एवं श्रीपराशरेण मैत्रेयाय महर्षये धर्मपूर्वकं ब्रह्मविद्यायाः रहस्यं प्रकटितम्। मनवः, मनोः पुत्राः, राजानः, वीर्यवन्तः, धर्मनिष्ठाः, साहसिनः—एते सर्वे लोकनियमस्य धारकाः सन्ति। तदा मैत्रेयः ब्राह्मणः पराशरं प्रष्टवान्—"एष नित्यनियमः, नित्यसृष्टिरपि या उक्ता, तयोः सत्यं नित्यं च स्वरूपं विस्तरं कथय।" पराशरः प्रत्यवदत्—"भगवान् मधुसूदनः, यस्य स्वरूपं अचिन्त्यं, स विविधरूपैः सृष्टिं, स्थितिं, संहारं च अनावरणं, सर्वव्याप्यं च कुर्यात्। द्विजश्रेष्ठ, सर्वभूतानां चतुर्विधः संहारः अस्ति—आवधिकः, तत्त्वसंहारः, अत्यन्तः, नित्यः च। तेषु ब्रह्मसंहारः आवधिकः संहारः इति प्रसिद्धः—तस्मिन् जगत्पतिः निद्रां यान्ति, ब्रह्माण्डः मूलावस्थां प्रतिपद्यते। ज्ञानसंहारः अत्यन्तः इति कीर्तितः—योगिनां परमात्मनि; नित्यः संहारः सर्वभूतानां प्रतिदिनं रात्रौ च विनाशः।" "प्रकृतिस्थात् उद्भवः तत्त्वसृष्टिः इति कथ्यते; सा अपि प्रतिदिनं सृष्टिः, मध्यसंहारानन्तरं भवति। यत्र प्रतिदिनं भूतानि जायन्ते, तं नित्यसृष्टिं पुराणार्थविदः वदन्ति। सर्वदेहेषु भगवान् विष्णुः, भूतानां कारणं, सृष्टिं, स्थितिं, संहारं च करोति। मैत्रेय, विष्णोः सृष्टिस्थितिसंहारशक्तयः सर्वदेहिनां मध्ये युगान्तरं प्रतिदिनं रात्रौ च प्रवर्तन्ते।" "यो त्रिगुणात्मकां महद्वृत्तिं (न ब्रह्मणः) अतिक्रान्तवान्, स परमं प्राप्य पुनः न प्रतिनिवर्तते।" "तामसात् उत्पन्ना सृष्टिः तव निगदिता, महर्षे; अद्य रुद्रस्य सृष्टिं कथयामि, शृणु।" "कल्पारम्भे ब्रह्मा आत्मनः सदृशं पुत्रं चिन्तयन्, भगवतो गोदरे नीलरक्तवर्णः बालकः प्रकटितः। स स्पष्टं रुदनं कृत्वा दूरं धावितवान्, ब्रह्मा तं रुदन्तं बालं पप्रच्छ—'किमर्थं रोदिषि?'।" "ततः प्रजापतिः तं उवाच—'ते देहः नाम भवतु; देवेषु रुद्रः नाम ते; सहनं कुरु, हे संहारक।' इत्युक्तः स पुनः सप्तवारं रुदितवान्।" "तदा ब्रह्मा तस्मै सप्त अन्यानि नामानि, तेषां स्थानानि, पत्न्यः, पुत्रांश्च दत्तवान्। द्विजश्रेष्ठ, ब्रह्मा तं भव, शर्व, ईशान, पशुपति, भीम, उग्र, महादेव इति नामानि दत्तवान्।" "एतानि नामानि च तेषां स्थानानि—सूर्यः, आपः, पृथिवी, वायु, अग्निः, आकाशः, ब्रह्मदीक्षितः, चन्द्रः—एते क्रमशः तस्य रूपाणि।" "सुवर्चला, उषा, विकेशी, शिवा; स्वाहा, दिशः, दीक्षा, रोहिणी—एता पत्न्यः क्रमशः।" "द्विजश्रेष्ठ, सूर्यादीनां पत्न्यः रुद्रादीनां च पत्न्यः