शृणु, भगवन्, पुराणप्रसिद्धं दिव्यं चरितं। यदा चन्द्रादित्यादयः ग्रहाः आगच्छन्ति गच्छन्ति च, तदा अपि ये द्वादशाक्षरमन्त्रम् अनुसन्धाय मनसा चिन्तयन्ति, ते पुनर्न प्रतिनिवर्तन्ति। किन्तु ये वेदद्रोहिणः यज्ञनाशकाः स्वधर्मत्यागिनश्च, तेषां तामिस्रः, अन्धतामिस्रः, महारौरवः, रौरवः, तीक्ष्णपत्रवनं, कालसूत्रम्, अवीचिः च इति भीषणानि स्थानानि निगद्यन्ते। एवं सति, श्रीपराशरः उवाच— तदा सः ब्रह्मा ध्यानस्थः सन्, स्वस्य मनसः संकल्पेन मनसोऽपि उत्पन्नान् प्रजाः ससर्ज; तस्य देहात् येन्द्रियाणि क्रियाश्च निस्सृताः, ताभ्यः तस्य प्राज्ञस्य अङ्गेभ्यः देहवन्तः जीवाः प्रादुरभवन्। ये मया पूर्वं उक्ताः देवादयः स्थावरान्ताः, गुणत्रयवशात् स्थिताः, ते पुनः अवर्तन्त। एवं चराचराः प्रजाः सृष्टाः। यदा तस्य प्राज्ञस्य सर्वाः प्रजाः न ववृद्धुः, तदा सः स्वसमश्च मनसः पुत्रान् अन्यान् अपि ससर्ज। भ्रिगुः, पुलस्त्यः, पुलहः, क्रतुः, अङ्गिराः, मरीचिः, दक्षः, अत्रिः, वसिष्ठः च— एते मनसः उत्पन्नाः। एते पुराणे नव ब्रह्माणः इति निश्चिताः। अनन्तरं सः ख्यातिं, भूतीं, सम्भूतिं, क्षमां, प्रीतिं, सन्नतिं, ऊर्जां, अनसूयां च ससर्ज। ततः प्रसूतिं अपि निर्माय, एभ्यः महात्मभ्यः भार्याः भूत्वा तिष्ठन्तु इति न्ययोजयत्। ये सानन्दनादयः पूर्वं सृष्टाः, ते सृष्ट्यर्थं लोकेषु नासक्ताः, प्रजासङ्गं न कुर्वन्तः। सर्वे ते ज्ञानप्राप्ताः रागद्वेषविवर्जिताः, उदासीनभावेन सृष्ट्यां न प्रवृत्ताः। तदा ब्रह्मणः क्रोधो महान् उत्पन्नः, यः त्रैलोक्यं दग्धुं समर्थः। तस्य कोपात् ज्वलनराशिः प्रादुरभूत्, तेन ब्रह्मणा त्रयो लोकाः प्रकाशिताः। तस्य भ्रुकुट्या कोपसंयुक्तात् ललाटात् रुद्रः समुत्पन्नः, मध्याह्नसूर्यसङ्काशः। सः उग्रः, अतिबलवान्, अर्धनारीश्वररूपधारी च आसीत्। ब्रह्मा तम् उक्तवान्— “आत्मानं विभज” इति, ततः सः अन्तर्धानम् अगच्छत्। एवं उक्तः, रुद्रः आत्मानं स्त्रीपुंसाभ्यां विभज्य, पुनः दशधा पुरुषरूपेण, एकधा च पुनः विभक्तवान्। सः प्रभुः सौम्यरौद्रशान्ताशान्तरूपैः, स्त्रीरूपं अपि नानाविधं कृष्णपाण्डुराद्याकारं च विभज्य तस्थौ। ततः, द्विजश्रेष्ठ, स्वयम्भुवः प्रभुः, यो ब्रह्मणः स्वतः उत्पन्नः, सः प्रजापालनार्थं मनुरूपेण स्वयम् अभवत्। शतरूपा नाम या स्त्री, तपसा दोषशुद्धा, तां दिव्यः स्वयम्भुवमनुः भार्यां चकार। तस्मात् पुरुषात् देवी शतरूपा जाता; तस्यां प्रियव्रतः, उत्तानपादः, तथा प्रसूतिः, आकूतिः इति पुत्रपुत्र्यौ अभवन्। तत्र प्रसूतिं दक्षाय दत्तवान्, आकुतिं च पूर्वं रुचये। रुचिः प्रजापतिः तां आकुतिं स्वीकृत्य, तयोः सुतः सदक्षिणः नाम पुत्रः जातः, सः भाग्यशाली। तस्मात् दक्षिणायाः, या यज्ञस्य, द्वादश पुत्राः अभवन्—यमाः नाम, स्वयम्भुवमन्वन्तरे देवाः। एवं दक्षः प्रसूत्या चतुर्विंशतिं कन्याः अप्यजनयत्; तासां नामानि शृणु। श्रद्धा, लक्ष्मीः, धृतिः, तुष्टिः, मेधा, पुष्टि, क्रिया, बुद्धिः, लज्जा, वपुः, शान्तिः, सिद्धिः, कीर्तिः—एताः त्रयोदश कन्याः। धर्मः स्वयम् ताः दक्षकन्याः विवाहार्थं स्वीकृतवान्; ताभ्यः एकादश पुत्राः दृष्टवन्तः। ख्यातिः, सती, सम्भूतिः, स्मृतिः, प्रीतिः, क्षमा, सन्ततिः, अनसूया, ऊर्जाः, स्वाहा, स्वधा च। भ्रिगुः, भवः, मरीचिः, अङ्गिराः, पुलस्त्यः, पुलहः, क्रतुः, अत्रिः, वसिष्ठः, वह्निः, पितरश्च—एते मुनयः, ख्यात्यादिकन्याः विवाहाय जगृहुः। श्रद्धायाः कामः, चलायाः दर्पः, नियमायाः धृतिपुत्रः, तुष्ट्याः सन्तोषः, पुष्ट्याः लोभः उत्पन्नः। मेधायाः श्रुतः, क्रियायाः दण्डः, नयः, विनयः च जाताः। बोधः, बुद्धिः, लज्जा, विनयः, वपुः—एषां पुत्रः व्यवसायः; शान्त्याः क्षेमः जातः। सुखः, सिद्धिः, यशः, कीर्तिः—एते धर्मपुत्राः। कामात् रतिः जाता, तस्याः पुत्रः हर्षः, धर्मस्य पौत्रः। हिंसा अधर्मस्य पत्नी अभवत्, तयोः अनृतः जातः; तस्याः कन्या निकृतिः, तयोः माया, वेदना च पुत्रपुत्र्यौ। माया, वेदना च युग्मं जातम्; तयोः मायायाः मृत्युः, यो भूतानां हरः, अभवत्। वेदनायाः दुःखः स्वयम् जातः, रौरवात् अपि सः; मृत्योरपि व्याधिः, जरा, शोकः, तृष्णा, क्रोधः च अभवन्। एते सर्वे दुःखस्य अपत्यत्वेन, अधर्मलक्षणाः, निर्गर्भाः, न पत्न्यः, न पुत्राः, बीजसंयमात्। एते घोररूपिणः, मुनिवर, विष्णोः मनसः सुतानां अपि पुत्राः, सदा अस्य जगतः संहारकारिणः। दक्षः, मरीचिः, अत्रिः, भ्रिगुः, अन्ये च प्रजापतयः, हे भाग्यवन्त, अस्मिन्संसारे नित्यसृष्टेः कारणानि भवन्ति।