भगवतः चरणयोः वेदाः स्थिताः, दन्तेषु यूपाः, दन्तमूल्येषु यज्ञाः, मुखे वेदी, अग्निजिह्वा स्वरूपः, रोमेषु कुशा इति, हे प्रभो, त्वमेव यज्ञमूर्तिः। तव नेत्रे अहनि च रात्रिः, हे महात्मन्; शिरः परमं ब्रह्म, सर्वाश्रयः; केशपाशः स्तोत्रसमूहः, नासिका सर्वहोमाः, हे देव। तव घ्राणं सोमपात्रम्, वाणी सामस्वरः, शरीरं पूर्ववेदी, यज्ञसंबन्धः; धर्मार्थश्रवणं त्वमेव, हे शाश्वतात्मन्, हे भगवन्, अनुग्राह्यः भव। त्वं भूमिं नित्यम् पदैः संचरन्, आद्यं अक्षरं विश्वरूपं, तव परमं स्वरूपं विज्ञाय, अनुग्रहं याचामः, त्वं सर्वोच्चावचस्य अधिपः। तव शूकरस्य कर्णाग्रे भूमिः तिष्ठति, यथा नूतनं कमलपत्रं कर्दमात् उद्धृतं, महत् नीलकमलम् सरसि उपलिप्तम् इव दृश्यते। स्वर्गभूम्योः मध्ये, अतुलं विस्तारं तव रूपेण व्याप्यते; तव तेजसा सर्वं जगत् पूर्णम्; हे प्रभो, सर्वहिताय तव सत् अस्तित्वं भूयात्। त्वमेव परमं तत्त्वम्, हे जगन्नाथ, अन्यः नास्ति; तव महिम्ना चराचरं विश्वं व्याप्यते। यद् इह रूपं दृश्यते, तद् तव ज्ञानस्वरूपं; किन्तु येषां ज्ञानं मोहितं, ते जगत् पृथक् इति पश्यन्ति, हे योगिनः। ये अज्ञानिनः, ते सर्वं जगत् स्थूलमात्रम् इति पश्यन्ति, वस्तुमात्रं इति मन्यन्ते, मोहसागरं भ्रमन्ति। किन्तु ये ज्ञानिनः, येषां चित्तं विशुद्धम्, ते सर्वं जगत् ज्ञानमयं इति पश्यन्ति, तव स्वरूपं, हे परमेश्वर। अनुग्राह्यः भव, हे सर्वव्यापिन्, लोकहिताय; भूमिं उद्धर, हे कमलनयन, यः अस्मिन रूपे गूढः स्थितः। हे भगवन् गोविन्द, त्वं सत्त्वमयः; हे प्रजापते, भूमिं उद्धर, अस्माकं हिताय; अनुग्राह्यः भव, हे कमलनयन। तव क्रिया, यया लोकहितं सृज्यते, तया लोकाः लाभाय सृज्यन्तु; नमः ते, अनुग्राह्यः भव, हे कमलनयन। श्रीपराशरः उवाच—एवं स्तुत्वा, परमात्मा, भूमिधरः, शीघ्रं भूमिं उद्धृत्य, महाजले स्थापयामास। तस्य जलप्रवाहे, भूमिः महा नौका इव स्थित्वा, तस्य विशालशरीरेण भूमिः न निमज्जति। ततः भूमिं समां कृत्वा, आदिपुरुषः, अनादिः परमेश्वरः, पर्वतान् पृथिव्यां विभागानुसारं स्थापयामास। सः पूर्वसृष्टौ विनष्टान् पर्वतान् पुनः सृज्य, स्वशक्त्या, निष्फलाभिलाषः, भूम्यां स्थापयामास। ततः भूमिं विभाग्य, सप्तद्वीपान् पूर्ववत् निर्माय, चतुर्लोकान् भूद्यादीन् स्थापयामास। ततः देवः, ब्रह्मरूपं धृत्वा, रजोगुणावृतः, चतुर्मुखः हरिः, सृष्टिकर्म अकरोत्। सः केवलं उपादानकारणं, सृष्ट्याः शक्तयः मुख्यकारणं भवन्ति। उपकरणात् अन्यं न आवश्यकम्; हे तपोत्तम, स्वशक्त्या प्रत्येकं वस्तु स्वस्वरूपं प्राप्नोति। श्रीमैत्रेयः उवाच—मानुषसृष्टिं अधःप्रवाहिनीं त्वया वर्णिता; हे ब्रह्मन्, ब्रह्मा कथं तां विस्तारतः सृजति, तद् वद। प्रजापतिः कथं वर्णान् गुणान् च सृजति? ब्राह्मणादीनां धर्मान् अपि वद। श्रीपराशरः उवाच—प्रथमं, ब्रह्मणः सृष्टिच्छायाः मुखात् सत्यनिष्ठाः प्राणीः जाताः, हे द्विजश्रेष्ठ, सत्त्वप्रधानाः। तस्य उरः रजोगुणयुक्तः, ऊरू रजस्तमःयुक्तः। पादयोः, हे द्विजश्रेष्ठ, तमोप्रधानान् अन्यान् सृजति, एवं चतुर्वर्ण्यः अभवत्। ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वैश्यः, शूद्रः, हे द्विजश्रेष्ठ, क्रमशः मुख, उरः, ऊरू, पादात् उत्पन्नाः। यज्ञसंपादनाय ब्रह्मा चतुर्वर्ण्यं सृजति, यज्ञस्य सर्वोत्तम साधनम् इति, हे भाग्यवन्त। देवाः यज्ञैः पोषिता वर्षं वृष्ट्वा लोकान् पोषयन्ति; हे धर्मज्ञ, यज्ञाः लोकहितस्य कारणम्। यज्ञाः सदा स्वधर्मनिष्ठैः, शुद्धाचारैः, सत्पथगामिभिः मानवैः क्रियन्ते। मनुष्यासु, हे मुने, स्वेच्छया स्वर्ग, मोक्ष, वा यत् इच्छन्ति, तं प्राप्नुवन्ति, हे द्विज। ब्रह्मणः सृष्टाः, चतुर्वर्ण्ये स्थिताः, श्रद्धया धर्मनिष्ठाः, हे मुनिश्रेष्ठ। ते स्वेच्छया निवसन्ति, सर्वदुःखवर्जिताः, शुद्धचित्ताः, शुद्धकर्मणः, कलुषरहितानि कर्माणि कुर्वन्ति। यदा चित्तं शुद्धं, अन्तरात्मा शुद्धे भगवति स्थितः, तदा शुद्धज्ञानं पश्यन्ति, येन परमं पदं बिल्वं प्राप्यते। ततः कालः, यः हरि-अंशः उच्यते, लघुतरं पापं अपि पतनं करoti। हे मैत्रेय, तेषु प्राणिषु अधर्मबीजं उत्पन्नं, तमःलोभजन्यं, रागादि दूषितं। तदा तेषां स्वाभाविकं सिद्धिं नातिशयेन उत्पद्यते; अन्याः अष्टसिद्धयः, स्वादरति आदि, उत्पद्यन्ते। यदा ताः सिद्धयः लघुतराः, शेषमात्रं, पापवृद्धिः, तदा प्राणी दुःखेन द्वन्द्वजं क्लेशं अनुभवति। ततः ते वन, पर्वत, जलदुर्गाणि, कृत्रिमदुर्गाणि, नगराणि, ग्रामाणि च निर्मितवन्तः। तेषु नगरेषु च गृहाणि स्थापयामासुः, यथायोग्यं, हे बुध, शीतोष्णादिक्लेशपरिहाराय।