श्रीपराशरः मुनिप्रवरं मैत्रेयम् इत्येवं प्राह – भगवतः सर्वस्य सृष्टिकारणस्य यन्त्ररूपेण केवलं साधनत्वं अस्ति; तस्य स्वशक्त्या प्रत्येकं वस्तु स्वस्वरूपं प्राप्तवती। ततः मैत्रेयः पुनः पप्रच्छ – त्वया मनुष्यसृष्टिः अधोगतिः वर्णिता; हे ब्राह्मण, ब्रह्मणा कथं सृष्टिः विस्तरेण कृताऽस्ति, तद् वर्णय। प्रजापतिः कथं वर्णान् गुणांश्च निर्मितवान्? ब्राह्मणादीनां कर्माणि च निर्दिष्टानि के, तद् अपि कथय। श्रीपराशरः उवाच – आदौ ब्रह्मणः जगत्सृष्टिच्छायाः मुखात् सत्यनिष्ठाः, सत्त्वप्रधानाः प्राणीः उत्पन्नाः, द्विजोत्तम। तस्य उरःस्थलात् रजस्सम्पन्नाः, जघनात् रजस्तमःप्रधानाः प्राणीः जाताः। चरणात् तु, द्विजश्रेष्ठ, तमःप्रधानान् अन्यान् प्रजाः ब्रह्मा सृजति। एवं चतुर्वर्ण्यं जातम् – ब्राह्मणाः मुखात्, क्षत्रियाः उरःस्थलात्, वैश्याः जघनात्, शूद्राः चरणात् उत्पन्नाः। यज्ञसंपादनाय ब्रह्मा चतुर्वर्ण्यं सर्वं सृष्ट्वा, तद् यज्ञस्योत्तमं साधनं कृतवान्, महाभाग। देवाः यज्ञैः तुष्टाः वर्षं पातयन्ति, तेन जनाः पालयन्ति; धर्मज्ञ, यज्ञः शुभकारकः संपत्तिं ददाति। यज्ञाः सत्कर्मनिष्ठैः, शुद्धाचारैः, धर्ममार्गगैः पुरुषैः सदा संपाद्यन्ते। मनुष्यानां मध्ये, मुने, स्वकर्मनिष्ठैः जनैः स्वर्गः, मोक्षः, वा इच्छितं पदं प्राप्त्यते, द्विजोत्तम। ब्रह्मणः सृष्टाः प्राणीः, चतुर्वर्ण्ये स्थिताः, श्रद्धायुक्ताः, धर्मनिष्ठाः, मुनिश्रेष्ठ। ते इच्छया वसन्ति, सर्वदुःखवर्जिताः, शुद्धमना, शुद्धकर्मणा, निर्मलानि कर्माणि कुर्वन्ति। मनःशुद्धे सति, अन्तःकरणं शुद्धे भगवति स्थिते, शुद्धज्ञानं प्राप्नुवन्ति, येन परमं पदं बिल्वाख्यं लभ्यते। ततः कालाख्यं तत्त्वं, यः हर्यंशः उच्यते, तु पातकस्य पतनं करोति, यद्यपि तद् लघु, अल्पं च। तत्र तेषां प्रजासु, अधर्मबीजं जायते, तमःलोभसमुत्थितं, रागादि, यत् अनर्हम्। ततः तेषु सहजसिद्धिः नातिशयेन जायते; अन्याः अष्टसिद्धयः, स्वादरुच्याद्याः, उत्पन्नाः। यदा ताः सिद्धयः क्षीणाः, केवलं शेषं अस्ति, पापं च वर्धते, तदा प्रजाः द्वन्द्वोत्थदुःखैः पीड्यन्ते। तदा ते वनदुर्गं, पर्वतदुर्गं, जलदुर्गं, कृत्रिमदुर्गं, नगरं, ग्रामं च निर्मितवन्तः। नगरेषु, आदि, गृहाणि स्थापयन्ति, यथाक्रमं, शीतोष्णादिदुःखोपशमाय। शीताद्युपशमाय उपायं कृत्वा, ताः प्रजाः जीविकोपायं, शिल्पं च कर्मसमुत्थं निर्मितवन्तः। तत्र तण्डुलः, यवः, गोधूमः, चणकः, तिलः, प्रियङ्गुः, उदारः, कोरदूषः, सतीनकः स्मृताः। माषः, मूषकः, मसूरः, निष्पावः, कुलथः, आढक्यः, चणकः, भाङ्गः – एते सप्तदश स्मृताः। एते, मुने, कृषिसम्बन्धी धान्यजातयः; चतुर्दश यज्ञार्हाणि कृषिस्थलजन्यवन्यपुष्पाणि च। तण्डुलः, यवः, माषः, गोधूमः, चणकः, तिलः, प्रियङ्गुः सप्तमः; अष्टमः कुलथः। श्यामाकः, निवारः, जर्तिलः, गवेधुकः, वेणुयवः, मर्कटकः अपि स्मृताः, मुने। एते चतुर्दश औषधयः, गृहेषु तथा वन्येषु, यज्ञसंपाद्याय सन्ति; यज्ञः तेषां परमं प्रयोजनम्। यज्ञसहिताः, एते जीवप्रजायाः परमकारणम्; अतः, ऊर्ध्वाधःवेदिनः सदा यज्ञं कुर्युः। मुनिश्रेष्ठ, नित्यं यज्ञकर्मणां संपादनं जनैः साधितं, हितं, दुःखोपशमनं च ददाति। येषां मनः कलियुगसमुत्थदुष्टसख्येन आक्रान्तम्, महर्षे, तैः यज्ञे मनः न स्थाप्यते। ते वेदवचनं, वेदान्, सर्वयज्ञकर्माणि च निन्दन्ति, तथा यज्ञविनाशकाः अभवन्। ते दुष्टमना, दुष्टाचाराः, वेदनिन्दकाः, धर्ममार्गभङ्गकाः, कुटिलचेतसः अभवन्। जीविकायाम् स्थापितायाम्, प्रजापतिः प्रजाः सृज्य तान् गुणानुसारं स्थानानि विधाय स्थापयामास। धर्मधुरीण, वर्णाश्रमं, लोकांश्च, सर्ववर्णानां स्वधर्मनिष्ठानां कृते स्थापयामास। ब्रह्मणः स्थानं ब्राह्मणानां यज्ञकर्मनिष्ठानां, इन्द्रस्य स्थानं क्षत्रियाणां युद्धनिष्ठानां। वैश्यानां स्वधर्मनिष्ठानां वायुदेवस्थानं, शूद्राणां सेवायुक्तानां गन्धर्वलोकः। अष्टाशीतिसहस्राणां शुद्धब्रह्मचर्यनिष्ठानां, आचार्यसन्निकृष्टानां च, तदेव स्थानम्। सप्तर्षिणां स्थानं वनवासिनां, गार्हस्थ्यानां प्रजापतेः स्थानम्, संन्यासिनां ब्रह्मलोकः। योजिनां स्वात्मनिरतां अमृतस्थानं। ये ब्रह्मणि एकचित्ताः, सदा ध्याननिष्ठाः, योगिनां च, तेषां परमं स्थानं यत् पण्डितैः दृष्टम्। एवं ब्रह्मणः सृष्टिः, वर्णाश्रमविन्यासः, यज्ञस्य महत्त्वं, प्रजायाः धर्मनिष्ठता, तेषां कर्मफलानि, तथा युगधर्मपरिवर्तनं, सर्वं श्रीपराशरः मैत्रेयाय सस्नेहं, श्रद्धया च, विस्तरेण कथयामास।