सर्वव्यापिनं सर्वात्मानं लोकानां कृपया प्रसादयन्तः, भगवन्तं पद्मनयनं पृथिव्याः उद्धारणाय प्रार्थयन्ति स्म। ते ऊचुः—"भगवन् गोविन्द, सत्त्वगुणसम्पन्न, भूताधिपते, अस्माकं कृते पृथिवीं उद्धर; अनुग्रहम् अस्मासु कुरु, पद्मलोचन।" पुनः ते प्रार्थयन्तः उक्तवन्तः—"लोकहिताय क्रियामिमां सृष्टिं त्वत्तः प्रवर्तय; नमस्ते, प्रसादं कुरु, पद्मनयन।" एवं स्तुतः परमात्मा, पृथिवीधरः श्रीभगवान् शीघ्रम् एव पृथिवीं उद्धृत्य तां महाजले स्थापयामास। तदा स जलनिधौ स्थितः पृथिवीं नौरिव महतीं अधारयत्; तस्य देहविस्तारात् पृथिवी न निमग्ना। ततः आद्येश्वरः अनादिः परमेश्वरः पृथिवीं समां कृत्वा पर्वतान् विभागशः स्थापयामास। पूर्वसृष्टौ ये पर्वता विनष्टाः, तान् अपि सः अव्यभिचारिणा शक्त्या पुनः ससर्ज, किञ्चित् न वाञ्छन्। अनन्तरं सः पृथिवीं विभाग्य सप्तद्वीपान् पूर्ववत् निर्माय चतुर्लोकान् भूमुख्यान् स्थापयामास। ततः देवः ब्रह्मरूपं धारयन्, रजोगुणावृतः, चतुर्मुखः श्रीहरिः सृष्टिकर्म अकरोत्। सः केवलं निमित्तकारणं सृष्टौ; सृजनशक्तयः तु मुख्यकारणानि भवन्ति। निमित्तत्वात् अन्यत् किञ्चित् न अपेक्षते; स्वशक्त्या एव सर्वं स्वभावं प्राप्नोति। मैत्रीय ऋषिः पप्रच्छ—"त्वया मनुष्यसृष्टिः अधोगामिनी वर्णिता; कथं ब्रह्मणा सा सृष्टा? च किम् प्रकारेण सः प्रजापतिर्वर्णान् गुणांश्च ससर्ज? ब्राह्मणादीनां धर्माः अपि कथय।" पराशर उवाच—"प्रथमं ब्रह्मणः सृष्टिच्छया मुखात् सत्त्वप्रधानाः सत्यनिष्ठाः प्राणीः जाताः। तस्य उरःस्थलात् रजोगुणयुक्ताः, ऊरुभ्यां रजस्तमोगुणयुक्ताः, पद्भ्यां तु तमोगुणप्रधानाः प्राणीः ससर्ज। एवं चतुर्वर्ण्यं जातम्। ब्राह्मणाः मुखात्, क्षत्रियाः उरःस्थलात्, वैश्याः ऊरुभ्यां, शूद्राः पद्भ्यां उत्पन्नाः।" "यज्ञसिद्ध्यर्थं ब्रह्मणा एष वर्णव्यवस्थाः सृष्टाः, यज्ञस्यैव परं साधनम्। देवाः यज्ञैः पुष्टाः वर्षं वृष्ट्वा जनान् पोषयन्ति; धर्मज्ञ, यज्ञाः कल्याणस्य कारणम्। ये मनुष्याः स्वधर्मनिष्ठाः, शुद्धाचाराः, सद्गतिप्रवर्तिनः, तैः नित्यं यज्ञाः क्रियन्ते। तेषां मध्ये स्वकर्मनिष्ठानां स्वर्गः, मोक्षः, वा यथेष्टं फलम् लभ्यते।" "ब्रह्मणा सृष्टाः चतुर्वर्ण्याः श्रद्धया सम्पन्नाः, धर्मनिष्ठाः, क्लेशरहिताः, शुद्धचित्ताः, निष्कलुषकर्मणः, स्वेच्छया वसन्ति। मनःशुद्धौ, अन्तःकरणे विशुद्धे भगवति स्थिते, ज्ञानं प्राप्य परमं पदं बिल्वाख्यं प्राप्नुवन्ति।" "ततः कालाख्यं तदेकदेशं हर्यंशं, लघुतमपि पातकं पतनाय कारणं भवति। तेषां तु अधर्मबीजं रजस्तमसोत्थं कामादि उत्पद्यते। तदा तेषां स्वाभाविकः सिद्धिः अधिकं न भवति, अन्याः अष्टौ सिद्धयः—रसास्वादादयः—सम्भवन्ति। ताः ह्रासे, पापवृद्धौ, द्वन्द्वक्लेशजन्यैः दुःखैः तानि प्राणीः पीड्यन्ते।" "तदा ते वने, पर्वते, जले, कृत्रिमदुर्गेषु, नगरादिषु, गृहाणि स्थापयन्ति, शीतोष्णादिक्लेशपरिहाराय। एवं रक्षणोपायं कृत्वा, जीविकोपायान् कर्मोत्थान् च कल्पयन्ति। तत्र शालिः, यवः, गोधूमः, चणकाः, तिलाः, प्रियङ्गवः, उदारः, कोरडूषः, सतीनकः स्मृताः।" "माषाः, मुद्गाः, मसूराः, निष्पावः, कुलत्थाः, आढक्यः, चणकाः, भङ्गाः—एते सप्तदश। एतेषां कर्ष्याणां, यज्ञीयानां चौदश विद्यानि। तत्र शालिः, यवः, माषः, गोधूमः, चणकः, तिलाः, प्रियङ्गवः सप्तमः, कुलत्थः अष्टमः। श्यामाकः, नीवारः, जर्तिलः, गवेधुकः, वेणुयवः, मर्कटकः अपि उक्ताः।" "एते चतुर्दश औषधयः, गृह्याः वन्याश्च, यज्ञसिद्ध्यर्थं सन्ति; यज्ञ एव तासां परमं प्रयोजनम्। यज्ञैः सह एते प्राणीणां परमकारणम्। तस्मात् अधिष्ठानज्ञाः नित्यं यज्ञं कुर्वन्तु।" "यज्ञस्य नित्यकर्मत्वात्, तेन जनाः सुखं लभन्ते दुःखपरिहारं च। किन्तु, येषां मनांसि कलियुगोत्थदुष्टसख्येन आक्रान्तानि, ते जनाः यज्ञेषु मनः न स्थापयन्ति।