शीतादिदुःखनिवारणाय उपायं संकल्प्य तैः प्राणिभिः जीविकायाः साधनानि कर्मजन्यानि कौशलानि च ततः सृष्टानि। अन्नानि च—शाल्यन्नं, यवाः, गोधूमाः, चणकाः, तिलाः, प्रियङ्गवः, उदाराः, कोरदूषाः, सतीनकाश्च स्मृताः। माषाः, मुद्गाः, मसूराः, निष्पावाः, कुलथाः, आढक्याः, चणकाः, भङ्गश्च—एते सप्तदश ओषधयः कीर्तिताः। एते, मुनिश्रेष्ठ, कृषिजाताः प्राकाराः; तत्र चतुर्दश यज्ञयोग्याः कृष्यकान्तार्यश्च सन्ति। शाल्यन्नं, यवं, माषं, गोधूमं, चणकं, तिलं, प्रियङ्गुं सप्तमम्; अष्टमं कुलथमिति। श्यामाकं, नीवारं, जर्तिलं गवेधुकयुतं, वेणुयवं, मरकटकञ्च—एतानि अपि, मुनिवर, निर्दिष्टानि। एते चतुर्दश ओषधयः, गृह्यकान्तार्यः, यज्ञसिद्धये सन्ति; तेषां च यज्ञ एव परमोऽर्थः। यज्ञेन सहैते प्राणिनां परमकारणं; अतः परापरविदो नित्यं यज्ञान् कुर्वीत। नित्यं यज्ञानुष्ठानं जनैः कृतं श्रेयस्करं दुःखनिवृत्तिदं च भवति। येषां तु चेतांसि कलियुगोत्पन्नदुष्टसख्याभिभूतानि, महर्षे, ते यज्ञेषु न मनः स्थापयन्ति। ते वेदविद्यां, वेदान्, सर्वान्यज्ञकर्माणि च निन्दन्तः यज्ञनाशकत्वेन व्यवहताः। ते दुष्टचित्ताः दुष्टाचाराः वेदनिन्दकाः धर्ममार्गविघातकाः कुत्सितसंकल्पाः अभवन्। जीविकायाः संस्थापने सति, प्रजापतिना प्राणिनः सृष्टाः, गुणानुसारं तेषां स्थानानि कर्माणि च नियोजितानि। धर्मधुर्य, स जात्याश्रमान् स्थापितवान्, सर्वेषां जातीनां धर्मानुष्ठायिनां लोकांश्च। ब्राह्मणानां कर्मनिष्ठानां ब्रह्मलोकः, क्षत्रियाणां युद्धे न प्रत्यागतस्येन्द्रलोकः। स्वधर्मनिष्ठानां वैश्यानां वायुलोकः, शूद्रजातानां सेवासक्तानां गन्धर्वलोकः। अष्टाशीतिसहस्राणि ब्रह्मचारिणां मुनीनां स्थानं तद्वद् गुरुकुलवासिनां च। सप्तर्षीणां स्थानं वानप्रस्थानां, गार्हस्थ्यानां प्रजापतेर्लोकः, संन्यासिनां ब्रह्मलोकः। स्वात्मन्येव तुष्टानां योगिनां अमृतलोकः। एकनिष्ठानां ब्रह्मनित्यध्यानिनां योगिनां च परमं स्थानं यत् पण्डितैः दृश्यते। चन्द्रादित्यादिग्रहाः आगच्छन्ति गच्छन्ति च, परंतु द्वादशाक्षरमन्त्रध्यानिनः न पुनरावर्तन्ते। तामिस्र, अन्धतामिस्र, महारौरव, रौरव, तीक्ष्णपत्रवनं, कालसूत्र, अवीचि—एतानि वेदनिन्दकानां, यज्ञनाशकानां, स्वधर्मत्यागिनां स्थानानि कथितानि। ततः श्रीपराशर उवाच—तदा ब्रह्मणा ध्याननिष्ठेन मनसः सम्भूताः प्रजाः समुत्पन्नाः, तेन शरीरात् प्रवृत्तैः इन्द्रियकर्मभिः सह, तस्माद् बुद्धिमतः अङ्गेभ्यः देहिनः उत्पन्नाः। ये पूर्वं मया निर्दिष्टाः, देवाद्यावस्थिताः स्थावरान्ताः, त्रिगुणवशे स्थिताः, पुनः प्रवृत्ताः। एवं चराचराणि भूतानि सृष्टानि। सर्वेषु तेषु प्रजासु न प्रवर्धमानेषु, तदा स पुनः स्वसमानान् मनसः पुत्रान् अन्यान् ससर्ज। भृगुः, पुलस्त्यः, पुलहः, क्रतुः, अङ्गिराः, मरीचिः, दक्षः, अत्रिः, वसिष्ठः—एते मनसः सम्भूताः। एते पुराणे नव ब्रह्माणः निश्चिताः। ततः ख्यातिं, भूतिं, सम्भूतिं, क्षमां, प्रीतिं, सन्नतिं, ऊर्जां, अनुसूयां च ससर्ज। प्रसूतिं च निर्माय, एतेषां महात्मनां पत्नीत्वं नियुज्य, 'पत्नी भव' इति न्ययोजयत्। ये तु सनन्दनादयः पूर्वं सृष्टाः, ते जगत्सु अनासक्ताः, सन्तानवैराग्ययुक्ताः। सर्वे ते ज्ञानलाभात्, रागद्वेषविवर्जिताः, उदासीनभावेन सृष्टौ न प्रवृत्ताः। तदा ब्रह्मणः कोपः उत्पन्नः, यः त्र्यंशं दग्धुं समर्थः; तस्मिन्नेव क्रोधात् ज्वलनराशिरुत्पन्नः, तदा सर्वे लोका ब्रह्मणा प्रकाशिताः। ललाटात् क्रोधसंयुक्तात् भ्रुकुटेः रुद्र उत्पन्नः, मध्यान्हार्कसदृशप्रभः। स उग्रः, अत्यन्तबलवान्, अर्धनारीश्वररूपः, ब्रह्मणा प्रोक्तः—'विभजस्वात्मानं' इति, ततः स ब्रह्मा तत्रैवान्तर्धानमगात्। तेन उक्तः सः स्त्रीपुरुषरूपेण आत्मानं व्यभजत्, पुनः दशधा पुरुषरूपेण, एकतया च। स भगवाँस्तदा सौम्यरौद्र, शान्ताशान्तरूपेण, स्त्रीरूपमपि नानावर्णरूपेण व्यभजत्, कृष्णपाण्डुराद्याकारैः। ततः, द्विज, स्वयम्भुवो भगवान्, पूर्वं ब्रह्मणः सुतत्वेन जातः, प्रजापालनाय मनुत्वं स्वीकृतवान्। सा च स्त्री शतरूपा, तपसा दोषवर्जिता, दिव्येन स्वयम्भुवेन मनुना भार्यां कृताऽभवत्।