प्रसिद्धाः; तासां पुत्राणां यशस्विनां वंशं मम शृणु।" "तासां संयोगात् पुत्रोत्पत्त्या च, समग्रं जगत् पूर्णं जातम्।" "शनि, शुक्र, लोहिताङ्ग, मनोजव, स्कन्द, सर्ग, सन्तान, बुध—एते क्रमशः तेषां पुत्राः।" "एवं रुद्रः सतीं, दक्षस्य कन्यां, निर्दोषां पत्नीं स्वीकृतवान्।" "दक्षस्य कोपात् सती स्वं देहं त्यक्त्वा, द्विजश्रेष्ठ, हिमवत्-मेना-पुत्री रूपेण punar् अजायत।" "पुनः भगवन् हरः पार्वतीं, अतुल्यां, पत्नीं स्वीकृतवान्।" "ख्यातिः भृगुपत्नी धात्रं विधात्रं च, द्वौ देवौ, अपि च श्रीं, नारायणपत्नीं, सुरेश्वरस्य, जनयामास।" "मैत्रेयः उवाच—'श्रीः किल क्षीरसागरमथनात् उत्पन्ना, तव तु सा भृगुकन्यायाः ख्यात्याः पुत्री इति; कथं एतत्?'" "पराशरः उवाच—'सा श्रीः नित्यं जगतो माता, विष्णोः अव्यभिचारिणी; यथा विष्णुः सर्वव्यापकः, तथा सा अपि, द्विजश्रेष्ठ।'" "अर्थः विष्णुः, वाक् सा; नीति सा, मार्गदर्शकः हरिः; ज्ञानं विष्णुः, बुद्धिः सा; धर्मः सः, उत्तमं कर्म सा।" "सृष्टिकर्ता विष्णुः, सृष्टिः श्रीः; पृथिवी सा, धारकः हरिः; तुष्टिः भगवन्, समृद्धिः लक्ष्मीः, सन्तोषः नित्यः।" "कामः श्रीः, भगवन् कामनः; यज्ञः सः, आहुति सा; घृतप्रवाहः देवी, पिष्टं जनार्दनः।" "पत्नीगृहं, द्विज, लक्ष्मीः; पूर्वरेखा मधुसूदनः; वेदी लक्ष्मीः, हरिः यूपः; समिधः श्रीः, कुशः भगवन्।" "भगवान् सामरूपः, सामगानं पद्मस्थिता सा; स्वाहा लक्ष्मीः, जगन्नाथः वासुदेवः, हव्यं आहुति।" "शङ्करः भगवन्, शौरिः गौरी-लक्ष्मीः; मैत्रेय, केशवः सूर्यः, तस्य प्रभा पद्मस्थिता सा।" "विष्णुः पितृगणः, पद्मा स्वधा, नित्यपोषणी; स्वर्गः श्रीः, विष्णुः सर्वात्मा, अनन्तः।" "चन्द्रः श्रीधरः, प्रभा श्रीः, अव्यभिचारिणी; स्थैर्यं लक्ष्मीः, जगत्क्रिया वायु, हरिः सर्वत्र।" "महर्षे, समुद्रः द्विजः, गोविन्दः तटः, लक्ष्मीः रूपं, इन्द्राणी देवी, मधुसूदनः देवेशः।" "यमः स्वयं चक्रपाणिः, धूमोर्णा कमलालयः, ऋद्धिः श्रीः, श्रीधरः देवः, धनाधिपः स्वयं।" "गौरी लक्ष्मीः, महाभाग्यवती; केशवः वरुणः; श्रीः देवसेना, द्विजश्रेष्ठ, हरिः देवसेनापति।" "अवस्तम्भः गदाधरः, शक्ति लक्ष्मीः, द्विजश्रेष्ठ; काष्ठा लक्ष्मीः, निमेषः सः, मुहूर्तः सः, कालः एषः।" एवं पराशरेण मैत्रेयाय ब्रह्मविद्यायाः, सृष्टिसंहारयोः, रुद्रस्य उत्पत्तेः, श्रीलक्ष्म्याः नित्यत्वस्य, विष्णुशक्तिसम्बन्धस्य च महत्त्वं श्रद्धया प्रकटितम्।