ठ, प्रजापतिः तं भाव, शर्व, ईशान, पशुपति, भीम, उग्र, महादेव इति नामभिः संबोध्य, सूर्यादीनि स्थानानि, जलं, पृथिवीं, वायुम्, अग्निं, आकाशं, ब्रह्मदिक्षितान्, चन्द्रमसं च तद्रूपाणि न्यधत्त। तथा सुवर्चला, उषा, विकेशी, शिवा, स्वाहा, दिशः, दीक्षा, रोहिणी इत्येवं भार्याः नियुक्ताः। द्विजोत्तम, सूर्यादीनां भार्याः च रुद्रादीनां च, प्रतिष्ठिताः ख्याताः। तेषां संयोगेभ्यः, सुतोत्पत्तिभ्यश्च, इदं विश्वं सम्पूर्णमभवत्। शनेःचरः, शुक्रः, लोहिताङ्गः, मनोजवः, स्कन्दः, सर्गः, सन्तानः, बुधः—एतेषां पुत्राः क्रमशः। एवं रुद्रः निष्कलुषां सतीं, दक्षस्य कन्यां, भार्यां चकार। दक्षक्रोधात् सा सती स्वं देहमत्यजत्, ततः हिमवतः मेनायाश्च पुनर्जाता। पुनः भगवतः हरः पार्वतीं, अनन्यसदृशीं, भार्यां कृतवान्। ख्यातिः भृगुपत्नी धातरं विधातरं च देवौ, तथा श्रीं नारायणपत्नीं अप्यजनयत्। मैत्रेय उवाच—'क्षीरसागरमन्थनात् श्रीः उत्पन्ना इति श्रूयते, त्वं तु ख्यात्याः भृगुपुत्र्याः उत्पत्तिं कथयसि—कथमेतत्?' इति। श्रीपाराशरः प्रत्युवाच—'सा श्रीः सदा विश्वजननी, विष्णोः अव्यया श्रीः। यथा विष्णुः सर्वत्र व्याप्यस्ति, तथा सा अपि, द्विजोत्तम। अर्थो विष्णुः, वाक् सा; नीतिरेषा, नेतृः हरिः; ज्ञानं विष्णुः, प्रज्ञा सा; धर्मः सः, शुभकर्मा सा। स्रष्टा विष्णुः, सृष्टिः श्रीः; भूः सा, धारयिता हरिः; तृप्तिः श्रीमान्, संपद् लक्ष्मीः, संतोषः च नित्यः, मैत्रेय। कामः श्रीः, भगवाञ्छः; यज्ञः सः, होमः सा; आज्यस्य प्रक्षेपणं देवी, पिण्डः जनार्दनः। भार्यागृहं लक्ष्मीः, पूर्वदिक् मधुसूदनः; वेदी लक्ष्मीः, हरिः यूपः; समिधः श्रीः, कुशः भगवान्। सः सामरूपः, सा पद्मस्थिता सामगायत्री; स्वाहा लक्ष्मीः, जगन्नाथः वासुदेवः, होमः हविः। शङ्करः भगवान्, शौरी गौरी-लक्ष्मीः; केशवः सूर्यः, तस्य प्रभा पद्मस्था। विष्णुः पितृगणः, पद्मा स्वधा; स्वर्गः श्रीः, विष्णुः आत्मा सर्वस्य। चन्द्रमा श्रीधरः, प्रभा श्रीः; स्थैर्यं लक्ष्मीः, जगद्व्यापारो वायुः, हरिः सर्वत्र विद्यमानः। सागरः द्विजः, गोविन्दः तटः, लक्ष्मीः रूपम्, इन्द्राणी देवी, मधुसूदनः सुरेश्वरः। यमः सुदर्शनधारी, धूमोर्णा कमलालयः, ऋद्धिः श्रीः, श्रीधरः देवः, धनाधिपः सः एव। गौरी लक्ष्मीः, केशवः वरुणः, श्रीः देवसेना, हरिः सेनापतिः। अवस्तम्भः गदाधरः, शक्तिः लक्ष्मीः, काष्ठा लक्ष्मीः, निमेषः सः, मुहूर्तः सः, कालः अयम्। ज्योत्स्ना लक्ष्मीः, दीपः हरिः, जगन्नाथः; लता-रूपिणी लक्ष्मीः, वृक्षः विष्णुः। विभावरी श्रीः, दिवसः गदाधरः; वरदः विष्णुः, वधूः पद्मवनस्था। नदीरूपेण श्रीमान्, श्रीः अपि नदीरूपा; ध्वजः पुण्डरीकाक्षः, पताका कमलालयः। तृष्णा लक्ष्मीः, जगन्नाथः परं नारायणः; कामः रतिर्वा लक्ष्मीः, गोविन्दः अपि। किं बहु वक्तव्यम्? संक्षेपेणोक्तम् एतत्। देवेषु, पशुषु, मनुष्येषु, पुंनाम भगवतः हरिः; स्त्रीनाम श्रीः; एते द्वौ विग्रहौ, अन्यन्नास्ति।" पुनः श्रीपाराशरः मैत्रेयमुवाच—"शृणु, यदत्र त्वया पृष्टं, तत् श्रीसम्बन्धि प्रवक्ष्यामि यथाश्रुतम्। दुर्वासाः शङ्करांशः पृथिव्यां विचरन्, दिव्यं माल्यं विद्याधर्याः हस्ते ददर्श। तस्य गन्धेन चन्दनवनं सर्वं सुरभितमभवत्, तद्वनवासिभिः अत्यर्थं वाञ्छितम्। स मुनिः, उन्मत्तव्रती, तां सुन्दररूपिणीं विद्याधरीं माल्यं याचितुमुपचक्रमे।