मैत्रेयः उवाच – ब्रह्मर्षे, यदवः स्वस्वं भोजनं सुखेन उपभुज्यन्तः किमर्थं परस्परं विवादं च कलहं च अकुर्वन्? कोऽसौ कारणं यद् विवादस्य समुत्पत्तिः? तद् मे कथय। पराशरः उवाच – तेषां मध्ये, “मम भोजनं स्वादुतरं, तव तु न स्वादु” इति परस्परं वादे जाते, स्वाद्वस्वाद्वविषये विवादः प्रवृत्तः। तस्मात् स कोपः कलहश्च उत्पन्नः। ततः ते सर्वे कोपसमन्विताः रक्तलोचनाः, परस्परं समीपमागत्य, आयुधैः अन्योन्यं ताडयामासुः, दैवयोगेन प्रेरिताः। यदा तेषां शस्त्राणि क्षीणानि तदा समीपस्थं एरकातृणं गृहित्वा तानि शस्त्ररूपेण प्रगृह्य, तैः परस्परं भीषणं युद्धं कृत्वा अन्योन्यं ताडयामासुः। तदानीं प्रद्युम्नः, साम्बः, कृतवर्मा, सात्यकि, अनिरुद्धः, पृथु, विपृथु, चारुवर्मा, चारुकः, अक्रूरादयश्च, हे ब्राह्मण, सर्वे तैः वज्रसदृशैः एरकास्तम्बैः परस्परं ताडयन्तः समुपजग्मुः। भगवान् हरिः तान् यदून् निरोद्धुम् इच्छन् प्रयत्नं चकार, किन्तु ते केशवं एरकातृणस्य पक्षपातीति मन्यमानाः, तं न प्रतीक्ष्य, अन्योन्यं ताडयामासुः। श्रीकृष्णः अपि कोपसमन्वितः, एकं एरकास्तम्बं हस्ते गृहीत्वा, तस्य नाशाय तं दृढमुष्टिना पीडयन्, स तृणस्तम्भः लोहदण्डरूपं प्राप्तः। तेन दण्डेन स पापिष्ठान् यदून् निपात्य, अन्येऽपि परस्परं समभ्यधावन्, तत्रैव अन्योन्यं निहत्य निपेतुः। तस्मिन्काले, समुद्रमध्ये चक्रपाणेः जयस्वरथः, अश्वैः युक्तः, दारुकं पश्यन्तं विहाय, स्वमार्गे प्रस्थितः। चक्रं, गदाः, शार्ङ्गधनुः, तूणीरः, शङ्खः, किरीटञ्च, सर्वे हरीं प्रदक्षिणीकृत्य, सूर्यमार्गेण प्रस्थिताः। क्षणमात्रेण, हे महर्षे, महात्मानौ कृष्णद्वयितौ दारुकश्च, अन्ये सर्वे यदवः नष्टाः। ततः गच्छन्तौ तौ रामं वृक्षमूले उपविष्टं दृष्टवन्तौ, तस्य मुखात् महाअहिः निष्क्रान्तः। स महानागः, यज्ञात् निर्गत्य, सिद्धैः अन्यैः च नागैः पूजितः, समुद्रं प्रति जगाम। ततः समुद्रः होमं गृहित्वा, तं महानागं पूजयन्, जलं प्रविश्य, सर्पश्रेष्ठैः पूजितः। बलरामस्य गमनं दृष्ट्वा, श्रीकृष्णः दारुकं प्रति उवाच – “एतद् सर्वं वसुदेवाय उग्रसेनाय च निवेदय। बलरामस्य प्रस्थानं, यदूनां नाशश्च, मम च योगस्थितस्य देहत्यागः भवितुम् अर्हति। द्वारकावासिनः अहूकश्च, सर्वे ज्ञातव्याः – ‘समुद्रः इमां पुरीं समग्रां प्लावयिष्यति।’” “तस्मात् सर्वे भवन्तः अर्जुनस्य आगमनपर्यन्तम् अत्र स्थातव्यम्, पाण्डवस्य निर्गमे द्वारकायां स्थितिः न कर्तव्या। अर्जुनयुताः सर्वे यत्र स कौर्व्यः गच्छति, तत्र गन्तव्यम्। तस्य समीपं गत्वा, मम वचनं तस्मै निवेदय – ‘मम पाल्येषु जनासु, त्वं बलवता रक्षां कुरु।’ त्वं अर्जुनसहितः द्वारकावासिनः गृहीत्वा गन्तव्यम्, वज्रः च यदूनां राजा भविष्यति।” एवं उक्तः दारुकः, श्रीकृष्णं पुनः पुनः प्रणम्य, प्रदक्षिणीकृत्य, यथोक्तं निर्गतवान्। तेन द्वारकायां गत्वा अर्जुनं सर्वं निवेदितम्, वज्रः च बुद्धिमान् राजा अभिषिक्तः। भगवान् गोविन्दः, वासुदेवस्वरूपः, सर्वेषु भूतेषु स्थित्वा, परब्रह्मणि आत्मानं स्थित्वा, चतुर्थं पदं परपुरुषः प्रविष्टवान्। दुर्वासस्य वचः मान्य, स योगनिष्ठः यदुः, जानुक्षेपे पादमुपवेश्य, ध्यानं समास्थितः। तस्मिन्नेव काले, जरानामकः व्याधः, एकं लौहबाणं, गदाशेषात् निर्मितम्, गृहीत्वा तत्र समुपाजगाम। मृगपादरूपं पादं दृष्ट्वा, तेन तमेव बाणं क्षिप्तम्। ततः स चतुर्भुजं पुरुषं दृष्ट्वा, प्रणम्य, अपराधं क्षमयित्वा, पुनः पुनः प्रार्थितवान्। “अज्ञानतः मृगं मन्यमानः, त्वां ताडितवान्, पापं मे क्षमस्व, त्वमेव मां दग्धं त्रातुं समर्थः।” पराशरः उवाच – तदा भगवान् तमुवाच – “मा भैः, मम प्रसादात् स्वर्गं गच्छ, हन्तर्, देवालयं प्राप्नुहि।” इत्युक्त्वा, तस्मिन्नेव क्षणे, दिव्ययानम् आगतम्, तस्मिनारूढः व्याधः स्वर्गं जगाम। तस्मिन् गते, भगवत् स्वात्मानं आत्मनि संयोगयन्, ब्रह्मणि स्थितः, अव्ययः, अचिन्त्यः, विशुद्धः, वासुदेवव्याप्तः। अमृतानां मध्ये अजः, अनन्तः, सर्वात्मा विष्णुः, त्रैविध्यं मार्गं अतिक्रम्य, मानुषं देहं परित्यक्तवान्।